Τι θα έλεγε ο Φρεντερίκ Μπαστιά για την εμπορική συνθήκη Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosur;

Ο Φρεντερίκ Μπαστιά υπήρξε Γάλλος οικονομολόγος, δημοσιογράφος και μέλος της Εθνοσυνέλευσης μετά την επανάσταση του 1848. Υπήρξε από τους σημαντικότερους κριτικούς του προστατευτισμού και των δασμών επιχειρηματολογώντας ακατάπαυστα, συχνά με ειρωνικό ή περιπαικτικό τρόπο, υπέρ του ελεύθερου εμπορίου ως μέσο για μεγαλύτερη υλική ευημερία. Στα άρθρα και τις ιστορίες που έγραψε για να εκλαϊκεύσει οικονομικές έννοιες υπάρχει ένα μόνιμο μοτίβο «αυτό που φαίνεται και αυτό που δεν φαίνεται». Η κατανόηση των οικονομικών – και όλων των κοινωνικών – φαινομένων απαιτεί να μπορούμε να δούμε πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις το ευρύτερο αντίκτυπο της κάθε απόφασής μας. Τι θα έλεγε λοιπόν ο Μπαστιά για την εμπορική συνθήκη Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosur.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur είναι ένα πακέτο που μειώνει δασμούς και άλλα εμπόδια στο εμπόριο, με ειδικές ρυθμίσεις για “ευαίσθητα” αγροτικά προϊόντα και με ρήτρες/όρους για κανόνες και ελέγχους. Στην πράξη, ανοίγει αγορές και στις δύο κατευθύνσεις — και ξαναφουντώνει την παλιά διαμάχη για τον προστατευτισμό. Αυτό που βλέπουμε είναι οι αγρότες που αισθάνονται ότι θα πληγεί το εισόδημά τους. Και όχι απλά το βλέπουμε, το βλέπουμε παντού, ακατάπαυστα, στην τηλεόραση, στο ίντερνετ και στα μπλόκα στους δρόμους για όσους θέλουν να ταξιδέψουν το τελευταίο διάστημα. Είναι αλήθεια, εάν τα εισαγόμενα προϊόντα είναι φθηνότερα από τα εγχώρια, οι καταναλωτές θα τα προτιμήσουν, το εισόδημα των αγροτών θα μειωθεί και κάποιοι από αυτούς θα αναγκαστούν να χάσουν τις δουλειές τους. Τι είναι όμως αυτό που δεν βλέπουμε;

Αυτό που δεν βλέπουμε είναι το όφελος που θα έχει για τον μέσο καταναλωτή αυτή η εμπορική συμφωνία. Η μείωση των τιμών για τα προϊόντα που όλοι καταναλώνουμε σημαίνει μια αύξηση των εισοδημάτων μας, θα μπορούμε να αγοράζουμε περισσότερα αγαθά. Η πρόταση «Αυτές οι τιμές είναι υπερβολικά χαμηλές για το εισόδημά μου και πρέπει να απαγορευτούν οι εισαγωγές» είναι λογικά ισοδύναμη με «Θέλω να μην έχετε φτηνά προϊόντα ώστε να ζω εγώ καλύτερα». Φυσικά η πρώτη πρόταση είναι πιο αθώα σε σχέση με την δεύτερη. Οι διάφοροι επαγγελματίες του αγροτικού τομέα που αναπτύσσουν αντίστοιχους συλλογισμούς θεωρείται ότι έχουν ένα δίκαιο αίτημα, εάν όμως κάποιος έλεγε «Μην φέρνετε φτηνά καύσιμα από το εξωτερικό γιατί θα ζημιωθεί η εταιρία μου» ή «Να μην έρθουν ξένες τράπεζες να ανταγωνιστούν στις τραπεζικές υπηρεσίες γιατί θα μειωθούν τα κέρδη μου» τότε κατευθείαν θα ακουγόταν η λαϊκή κατακραυγή. Σε όλες όμως τις παραπάνω περιπτώσεις η ουσία είναι η ίδια. Ένα άτομο ή μια ομάδα ζητά προστασία και προνόμια και ο καταναλωτής πρέπει να κουβαλήσει το επιπλέον οικονομικό βάρος. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, από τις φτωχότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τέτοια επιχειρήματα που εξαντλούν ακόμη περισσότερο το εισόδημα των νοικοκυριών θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με καχυποψία.

Αυτό που επίσης δεν φαίνεται είναι η ευκαιρίες που θα έχουν οι Ευρωπαίοι να εξάγουν στις χώρες του Mercosur με την κύρωση της συμφωνίας. Αυτά είναι κέρδη που θα έρθουν και οι άνθρωποι συχνά εστιάζουν σε αυτό που υπάρχει μπροστά τους τώρα και άρα τα αγνοούν. - Μα θα μείνουν άνεργοι αγρότες, αυτό δεν είναι κακό;

Η Ελλάδα έχει κατοχυρώσει την προστασία 21 εθνικών προϊόντων ΠΟΠ κυρίως σχετικά με την φέτα και το λάδι. Ήδη υπάρχουν πολλές ελληνικές επιχειρήσεις του πρωτογενούς τομέα οι οποίες εξάγουν στις χώρες Mercosur και αυτή η συμφωνία θα κάνει την εξαγωγή των προϊόντων τους ευκολότερη σε μια αγορά σχεδόν 300 εκατομμύριων καταναλωτών. Φαίνεται ότι όχι μόνο δεν θα είναι επιβλαβές για την οικονομία μας αλλά το αντίθετο μάλιστα. Ας εξετάσουμε, όμως, ένα πιο απαισιόδοξο σενάριο στο οποίο αυτή η αλλαγή αποτελεί πληγεί στον πρωτογενή τομέα.

