Πόσο νηφάλιοι είναι οι πιλότοι σε κάθε πτήση; Τα αυστηρά μέτρα πριν την απογείωση

Το αλκοόλ μπορεί να επιβραδύνει τα αντανακλαστικά, να επηρεάσει την κρίση, να δυσκολέψει τη συγκέντρωση και να προκαλέσει ζαλάδα ή ναυτία - επιπτώσεις που γίνονται επικίνδυνες όταν κάποιος χειρίζεται ένα αεροσκάφος. Αν και είναι σπάνιο πιλότοι να επιχειρήσουν να πετάξουν υπό την επήρεια αλκοόλ, μια σειρά περιστατικών τα τελευταία χρόνια έφερε το ζήτημα ξανά στο προσκήνιο.

Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της Japan Airlines, η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής όταν αποκαλύφθηκε ότι δύο πιλότοι είχαν καταναλώσει υπερβολική ποσότητα αλκοόλ την ημέρα πριν από πτήση τους, τον Δεκέμβριο του 2024.

Λίγους μήνες αργότερα, κυβερνήτης της ίδιας εταιρείας παραδέχθηκε ότι είχε πιει τρεις μπύρες την προηγούμενη ημέρα της πτήσης του από τη Χαβάη προς το διεθνές αεροδρόμιο Chubu Centrair της Ιαπωνίας. Αφού απέτυχε σε αυτοέλεγχο αλκοτέστ, δήλωσε ασθένεια, προκαλώντας αλυσιδωτές καθυστερήσεις, καθώς η εταιρεία έπρεπε εσπευσμένα να βρει αντικαταστάτη.

Στον απόηχο του περιστατικού, η Japan Airlines απέλυσε τον πιλότο, ανακοίνωσε προσωρινές περικοπές αποδοχών για ανώτατα στελέχη και δεσμεύτηκε να ενισχύσει τα μέτρα ασφαλείας της.

Ωστόσο, η ιαπωνική αεροπορική εταιρεία δεν είναι η μόνη. Τον Ιανουάριο του 2024, πιλότος της Southwest Airlines συνελήφθη στη Σαβάνα της Τζόρτζια, με την κατηγορία ότι βρισκόταν υπό την επήρεια αλκοόλ πριν από πτήση με προορισμό το Σικάγο.

Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς, πτήση της Delta Air Lines από τη Στοκχόλμη προς τη Νέα Υόρκη ακυρώθηκε, όταν το αλκοτέστ πιλότου έδειξε επίπεδα πάνω από το ανώτατο επιτρεπτό όριο αλκοόλ στο αίμα (BAC) 0,02%, σύμφωνα με τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα περιστατικά αυτά εγείρουν ένα κρίσιμο ερώτημα: ποια μέτρα υπάρχουν πραγματικά για να διασφαλιστεί ότι οι πιλότοι είναι νηφάλιοι όταν αναλαμβάνουν τον έλεγχο ενός αεροσκάφους;

Η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς δεν υπάρχει ένας ενιαίος παγκόσμιος νόμος που να εφαρμόζεται σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες.

Πολλαπλά επίπεδα προστασίας

Στην πράξη, οι αεροπορικές βασίζονται σε ένα πλέγμα μέτρων: κανόνες «bottle-to-throttle» (χρονικό διάστημα από το τελευταίο ποτό έως την ανάληψη υπηρεσίας), αυστηρά όρια BAC, τυχαίους ελέγχους, ελέγχους κατόπιν υποψίας, ιατρική εποπτεία, συστήματα αναφοράς από συναδέλφους, προγράμματα αποκατάστασης και —σε περίπτωση παραβάσεων— βαριές ποινές που φτάνουν από αναστολή ή αφαίρεση άδειας έως και ποινικές διώξεις. Σε ορισμένες χώρες απαιτούνται και υποχρεωτικά αλκοτέστ πριν από κάθε πτήση.

Αν και ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) απαγορεύει ρητά σε αδειοδοτημένο προσωπικό να «εκτελεί καθήκοντα υπό την επήρεια ψυχοδραστικών ουσιών», οι λεπτομέρειες καθορίζονται από τις εθνικές αρχές και τις ίδιες τις αεροπορικές, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό κανόνων.

Κάποιες χώρες θέτουν όριο BAC κάτω από 0,04%, άλλες στο 0,02% ή ακόμη και στο 0,00%.

