Ιράν: Η απο-ιδεολογικοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως συγκολλητική ουσία πολιτικών αντιθέσεων

Οι εν εξελίξει αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν κατά του θεοκρατικού καθεστώτος απασχολούν εντόνως την εγχώρια αρθρογραφία. Όχι μόνο στο προφανές επίπεδο των αιτίων που τις έχουν προκαλέσει και τις συντηρούν, ήτοι τόσο οικονομικής φύσης (κατάρρευση εθνικού νομίσματος, πληθωρισμός, ακρίβεια βασικών προϊόντων) όσο και προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων (κοινωνικές ανισότητες, διακρίσεις κατά των γυναικών, βίαιη καταστολή αντιφρονούντων)· αλλά και υπό μία, θα λέγαμε, ιδεολογική σκοπιά και προσέγγιση σε σχέση με το εάν και κατά πόσο οι εκπρόσωποι του αποκαλούμενου «προοδευτικού» χώρου και της συλλήβδην αριστερής διανόησης και πολιτικής σκέψης στην Ελλάδα, που συνήθως πρωτοστατούν στην οργάνωση διαμαρτυριών για την προάσπιση ατομικών ελευθεριών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υπεραμύνονται απανταχού λαϊκών εξεγέρσεων με ανάλογα προτάγματα, σπεύδουν με το ίδιο πάθος να ταχθούν ανοιχτά και στο πλευρό των εξεγειρόμενων Ιρανών πολιτών.

Η πλειονότητα των αναλύσεων συνηγορεί υπέρ μίας μάλλον επιφυλακτικότητας που επιδεικνύει ο ελληνικός αριστερο-προοδευτικός κόσμος απέναντι στην έκφραση απροϋπόθετης και χωρίς αστερίσκους υποστήριξης στις διαδηλώσεις· ένα συμπέρασμα που εκ πρώτης δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει, υπό τη σκέψη ότι ερείδεται στην έντονη αντι-δυτική στάση που υπηρετείται με ιδεολογική συνέπεια από τον συγκεκριμένο χώρο όλα αυτά τα χρόνια, διαθέτοντας βαθιές ιστορικές ρίζες, αλλά και σύγχρονες πολιτικές και πολιτισμικές εκφάνσεις που δομούνται πάνω στις βασικές ιδέες του αντι-ιμπεριαλιστικού κινήματος. Δηλαδή, στην αντίληψη ότι η σχηματική συνύπαρξη Δύσης-Ανατολής, ως διαφορετικών πολιτισμικών συστημάτων που βρίσκονται σε μία διαρκή αντιπαλότητα, κυριαρχείται εδώ και χρόνια από τη στρατιωτική και πολιτική επιρροή της πρώτης, που αξιοποιείται με τρόπους που ιστορικά έχουν αδικήσει άλλους λαούς και τους έχουν φέρει σε δυσμενέστερη μοίρα.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, μέρος της ελληνικής Αριστεράς που έχει προβεί σε σχετικές δημόσιες τοποθετήσεις επί του θέματος δείχνει εγκλωβισμένη στην τήρηση μίας «ήξεις, αφήξεις» στάσης, καταδικάζοντας μεν την άγρια καταστολή των διαδηλώσεων από το ιρανικό καθεστώς και αναγνωρίζοντας το δικαίωμα του ιρανικού λαού στην αντίδραση και τη διαμαρτυρία, αλλά απορρίπτοντας αφετηριακά οποιαδήποτε δυτική (κυρίως αμερικανική) παρέμβαση, στρατιωτική ή ανθρωπιστική, ως υποκρύπτουσα προσχηματικά γεωπολιτικές επιδιώξεις στην ευρύτερη περιοχή (ιδίως, σε συνέχεια των πρόσφατων αμερικανικών βομβαρδισμών των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν).

Ασχέτως των πιθανολογούμενων πραγματικών επιδιώξεων της Δύσης, που όντως στο βάθος ίσως και να μην είναι άμοιρες συμφερόντων, γεγονός παραμένει ότι μιλώντας εν προκειμένω για την τηρούμενη προς το παρόν στάση της Αριστεράς, αυτή έρχεται αντιμέτωπη με ένα βαθύ δίλημμα, καθώς από τη μία πλευρά, η ολοκληρωτική στήριξη των διαδηλώσεων ενδέχεται να δημιουργήσει ανεπιθύμητη ταύτιση (έστω έμμεσα) με δυτικά σχέδια αλλαγής καθεστώτος (σ.σ. ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει εκφράσει στήριξη στους διαδηλωτές, λέγοντας ότι οι Η.Π.Α. είναι έτοιμες να βοηθήσουν ακόμα και στρατιωτικά, ενώ οι χώρες της Ε.Ε., χωρίς προς το παρόν να τάσσονται υπέρ μίας στρατιωτικής εμπλοκής, δεν αποκλείουν μέτρα σε πολιτικό επίπεδο), ενώ, από την άλλη, η αποκλειστική εστίαση στην αναπαραγωγή αντι-ιμπεριαλιστικών συνθημάτων κινδυνεύει να σηματοδοτήσει μία δύσκολα ανεκτή αδιαφορία και να καταλήξει να ισοδυναμεί με παθητική στάση απέναντι στην καταπίεση που, αποδεδειγμένα, υφίσταται ο ίδιος ο ιρανικός λαός. Μήπως, όμως, κι αυτό δεν συνιστά ένα ανάλογο ζύγισμα ιδιοτελών συμφερόντων, σαν αυτό που αποδίδεται στη Δύση;

