Σουδάν: Το «Φάσμα» βρέθηκε στα σύνορα με το Τσαντ και κατέγραψε τη σκληρή πραγματικότητα στους προσφυγικούς καταυλισμούς
Aποτελεί τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, και ωστόσο ελάχιστα γνωρίζουμε για αυτή. Ο εμφύλιος πόλεμος που μαίνεται στο Σουδάν και συμπληρώνει σε λίγο τρία χρόνια, αποτελεί μία από τις βιαιότερες συγκρούσεις που έχουν καταγραφεί με 150.000 νεκρούς, 4 εκατομμύρια πρόσφυγες, 14 εκ. εκτοπισμένους και περίπου 21 εκ. Σουδανούς να αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.
Η ΕΡΤ και η εκπομπή «Φάσμα» είναι η πρώτη ελληνική δημοσιογραφική αποστολή που κάλυψε τη τεράστια κρίση που συντελείται μακρυά από τα φώτα της δημοσιότητας. Επί δέκα ημέρες η δημοσιογράφος Αλεξία Καλαϊτζή και ο οπερατέρ Γιάννης Μανούσος βρέθηκαν στη συνοριακή γραμμή μεταξύ Τσαντ και Σουδάν και με την υποστήριξη των Γιατρών Χωρίς Σύνορα επισκέφθηκαν τους προσφυγικούς καταυλισμούς όπου διαβιούν εκατοντάδες χιλιάδες Σουδανοί πρόσφυγες. Κατέγραψαν μαρτυρίες ανθρώπων που είδαν και βίωσαν τον θάνατο και την πολιορκία: διέφυγαν μέσα από τα πυρά ενέδρας της παραστρατιωτικής ομάδας RSF, είδαν τους αγαπημένους τους να σκοτώνονται μπροστά στα μάτια τους και έφτασαν σε τέτοιο σημείο πείνας που αναγκάστηκαν να τρέφονται με άχυρα και δέρματα ζώων. Πρόσφυγες σε μια επίσης φτωχή αφρικανική χώρα, χωρίς εργασία ή ευκαιρίες μόρφωσης, ζουν σε παραπήγματα περιμένοντας το τέλος του φρικαλέου πολέμου για να επιστρέψουν στην πατρίδα τους
Ψήγματα της προσφυγικής αυτής έφτασαν μέχρι την Ελλάδα με την έλευση Σουδανών αιτούντων άσυλο το καλοκαίρι στην Κρήτη μέσω Λιβύης. Η εκπομπή προσπαθώντας να ενώσει τις τελείες της προσφυγικής ροής, συνάντησε δύο Σουδανούς που διαμένουν πλέον στην Ελλάδα και μετέφερε τα μηνύματά τους στις οικογένειες και τους φίλους τους που ζουν στα camps του Τσαντ, δείχνοντας έτσι από πού έφυγαν και τι τους οδήγησε να διασχίσουν την έρημο προς τη στη Λιβύη και έπειτα να επιβιβαστούν σε βάρκες για να φτάσουν στην Ελλάδα. Παρά την κρισιμότητα και το μέγεθος της ανθρωπιστικής κρίσης που προκαλεί ο πόλεμος, η χρηματοδότηση που λαμβάνουν οι διεθνείς οργανισμοί μειώνεται.
Η δημοσιογράφος Αλεξία Καλαϊτζή μιλά για την αποστολή της εκπομπής στο Σουδάν, τις ιστορίες των ανθρώπων που συνάντησε, καθώς και για την εικόνα της «κανονικότητας» ενός πολέμου, μια εικόνα που πρέπει να εκλείψει άμεσα.