Επιπλέον, σε πολλές δικαιοδοσίες εφαρμόζεται χρονικό όριο οκτώ, δέκα, δώδεκα ή και 24 ωρών «bottle-to-throttle».

«Μην παίζεις με τα δεκαδικά»

Όλα αυτά μπορούν να δυσκολέψουν τους πιλότους που πετούν διεθνώς. Για τον Πιτ Χάτσινσον, πρώην κυβερνήτη εκπαίδευσης της Virgin Atlantic με πάνω από 20 χρόνια διεθνών πτήσεων, η λογική ήταν απλή:

«Δούλευα με έναν γενικό κανόνα: να μη φτάνω ποτέ στο σημείο να συζητάμε για 0,01», λέει στο CNN Travel.

Σε σύντομες στάσεις κάτω των 24 ωρών, απείχε πλήρως από το αλκοόλ και ενθάρρυνε το πλήρωμά του να κάνει το ίδιο. Μόνο σε σπάνιες, μεγαλύτερες στάσεις δύο ημερών ή περισσότερο, υπήρχε ελάχιστο περιθώριο.

«Είμαστε επαγγελματίες, με τεράστια ευθύνη. Δεν είναι τσίρκο. Είναι εξαιρετικά σοβαρή δουλειά», τονίζει.

Διαφορετικοί κανόνες ανά χώρα

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το όριο BAC είναι 0,02% και εφαρμόζονται τυχαίοι έλεγχοι. Στις ΗΠΑ, η FAA επιτρέπει έως 0,04% και επιβάλλει τουλάχιστον οκτώ ώρες bottle-to-throttle, αν και πολλές εταιρείες απαιτούν 12 ώρες. Η ίδια η FAA συνιστά αναμονή 24 ωρών.

Στην Ιαπωνία, παρότι ο νόμος δεν ορίζει συγκεκριμένο όριο, οι εταιρείες οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι πιλότοι δεν επηρεάζονται με κανέναν τρόπο. Μετά τα πρόσφατα περιστατικά, η Japan Airlines επέκτεινε το bottle-to-throttle στις 24 ώρες, καθιέρωσε τρία υποχρεωτικά αλκοτέστ πριν από κάθε πτήση και απαγόρευσε το ποτό στα ξενοδοχεία κατά τις στάσεις.

Μηδενική ανοχή στην Ινδία

Η Ινδία θεωρείται η χώρα με τους αυστηρότερους κανόνες παγκοσμίως: 12 ώρες bottle-to-throttle και όριο BAC 0,00%. Οι πιλότοι υποβάλλονται σε αλκοτέστ πριν από κάθε πτήση, μπροστά σε κάμερα.

«Ακόμη και 0,001 θεωρείται θετικό αποτέλεσμα», λέει η κυβερνήτης Ταράνα Σαξένα. Η πρώτη παράβαση οδηγεί σε τρίμηνη αναστολή άδειας, η δεύτερη σε τριετή και η τρίτη σε οριστική αφαίρεση.

Πολλοί πιλότοι, όπως αναφέρει, επεκτείνουν εθελοντικά την αποχή στις 16 ή 24 ώρες, ενώ αποφεύγουν ακόμη και προϊόντα όπως στοματικά διαλύματα ή απολυμαντικά, για να μη βρεθούν αντιμέτωποι με «μικροσκοπικές» ενδείξεις αλκοόλ.

Οι πραγματικοί κίνδυνοι

Πέρα από τους ελέγχους, πολλές εταιρείες προσφέρουν προγράμματα υποστήριξης και αποκατάστασης. Μελέτη του 2025 στη Γαλλία κατέδειξε αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και κατάχρησης αλκοόλ μεταξύ Ευρωπαίων πιλότων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενισχυμένη ψυχοκοινωνική στήριξη.

Παρά τους εντυπωσιακούς τίτλους, τα περιστατικά παραμένουν εξαιρετικά σπάνια. Το 2023, η FAA διενήργησε πάνω από 64.000 τυχαίους ελέγχους, με μόλις 65 θετικά αποτελέσματα.

«Η αεροπλοΐα είναι ο ασφαλέστερος τρόπος μετακίνησης — και αυτό δεν είναι τυχαίο», καταλήγει ο Χάτσινσον. «Είναι αποτέλεσμα αυστηρής εκπαίδευσης, κανόνων και συνεχούς ελέγχου. Δεν υπάρχει άλλη δουλειά με τέτοιο επίπεδο εποπτείας».

Πηγή: CNN