Σε επόμενη ανάγνωση, μία στάση που μέσα στην παθητικότητά της προσπαθεί να πετύχει το ακατόρθωτο, δηλαδή να ισορροπήσει πάνω σε αντίρροπες τάσεις, προκειμένου να ικανοποιήσει τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις ενός win-win δίπολου αφηγήματος της Αριστεράς, του τύπου «όχι στο αυταρχικό καθεστώς του Ιράν, αλλά όχι και στον δυτικό ιμπεριαλισμό», είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν μπορεί να έχει τύχη στο απαιτητικό πεδίο της λογικής προσέγγισης των πραγμάτων και, κατ’ επέκταση, της δημόσιας πειθούς.

Και τούτο διότι το να αναγνωρίζεις από πολιτική ορθότητα, αφενός, ότι το ιρανικό καθεστώς μετέρχεται βιαιοπραγιών εις βάρος των πολιτών του και να τις καταδικάζεις, αλλά, αφετέρου, εξαιτίας ιδεολογικών συμπλεγμάτων περί αυτοδιάθεσης των λαών με κάθε τίμημα να μην αποδέχεσαι ή να εθελοτυφλείς μπροστά στην ανάγκη παροχής εξωτερικής στήριξης (τουλάχιστον, σε πρώτη φάση, υπό μορφή πολιτικής/διπλωματικής εμπλοκής) σε ένα λαϊκό κίνημα που εμφορείται από γνήσια ανθρωπιστικά ιδεώδη και ίσως χρειάζεται μία τέτοια βοήθεια απέναντι σε έναν ισχυρό αντίπαλο για να αναπτυχθεί και να καρποφορήσει (καθώς, προς το παρόν, φαίνεται να στερείται ενιαίας ηγεσίας και οργανωμένης καθοδήγησης), είναι σαν να παραδέχεσαι το πρόβλημα και απλώς να το παρατηρείς ως θεατής, χωρίς να προτείνεις αποτελεσματικές λύσεις.

Αν μπορούσαμε, υποθετικά, να σκεφτούμε πίσω από την αμεροληψία ενός «πέπλου άγνοιας» (“veil of ignorance”, John Rawls) ως προς τις πολιτικές τους απόψεις, τα αξιακά και φιλοσοφικά συστήματα που εκπροσωπούνται από τη Δύση και την Αριστερά, παρά τις υπαρκτές και θεμελιώδεις διαφορές τους, δεν βρίσκονται εν προκειμένω σε κάθετη αντιπαλότητα μεταξύ τους ως προς το ότι ο ιρανικός λαός, ιδίως οι γυναίκες και οι πάσης φύσης αντιφρονούντες του συστήματος, βιώνουν αληθινή καταπίεση και περιορισμούς των ελευθεριών τους. Σε ένα τέτοιο -απογυμνωμένο από ιδεολογικά βαρίδια και σκοπιμότητες- επίπεδο, η προστασία των δικαιωμάτων ως πανανθρώπινης ιδέας, αν θα ήθελε να αποτελεί ειλικρινή επιδίωξη και πλατφόρμα απροσχημάτιστης δράσης αμφοτέρων των πλευρών, θα όφειλε -και θα μπορούσε εκ φύσεως- να είναι μία απο-ιδεολογικοποιημένη συζήτηση που ενώνει, παρά διχάζει.

Εάν δεχτούμε ότι κάτι τέτοιο ήταν, όντως, εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί στην περίπτωση της πρόσφατης Ισραηλο-Παλαιστινιακή σύρραξης, λόγω του ότι εκεί η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρέθηκε εν μέσω δύο λαών που συγκρούστηκαν σφόδρα για την υπεράσπιση αυτού που ο καθένας υπό το δικό του και εκ διαμέτρου αντίθετο ιστορικο-γεωπολιτικό πρίσμα θεωρούσε δίκαιο και σωστό, δημιουργώντας στη διεθνή σκηνή και αντίπαλα στρατόπεδα ομοϊδεατών και αλληλέγγυων, δεν υπάρχει κανείς προφανής λόγος να μην μπορέσει να επιτευχθεί μία μίνιμουμ ιδεολογική συναίνεση στην περίπτωση των διαδηλώσεων του Ιράν, εκεί όπου αυτό που πρέπει δικαιολογημένα και επιτακτικά να προστατευθεί είναι τα δικαιώματα ενός και μόνο ταλαιπωρημένου λαού που οδηγήθηκε στη μοναδική διέξοδο της εξέγερσης κατά ενός -κατά κοινή παραδοχή- καταπιεστικού καθεστώτος.