Ναι θα αυξηθεί η ανεργία, βραχυχρόνια. Αυτό φαίνεται, αυτό που δεν φαίνεται είναι ότι το επιπλέον εισόδημά μας θα μπορέσουμε να το διαθέσουμε για την απόκτηση άλλων αγαθών. Το ποσό που δεν δίνουμε σε τρόφιμα μπορεί να γίνει λ.χ. ρούχα ή παιδικά παιχνίδια και έτσι οι παραγωγοί αυτών των προϊόντων να αυξήσουν την παραγωγή τους και την απασχόληση σε αυτούς τους τομείς. Φυσικά μπορούμε να δούμε έναν άνεργο αγρότη αλλά κανείς δεν θα δει τις νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται με αυτόν τον τρόπο. Ναι μπορεί να χρειαστεί μετεκπαίδευση εργαζομένων ή γεωγραφική μετακίνηση αλλά φυσικά και χρόνος, για αυτό απαιτούνται προγράμματα εκ νέου κατάρτισης των εργαζομένων και μια ελεύθερη αγορά που να μπορεί να απορροφά με ταχύτητα το εργατικό δυναμικό, όχι προστατευτισμός που ανεβάζει τις τιμές για όλους.

- Μα ο ανταγωνισμός είναι άδικος, στη Λατινική Αμερική οι μισθοί είναι χαμηλότεροι και άρα το κόστος μικρότερο επίσης αυτοί δεν χρειάζεται να τηρούν τα ίδια περιβαλλοντικά κριτήρια όπως εμείς.

Ως προς το πρώτο σκέλος, το κόστος παραγωγής, η απάντηση είναι ότι ακριβώς για αυτό τον λόγο πρέπει να υπάρξει ελεύθερο εμπόριο μεταξύ Mercosur και ΕΕ. Οι χώρες της Mercosur έχουν το συγκριτικό πλεονέκτημα στα αγροτικά προϊόντα καθώς το κόστος ευκαιρίας για την παραγωγή τους είναι μικρότερο. Ο σκοπός του διεθνούς εμπορίου είναι η κάθε χώρα να εξειδικεύεται στην παραγωγή των αγαθών που μπορεί να δημιουργήσει σχετικά φθηνότερα από τις άλλες. Έτσι, με τον σωστό καταμερισμό της παραγωγής έχουμε το μέγιστο προϊόν για κατανάλωση.

Ως προς το δεύτερο σκέλος, η κατάσταση είναι λίγο πιο περίπλοκη. Φυσικά και οι κανόνες για την αγροτική παραγωγή δεν θα είναι ίδιοι μεταξύ των δύο μπλοκ κρατών. Παρόλα αυτά, το ρυθμιστικό πλαίσιο σε αυτές τις χώρες της Λατινικής Αμερικής δεν είναι τόσο χαλαρό όσο συχνά παρουσιάζεται. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις που οι κανόνες καταπατούνται λόγω διαφθοράς αλλά δεν επικρατεί κατάσταση πλήρους ανομίας.

Πάντα πρέπει να κοιτάμε τι βρίσκεται πίσω από όλα τα διάφορα επιχειρήματα στην οικονομική σφαίρα. Αν σκαλίσουμε αρκετά θα βρούμε ότι πολλές φορές, πίσω από την επίφαση της δικαιοσύνης και της ισότητας, κρύβεται η ανάγκη ομάδων παραγωγών να κερδίσουν εις βάρος του καταναλωτή αποτρέποντας από ανταγωνιστές τους να μπουν στην αγορά. Ο Μπαστιά θα πήγαινε ένα βήμα παραπέρα και θα προσπαθούσε να φτάσει το επιχείρημα στο λογικό του όριο για να φανεί ο παραλογισμός. Γιατί να μην απαγορεύσουμε τις εισαγωγές από την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιταλία; Παράγουν τα ίδια αγροτικά προϊόντα με εμάς και ανταγωνίζονται την εθνική μας παραγωγή. Ας βάλουμε δασμούς. Τώρα εντός του κράτους, γιατί οι παραγωγοί λαδιού στη Βόρεια Ελλάδα να μην ζητήσουν να απαγορευτεί από αυτούς στη Νότια να στέλνουν τα προϊόντα τους προς τα πάνω, αφού και αυτοί είναι ανταγωνιστές τους. Η λογική της αυτάρκειας μας σπρώχνει προς αυτή την κατεύθυνση βήμα-βήμα και αποκαλύπτει τον παραλογισμό της.

Το στυλ του Μπαστιά χαρακτηρίζεται από μια λεπτότητα χιούμορ και μια απλότητα σπάνια για όσους ασχολούνται με τα οικονομικά. Για όποιον θέλει να το δει από πρώτο χέρι μπορεί να διαβάσει τα βιβλία του στα ελληνικά «Προστατευτισμός και Κομμουνισμός» και «Τα οικονομικά της Ελευθερίας» που έχουν εκδοθεί από το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών.