Πώς το καθεστώς του Ιράν ανέκτησε τον έλεγχο των δρόμων μετά τις μαζικές διαδηλώσεις

Το Ιράν έμοιαζε, πριν από λίγες ημέρες, να βρίσκεται στα πρόθυρα γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Εικόνες που διέρρευσαν έδειχναν μαζικές διαδηλώσεις, πυροβολισμούς στους δρόμους και σάκους με πτώματα έξω από νεκροτομεία. Αντικαθεστωτικοί κύκλοι μιλούσαν ακόμη και για επικείμενη κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και σενάρια διαφυγής του ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Λίγες ημέρες αργότερα, ωστόσο, η εικόνα στο Ιράν έχει αλλάξει. Σύμφωνα με μαρτυρίες Ιρανών που επικοινώνησαν μέσω διακεκομμένων τηλεφωνικών γραμμών, δορυφορικών συνδέσεων Starlink και κρυπτογραφημένων μηνυμάτων, αλλά και με εκτιμήσεις διεθνών παρατηρητών, οι διαδηλώσεις φαίνεται να έχουν σε μεγάλο βαθμό ατονήσει. Η αποκοπή του διαδικτύου και η παραπληροφόρηση καθιστούν σχεδόν αδύνατη την πλήρη αποτύπωση των γεγονότων σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων.

Ιράν: Από την οικονομική κρίση στην αντικαθεστωτική έκρηξη

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, με αφετηρία την οικονομική ασφυξία: την κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος και τον υψηλό πληθωρισμό. Έμποροι στο κέντρο της Τεχεράνης κατέβασαν ρολά, ενώ σύντομα οι διαμαρτυρίες απέκτησαν καθαρά πολιτικό χαρακτήρα, με συνθήματα όπως «θάνατος στον Χαμενεΐ» και «θάνατος στον δικτάτορα» να ακούγονται σε πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη χώρα.

Η αρχική αντίδραση των αρχών εμφανίστηκε συγκρατημένη, με κινήσεις κατευνασμού. Πανεπιστημιακοί και φοιτητές περιγράφουν τις πρώτες ημέρες ως μαζικές αλλά χωρίς έντονη αίσθηση φόβου. Η δυναμική άλλαξε ριζικά το βράδυ της Πέμπτης 8 Ιανουαρίου, μετά από κάλεσμα του εξόριστου Ρεζά Παχλαβί, όταν χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους.

Το μπλακάουτ και η βίαιη καταστολή

Αμέσως, το καθεστώς διέκοψε το διαδίκτυο και τις διεθνείς επικοινωνίες. Με τη χώρα αποκομμένη από τον έξω κόσμο, ξεκίνησε η καταστολή. Η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε χρήση πραγματικών πυρών κατά άοπλων διαδηλωτών, με πυροβολισμούς από στέγες κατοικιών, τζαμιά και αστυνομικά τμήματα και στοχευμένα χτυπήματα σε κεφάλια και κορμούς.

Μαρτυρίες κάνουν λόγο για νυχτερινούς πυροβολισμούς, κραυγές πανικού και οικογένειες που κλείστηκαν στα σπίτια τους. Παράλληλα, εμφανίστηκαν οργανωμένες ομάδες ανδρών, ντυμένων στα μαύρα, που κινούνταν γρήγορα, προκαλώντας επεισόδια και θολώνοντας τη διάκριση μεταξύ ειρηνικών διαδηλωτών και ένοπλων υποκινητών.

Οι συγκρούσεις στοίχισαν τη ζωή τόσο σε άοπλους πολίτες όσο και σε μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών κυμαίνονται από μερικές εκατοντάδες έως αρκετές χιλιάδες, χωρίς δυνατότητα ανεξάρτητης επιβεβαίωσης.

Το αφήγημα ξένης υποκίνησης και η «σιωπή» μετά τη βία

Η Τεχεράνη έσπευσε να αποδώσει τις ταραχές σε ξένη υποκίνηση, κάνοντας λόγο για σχέδιο που οργανώθηκε από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Η δυτική συμπάθεια προς τον Παχλαβί και οι δηλώσεις Αμερικανών και Ισραηλινών αξιωματούχων ενίσχυσαν το αφήγημα αυτό. Ο Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε τους διαδηλωτές να συνεχίσουν, λέγοντας ότι «η βοήθεια έρχεται», καλλιεργώντας την προσδοκία εξωτερικής παρέμβασης.

Μέχρι το Σάββατο, το καθεστώς δεν μπορούσε πλέον να αποκρύψει το μέγεθος της βίας. Κρατικά μέσα μετέδωσαν εικόνες με σειρές σορών, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέγραψαν εκατοντάδες σάκους με πτώματα σε βίντεο που τράβηξαν συγγενείς θυμάτων.

Σήμερα, στις μεγάλες πόλεις επικρατεί φόβος και σιωπή. Πολλοί Ιρανοί παραμένουν αποκομμένοι από τον έξω κόσμο, ενώ η σύγχυση λειτουργεί υπέρ του καθεστώτος. Παρά την προσωρινή ύφεση, αναλυτές εκτιμούν ότι τα βαθύτερα αίτια της κρίσης –η οικονομική πίεση, η διαφθορά και οι διεθνείς κυρώσεις– παραμένουν άλυτα.

Όπως επισημαίνουν, οι διαδηλώσεις στο Ιράν δεν τελείωσαν. Απλώς μπήκαν ξανά σε μια φάση σιωπής, μέχρι την επόμενη έκρηξη.

Πηγή: Financial Times