Πώς ξεκίνησε η ιδέα για την αποστολή;
Η ιδέα γεννήθηκε με τις μαζικές αφίξεις Σουδανών το καλοκαίρι στην Κρήτη. Το θέμα τότε αντιμετωπίστηκε ως μια ακόμα μεταναστευτική ροή χωρίς να αναδεικνύεται ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να φύγουν, δηλαδή ο αιματηρός εμφύλιος πόλεμος που μαίνεται πλεόν για σχεδόν τρία χρόνια στο Σουδάν. Το α’ εξάμηνο του 2025 οι Σουδανοί ήταν η τρίτη εθνικότητα με τις περισσότερες αιτήσεις ασύλου και ωστόσο ελάχιστοι γνωρίζουν πως οι εκατοντάδες αυτοί άνθρωποι ξέφυγαν από έναν φρικαλέο πόλεμο που ευθύνεται για τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, με κάποιους να λένε πως είναι και η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
Εμείς ξεκινήσαμε συναντώντας πρώτα Σουδανούς πρόσφυγες από εδώ. Θέλοντας να δείξουμε την πορεία τους και τις συνθήκες από τις οποίες έφυγαν, καταφέραμε και βρήκαμε τις οικογένειες τους στα προσφυγικά camps στο Τσαντ.
Ποια camps επισκεφθήκατε και πώς φτάσατε μέχρι εκεί;
Επσικεφθήκαμε τον άτυπο προσφυγικό καταυλισμό που έχει στηθεί στην πόλη Άντρε, δίπλα στα σύνορά μεταξύ Τσαντ και Σουδάν, όπου ζουν σε παραπήγματα υπό άθλιες συνθήκες περίπου 200.000 Σουδανοί πρόσφυγες. Πήγαμε ακόμα σε μια οργανωμένη δομή λίγες ώρες μακρυά από το Άντρε ενώ φτάσαμε και στον συνοριακό σταθμό μεταξύ των δύο χωρών, τα οποία συνεχίζουν μέχρι σήμερα να περνούν Σουδανοί προσπαθώντας να γλιτώσουν από τον πόλεμο.
Χωρίς τη συνδρομή μιας μεγάλης οργάνωσης, όπως οι ΓΧΣ, δεν θα τα είχαμε καταφέρει. Για να εκδώσουμε όλες τις απαραίτητες άδειες, πέρασαν στην κυριολεξία μήνες ενώ για να βρεθούμε στα camps έπρεπε να ταξιδέψουμε πρώτα στην πρωτεύουσα του Τσαντ και έπειτα να πετάξουμε με δύο πτήσεις των Ηνωμένων Εθνών για να φτάσουμε στα σύνορα. Χρειαστήκαν δύο 24ωρα μόνο για να βρεθούμε στο σημείο του ρεπορτάζ.
Τι σας είπαν οι άνθρωποι που συναντήσατε;
Δεν νομίζω πως έχω ακούσει ξανά τόσο σκληρές μαρτυρίες. Στην αρχή συναντήσαμε μια ομάδα ακτιβιστών από το Νταρφούρ που κατάφεραν να διαφύγουν λίγες εβδομάδες μετά τον πόλεμο. Πριν φύγουν κατέγραψαν με βίντεο και φωτογραφίες δολοφονίες αμάχων ώστε να τα κρατήσουν ως αποδεικτικά στοιχεία. Αυτά που μας έδειξαν και μας αφηγήθηκαν είναι φρικιαστικά: είδαν ανθρώπους να καίγονται ζωντανοί και το ποτάμι κοντά στο οποίο ζούσαν να γεμίζει με νεκρούς. Οι ίδιοι στάθηκαν πολύ τυχεροί που διέσχισαν ζωντανοί τα σύνορα. Ήταν ανάμεσα στους 2-3 που κατάφεραν να φτάσουν στο Τσαντ σε μια ομάδα περίπου 20 ατόμων που εγκατέλειπαν όλοι μαζί το Νταρφούρ. Ακούσαμε επίσης τρομερές περιγραφές από κατοίκους του Ελ Φάσερ, την τελευταία πόλη που κατέλαβαν οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF). Συναντήσαμε κάποιους από τους πρώτους ανθρώπους που κατάφεραν να διαφύγουν. Είχαν ήδη βιώσει πολιόρκία εβδομάδων. Μας αφηγούνταν ότι έφτασαν να τρώνε τα άχυρα που δίνουν στα γαϊδούρια και δέρματα ζώων από την πείνα. Μας είπαν πως όποιος προσπαθούσε να βγει από τα αυτοσχέδια καταφύγια που είχαν δημιουργήσει για να προστατευτούν, τον σκότωναν. Κάποιοι από αυτούς ήταν ακόμα σε κατάσταση σοκ.
