Τι είναι οι Basij: η παραστρατιωτική δύναμη φόβου του Ιράν στην πρώτη γραμμή της καταστολής

Καθώς οι διαδηλώσεις στο Ιράν συνεχίζονται και η κρατική καταστολή εντείνεται, στο προσκήνιο επιστρέφει ένα όνομα που εδώ και δεκαετίες συνδέεται με την εσωτερική ασφάλεια και τη βίαιη αντιμετώπιση της αμφισβήτησης: οι Basij. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, μέλη του ιρανικού κοινοβουλίου ζήτησαν από τον υπουργό Πληροφοριών την επανενεργοποίηση περιπολιών των Basij, την ώρα που οι δυνάμεις ασφαλείας επιχειρούν να ανακόψουν το κύμα διαμαρτυρίας που σαρώνει τη χώρα.

Οι Basij – όρος που στα περσικά σημαίνει «κινητοποίηση» – αποτελούν μια εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση και λειτουργούν ως επικουρικός βραχίονας των Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), της ισχυρότερης και πιο επίλεκτης δύναμης του στρατιωτικού μηχανισμού του Ιράν. Ιδρύθηκαν λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, με πρωτοβουλία του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος είχε διακηρύξει ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε ποτέ να καταστραφεί όσο διέθετε μια πολιτοφυλακή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η οργάνωση στρατολογεί μέλη τόσο από αγροτικές όσο και από αστικές περιοχές, με βασικούς πυρήνες σε τεμένη της Τεχεράνης και άλλων μεγάλων πόλεων. Οι Basij προέρχονται συχνά από φτωχότερα και πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα και υπάγονται διοικητικά στους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι με τη σειρά τους λογοδοτούν απευθείας στον ανώτατο ηγέτη της χώρας.

Ο ρόλος τους είναι κυρίως εσωτερικός: στήριξη της θεοκρατικής εξουσίας, επιβολή της κρατικής ιδεολογίας και της «ισλαμικής ηθικής» και, κυρίως, καταστολή κάθε μορφής διαφωνίας. Οι Basij έχουν πρωταγωνιστήσει εδώ και δεκαετίες στη βίαιη διάλυση διαδηλώσεων, από φοιτητικές κινητοποιήσεις μέχρι μαζικά κοινωνικά ξεσπάσματα.

Η φήμη τους χτίστηκε ήδη από τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ (1980–1988), όταν χρησιμοποιήθηκαν σε διαβόητες επιθέσεις «ανθρώπινου κύματος», συχνά για την εκκαθάριση ναρκοπεδίων. Από το 2003 και μετά, ο ρόλος τους ενισχύθηκε περαιτέρω, καθώς το ιρανικό καθεστώς προετοιμαζόταν για το ενδεχόμενο αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης. Έκτοτε, οι Basij εμφανίζονται σχεδόν πάντα στις πρώτες φάσεις κοινωνικών αναταραχών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει επανειλημμένα κυρώσεις τόσο στη δύναμη των Basij όσο και σε συγκεκριμένους διοικητές της, για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βίαιη καταστολή διαδηλώσεων και – σύμφωνα με αμερικανικές κατηγορίες – χρήση ανηλίκων σε παραστρατιωτικές δραστηριότητες.

Η εμπλοκή τους ήταν καθοριστική και σε προηγούμενες κρίσεις: το 2009, όταν χιλιάδες Ιρανοί κατέβηκαν στους δρόμους μετά τις αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές, αλλά και το 2022, στις διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Mahsa Amini ενώ βρισκόταν υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών.

Στο σημερινό κύμα διαμαρτυριών, οι Basij συγκαταλέγονται και πάλι στις δυνάμεις που έχουν αναπτυχθεί για την καταστολή. Τα ιρανικά κρατικά μέσα κάνουν λόγο για απώλειες και τραυματισμούς στις τάξεις των δυνάμεων ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων μελών της παραστρατιωτικής οργάνωσης. Παράλληλα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN, οι Basij φέρονται να εμπλέκονται και στην παρακολούθηση της διαδικτυακής δραστηριότητας, με το επίσημο πρακτορείο ειδήσεών τους να ανακοινώνει το κλείσιμο ιστοσελίδων και λογαριασμών blogger που «υποστηρίζουν τις ταραχές».

Η επανεμφάνισή τους στο προσκήνιο υπογραμμίζει ένα βασικό στοιχείο της ιρανικής πραγματικότητας: όταν το καθεστώς αισθάνεται ότι απειλείται, επιστρέφει στα πιο σκληρά και δοκιμασμένα εργαλεία του.

Πηγή: CNN