«Τρεις ώρες ρεύμα, δέκα ώρες σκοτάδι»: Ο Έλληνας πρέσβης στην Ουκρανία μιλά για τον πιο δύσκολο χειμώνα του πολέμου

Η δήλωση του δημάρχου του Κιέβου, Βιτάλι Κλίτσκο, ότι η επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας στην πόλη έχει περιοριστεί περίπου στο 50% των αναγκών της, δεν ήρθε ως είδηση για όσους ζουν εκεί. «Την κατάσταση που περιγράφει ο δήμαρχος τη ζούμε εμείς καθημερινά», λέει ο Έλληνας πρέσβης στο Κίεβο, Αλέξανδρος Δημητρακόπουλος.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την πρωτεύουσα. «Αυτό επηρεάζει όλο τον πληθυσμό της Ουκρανίας και κυρίως της Ανατολικής Ουκρανίας». Η χώρα εξακολουθεί να παράγει και να εισάγει ενέργεια κυρίως στη δυτική της πλευρά, όμως «αδυνατεί να τη μεταφέρει με την ίδια ευκολία που το έκανε παλιότερα στα ανατολικά, όπου βρίσκεται και το Κίεβο».

Το Κίεβο βρίσκεται στο επίκεντρο της πίεσης. Όχι επειδή υποφέρει περισσότερο, αλλά επειδή έχει συγκεντρώσει πάνω του το περισσότερο βάρος. «Η χώρα, κατά κάποιο τρόπο, είναι σαν να έχει διαιρεθεί στα δύο», εξηγεί. Η πρωτεύουσα έχει γίνει καταφύγιο. «Εδώ έχει μαζευτεί ένα τεράστιο ποσοστό πληθυσμού». Άνθρωποι που μετακινήθηκαν για να προστατευτούν, άνθρωποι που αναζητούν δουλειά, άνθρωποι που προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους σε μια πόλη που θεωρείται σχετικά πιο ασφαλής. Αυτή ακριβώς η συγκέντρωση εντείνει το πρόβλημα. «Εδώ εστιάζεται πλέον η μεγάλη δυσκολία, γιατί πρέπει να φέρουν μεγάλη ενέργεια και το σύστημα δεν το αντέχει όπως το άντεχε πριν από μερικούς μήνες».

Όλα αυτά συμβαίνουν σε έναν από τους πιο δύσκολους χειμώνες των τελευταίων ετών. «Μιλάμε για μείον 15 βαθμούς Κελσίου κατά μέσο όρο αυτές τις μέρες». Η καθημερινότητα παραμένει σκληρή: «Το να περπατάς έξω, το να κοιμάσαι το βράδυ, το να ζεστάνεις έστω και έναν καφέ, είναι δύσκολο». Ο κ. Δημητρακόπουλος δίνει ένα παράδειγμα ενώ συζητάμε μέσω zoom, πρωί Σαββάτου: «Πίνω καραβίσιο κρύο καφέ αυτή τη στιγμή». Τον ρωτάω αν όσο μιλάμε υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα στο σπίτι του στο Κίεβο. «Δεν υπάρχει, όπως και σε όλους τους άλλους».

Οι διακοπές δεν είναι σποραδικές. «Η συχνότητα, με βάση και επίσημους αριθμούς που επιβεβαιώνω κι εγώ, είναι περίπου τρεις ώρες ρεύμα και δέκα ώρες διακοπή». Στην πρεσβεία, η κατάσταση δεν διαφέρει. «Χθες είχαμε ρεύμα μέχρι τις εννιά το πρωί και μετά ξαναήρθε στις εννιά το βράδυ». Στο ενδιάμεσο, η λειτουργία βασίστηκε στη γεννήτρια.

Η θέρμανση είναι ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα. Τα περισσότερα σπίτια δεν έχουν πια κεντρική θέρμανση. «Ζεσταίνονται με ηλεκτρικές σόμπες ή air-condition, όταν υπάρχει ρεύμα. Κι αυτό επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το ηλεκτρικό δίκτυο». Ο κόσμος ζει κλείνοντας δωμάτια, περιορίζοντας τη ζωή του σε έναν χώρο. «Μου είπαν συνάδελφοι ότι είδαν πάγο να σχηματίζεται από μέσα στα παράθυρα». Όταν έρχεται το ρεύμα, όλα φορτώνουν ταυτόχρονα. «Φορτίζεις κινητά, βάζεις πλυντήριο, ό,τι προλάβεις. Και εκείνη τη στιγμή το σύστημα καταρρέει». Παλαιότερα υπήρχε ένα πρόγραμμα. «Ξέραμε πότε έχουμε ρεύμα και πότε όχι. Τώρα δεν μπορεί να προγραμματιστεί τίποτα».

Ανθρωπιστικό έγκλημα

«Ο Πούτιν έχει σύμμαχο τον καιρό», λέει ο Έλληνας πρέσβης. «Χτυπάει λιγότερο τακτικά, αλλά χτυπώντας τις υποδομές -τις ηλεκτρικές και τις ενεργειακές γενικότερα- ξέρει ότι τα αποτελέσματα είναι μεγαλύτερα, γιατί δυσκολεύει τη ζωή του κόσμου». Η ενέργεια, όπως το θέτει, «είναι ένα πολύ βασικό πεδίο εργαλειοποίησης» και «η Ρωσία το έχει ξανακάνει -ιστορικά- αυτό στην Ουκρανία. Στις αρχές του 2000, κάθε φορά που υπήρχαν προβλήματα, είτε έκλειναν τη στρόφιγγα είτε πίεζαν με άλλους τρόπους». Σήμερα, αυτή η λογική έχει μεταφερθεί στο πεδίο των υποδομών. «Για μένα αυτό που ζούμε είναι μια ανθρωπιστική κατάσταση, τραγική. Και είναι ανθρωπιστικό έγκλημα αυτό που διαπράττεται αυτή τη στιγμή εδώ».

Παράλληλα, οι επιθέσεις εντός των πόλεων δεν έχουν σταματήσει, παραμένουν μέρος της καθημερινότητας. Οι σειρήνες δεν λειτουργούν μόνο ως προειδοποίηση μα κι ως ψυχολογική πίεση. «Είναι ιδιαίτερα ψυχοφθόρο - ειδικά την ώρα που εσύ τουρτουρίζεις και κοιμάσαι». Ο ίδιος μιλά από προσωπική εμπειρία. «Πριν από λίγες ώρες κοιμόμουν με τον σκούφο». Το λέει με ένα στοιχείο έκπληξης στον τόνο της φωνής του: «Είναι εικόνες που θυμίζουν άλλες εποχές, να κοιμάται κάποιος με σκούφο, αλλά απλά δεν γίνεται αλλιώς». Η καθημερινή επιβίωση περνά μέσα από στρώσεις ρούχων. «Κοιμόμαστε με δύο και τρία ρούχα, με παλιά θερμικά, κάτω από τις φόρμες μας». Και, όπως λέει, «γενικότερα υπομένουμε». «Η κοινωνική αντοχή έχει σημασία, γιατί εκεί χτυπάει ουσιαστικά» η Ρωσία και σημειώνει ότι «η κοινωνία αντέχει – σίγουρα όχι απεριόριστα». Αυτός όμως είναι ο πραγματικός στόχος: «όχι να σπάσει άμεσα, αλλά να φθαρεί σταδιακά».

Κι όμως, ο κ. Δημητρακόπουλος παρατηρεί κάτι που δεν ταιριάζει εύκολα με αυτή τη λογική. «Ενώ χτυπάει την κοινωνική συνοχή, Τη συνοχή των Ουκρανών δεν την καταρρίπτει». Η ζωή είναι πιο δύσκολη, αλλά «οι άνθρωποι που βλέπουμε και με τους οποίους συνομιλούμε καθημερινά εδώ είναι πιο αποφασισμένοι. Ουσιαστικά τους κάνει ακόμη πιο αποφασισμένους να μην υποκύψουν σε αυτές τις πιέσεις».

Ο πρέσβης εκτιμά ότι η Μόσχα «δεν έχει κανέναν λόγο, από τη δική της σκοπιά, να σταματήσει». «Βλέπει ότι δεν πιέζεται ιδιαίτερα, ούτε επικοινωνιακά ούτε αλλιώς, και συνεχίζει». Παρ’ όλα αυτά, επιμένει σε κάτι που θεωρεί κρίσιμο: «Εδώ οι θεσμοί λειτουργούν. Οι πόλεις λειτουργούν - με μεγάλο κόστος». Κι αυτό το κόστος αυξάνεται όσο περνά ο χρόνος. Γι’ αυτό, τονίζει, οι εκκλήσεις της Ουκρανίας δεν είναι επικοινωνιακές. «Είναι απολύτως πρακτικές και επείγουσες. Μερικές φορές η διαφορά δεν είναι μια δήλωση, αλλά ένας μετασχηματιστής που φτάνει εγκαίρως. Ένα ανταλλακτικό. Τρεις βίδες, ένα μικρό εξάρτημα». «Εμείς, ως Ελλάδα, καταλαβαίνουμε τι σημαίνει ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα», σχολιάζει και  τονίζει ότι η βοήθεια δεν αφορά μόνο τους Ουκρανούς: «Αφορά και τους Έλληνες που ζουν εδώ, τις ελληνικές επενδύσεις, τους ομογενείς μας».

Ο χειρότερος χειμώναςp

Τα δίκτυα χτυπιούνται εδώ χρόνια και η φθορά συσσωρεύεται. «Οι εταιρείες παραγωγής και τα συνεργεία προσπαθούν να φτιάξουν τα δίκτυα σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν, με κόστος ζωής». Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στο κρύο. «Σκοτώνονται από drones που κάνουν double tap», λέει, «και όχι μόνο όταν χτυπάνε υποδομές, αλλά γιατί συνεχίζει δυστυχώς να χτυπάει και αμάχους».

Απέναντι σε αυτή την πίεση, ολόκληρος ο κρατικός και ιδιωτικός μηχανισμός προσπαθεί να κρατήσει τη χώρα όρθια. «Το δίκτυο, το κράτος, ο ιδιωτικός και ο δημόσιος τομέας κάνουν μια υπεράνθρωπη προσπάθεια για να το κρατήσουν ζωντανό». Παρ’ όλα αυτά, η αίσθηση είναι πως φέτος το βάρος είναι διαφορετικό. «Μας λένε όλοι εδώ, και οι παλιότεροι που ζουν στην Ουκρανία, ότι είναι ο χειρότερος χειμώνας που έχουν δει εδώ και πάρα πολλά χρόνια». Κι όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή την εργαλειοποίηση του ψύχους, δεν βλέπει την κοινωνία να καταρρέει.

Το ερώτημα, όμως, είναι πώς αντέχει κανείς - όχι μόνο οι διπλωμάτες ή οι εργαζόμενοι στην πρεσβεία, αλλά ο κόσμος γύρω. «Έχω μιλήσει, το έχω δει και μου το έχουν πει με απλά λόγια οι άνθρωποι. Οι Ουκρανοί έχουν ένα απίστευτο αίσθημα αντοχής και μία απίστευτη αίσθηση του χιούμορ». Και περιγράφει μία εικόνα: «Οργανώνονται και κάνουν πάρτι με barbeque έξω, για να ζεσταίνονται με καυσόξυλα». Βάζουν μουσική, χορεύουν, τραγουδούν. «Όχι για να συνεχιστεί η κανονική ζωή όπως πριν», αλλά, για να στείλουν ένα μήνυμα: «Είμαστε εδώ, συνεχίζουμε, χορεύουμε, αγαπάμε».

Οι δυσκολίες της Πρεσβείας

Αυτό το πνεύμα, λέει, υπάρχει και στην Ελληνική Πρεσβεία. Το προσωπικό ασφαλείας διαμένει στο ίδιο το κτίριο. Πρόκειται για άτομα της ΕΚΑΜ, ειδικές δυνάμεις της ΕΛ.ΑΣ, που έρχονται ανά τρίμηνο και ανανεώνουν την παραμονή τους. «Το καλοκαίρι οι συνθήκες είναι άλλες. Τώρα, όμως, η ομάδα που είναι εδώ πραγματικά υποφέρει».

Η περιοχή της Πρεσβείας βρίσκεται σε ένα δύσβατο σημείο της παλιάς πόλης. «Όταν έχει χιόνι, είναι αποκομμένη τελείως». Παρ’ όλα αυτά, το ηθικό παραμένει υψηλό. «Μόλις πριν συνδεθούμε, επικοινώνησα μαζί τους», λέει. Η απάντηση ξεκάθαρη: «Ηθικό ακμαιότατο. Θα αντέξουμε».

Έχουν γεννήτρια που λειτουργεί με πετρέλαιο, αλλά υπάρχουν όρια και απαιτείται συνεχής ανεφοδιασμός. «Έχουμε μεριμνήσει όσο μπορούμε, έχουμε ένα μπάτζετ γι’ αυτό, αλλά δεν μπορούμε να υπολογίσουμε σε βασικές ανάγκες όπως θα έπρεπε». Το κτίριο είναι ενοικιαζόμενο, οι λύσεις περιορισμένες. Μια νέα γεννήτρια έχει παραγγελθεί, αλλά «όλα αυτά είναι εισαγόμενα και όλοι τα ζητούν». Η αναμονή γίνεται κοινή μοίρα. «Θα περιμένουμε και θα υπομείνουμε, όπως υπομένει ο υπόλοιπος πληθυσμός του Κιέβου».

«Έχουμε ενημερώσει την Αθήνα ότι η Ουκρανία έχει μπει σε μια φάση πολέμου φθοράς», τονίζει και προσθέτει: Έναν πόλεμο που «δεν κρίνεται πλέον μόνο στο μέτωπο, αλλά στην αντοχή της κοινωνίας και των υποδομών».

«Ευθύνη του Έλληνα πρέσβη είναι όλο το προσωπικό της Πρεσβείας. Είμαστε περίπου 22 άτομα». Άνθρωποι που ζουν και εργάζονται σε συνθήκες πολέμου, με τις ίδιες ελλείψεις, το ίδιο κρύο, την ίδια αβεβαιότητα. Γι’ αυτό και έχουν ήδη ληφθεί συγκεκριμένα μέτρα. «Έχω σε stand-by ένα ξενοδοχείο και δωμάτια, ώστε να πάνε τα άτομα της πρεσβείας -τόσο το ελληνικό όσο και το επιτόπιο προσωπικό που υποφέρει στα σπίτια του- να μείνουν μερικές μέρες. Για να μπορέσουν να ζεσταθούν, να κοιμηθούν ένα βράδυ ήρεμα και καλά». Το κόστος, τονίζει, «θα το επωμιστεί η Ελληνική Πολιτεία, γιατί έχει υποχρέωση να φροντίζει για το προσωπικό της». Από την κορυφή μέχρι τον τελευταίο εργαζόμενο. «Μέχρι και τον επιστάτη της Πρεσβείας, που μένει υπό συνθήκες ακόμη πιο δύσκολες από τις δικές μου».

Παρά τις δυσκολίες, η λειτουργία συνεχίζεται: «Στις 9 το πρωί το προσωπικό βρίσκεται στην Πρεσβεία». Όχι από καταναγκασμό, «αλλά επειδή θέλουν να συνεχίσουν κανονικά την ημέρα τους. Να δουλέψουν. Να επικοινωνήσουν με την Αθήνα. Να κρατήσουν τον μηχανισμό όρθιο».

Η καθημερινότητα θυμίζει συχνά αυτοσχέδια επιχείρηση επιβίωσης. «Όλοι πηγαίνουμε και βοηθάμε με τα μπιτόνια, τα γεμίζουμε, τα μεταφέρουμε. Υπό συνθήκες δύσκολες, που θυμίζουν άλλες εποχές». Επιμένει σε μία λέξη: «Θα ήθελα η λέξη “ομάδα” να μπει μέσα στο κείμενο». Γιατί αυτό είναι που κρατά την Πρεσβεία σε λειτουργία - «έχουμε ένα πολύ καλό πνεύμα ομαδικότητας».

Και αυτό δεν περιορίζεται μόνο εντός των τοίχων της πρεσβείας. Υπάρχει συνεχής επαφή με τις ελληνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Αναφέρει ενδεικτικά την Τράπεζα Πειραιώς, που «έχει φροντίσει το προσωπικό της και το δίκτυό της». Οι τρεις Έλληνες εργαζόμενοι εκεί «είναι καλά». Υπάρχει επικοινωνία και με τις ελληνικές επιχειρήσεις στην Οδησσό, όπως και με το ελληνικό προξενείο, που «αντιμετωπίζει πάρα πολύ δύσκολες καταστάσεις».

Όταν προσπαθεί να συνοψίσει την κατάσταση, επιστρέφει σε μια φράση-κλειδί. «Δεν βλέπουμε κατάρρευση. Βλέπουμε κόπωση». Το λέει και το ξαναλέει. «Αυτό είναι ίσως το πιο ειλικρινές πορτρέτο της σημερινής Ουκρανίας». Η κοινωνία είναι κουρασμένη, οι άνθρωποι είναι εξαντλημένοι, αλλά δεν έχουν λυγίσει. «Ένας κουρασμένος άνθρωπος μπορεί να υποχωρήσει πιο εύκολα σε έναν συμβιβασμό που δεν είναι υπέρ του», λέει και συμπληρώνει: «Αλλά δεν το βλέπω αυτό να συμβαίνει εδώ».