Υπάρχει κάποια σκηνή που σας έμεινε χαραγμένη στη μνήμη;
Νομίζω πως μια από τις πιο δυσκολότερες στιγμές ήταν όταν επισκεφθήκαμε μια κλινική για υποσιτισμένα παιδιά. Είναι πολύ σκληρό να βλέπεις μωρά μερικών μηνών αποστεωμένα, να τρέφονται με σωληνάκια. Το χειρότερο είναι πως σύμφωνα με αυτό που μας περιέγραψαν οι γιατροί στις κλινικές των ΓΧΣ ακόμα και να ξεπεράσουν το πρόβλημα, ο υποσιτισμός θα επηρεάσει τη σωματική και πνευματική τους ανάπτυξη. Ο πόλεμος έχει υποθηκεύσει κατά κάποιον τρόπο το μέλλον των παιδιών αυτών πριν καν προλάβουν να ξεκινήσουν στη ζωή.
Τι συμβαίνει με τη χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών αποστολών εκεί;
Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν, αυτή τη στιγμή καλύπτεται μόνο το ⅓ των αναγκών που υπάρχουν, και κανείς δεν γνωρίζει αν με τη νέα πολιτική των ΗΠΑ το ποσό που δίνεται για ανθρωπιστική βοήθεια στο Τσαντ και το Σουδάν θα μιεωθεί περαιτέρω. Λίγες ημέρες πρν πάμε, είχε επισκεφθεί το Σουδάν ο Φίλιπο Γκράντι, ο πρώην επικεφαλής της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Ήταν το τελευταίο του ταξίδι με την ιδιότητα του Ύπατου Αρμοστή και είχε δηλώσει τότε χαρακτηριστικά ότι «οριακά ανταποκρινόμαστε». Αυτό είναι πολύ ανησυχητικό γιατί ζώντας κάποιες ημέρες εκεί, κατανοείς πως αυτοί οι χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται αποκλειστικά στο έλεος των ανθρωπιστικών οργανώσεων για τη σίτιση, την πρόσβαση στο καθαρό νερό και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Το καλοκαίρι παρότι υπήρχαν όλα αυτά είχε έξαρση χολέρας. Αν εκλείψουν, τι θα γίνει;
Γιατί ο πόλεμος που μαίνεται στο Σουδάν θεωρείται «ξεχασμένος»;
Για πολλούς λόγους. Συνέπεσε με δύο ακόμα μεγάλους πολέμους στην περιοχή μας, στην Ουκρανία και τη Γάζα. Επίσης νομίζω πως για ένα ποσοστό του κόσμου έχε κανονικοποιηθεί η εικόνα ενός πολέμου στην Αφρική χωρίς να συνειδητοποιεί το μέγεθος που η σύγκρουση έχεi πάρει και τις επιπτώσεις για εκατομμύρια κόσμου. Μέχρι σήμερα η ελλιπής δημοσιογραφική κάλυψη του εμφυλίου, η ελάχιστη προσοχή που έχει λάβει συνολικά από τη διεθνή πολιτική σκηνή αλλά και η σαρωτική αλλαγή που συντελείται συνολικά στον τρόπο που ασκείται η διπλωματία στη Δύση έχει ως αποτέλεσμα να μην έχει υπάρξει ακόμα ούτε μία σοβαρή διακρατική πρωτοβουλία ώστε να μπει ένα τέλος στον πόλεμο αυτό.
* Η εκπομπή «Φάσμα» για την ανθρωπιστική κρίση στο Σουδάν θα προβληθεί την Τρίτη, 20 Ιανουαρίου, στις 23.00 στο Ertnews.
11°
