Βενεζουέλα σήμερα, Ιράν αύριο; Το μήνυμα Τραμπ και ο φόβος της Τεχεράνης

Η εικόνα Αμερικανών κομάντος να αποβιβάζονται στο Καράκας και να συλλαμβάνουν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο λειτούργησε σαν ηλεκτροσόκ στην Τεχεράνη. Για την ιρανική ηγεσία, η επιχείρηση των ΗΠΑ δεν ήταν απλώς μια μακρινή λατινοαμερικανική εξέλιξη, αλλά ένα προειδοποιητικό μήνυμα για το πώς μπορεί να εξελιχθεί η σύγκρουση με έναν πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών που δείχνει αποφασισμένος να πιέσει τους αντιπάλους του μέχρι τέλους.

Το Ιράν βρίσκεται ήδη σε αναβρασμό. Διαδηλώσεις ξέσπασαν τις τελευταίες εβδομάδες σε δεκάδες πόλεις, με αφορμή την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος και τη βαθιά οικονομική κρίση. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σε μεγάλο μέρος της χώρας και αντιμετωπίστηκαν με σκληρή καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας και την παραστρατιωτική πολιτοφυλακή Basij. Οι αναφορές κάνουν λόγο για δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις, αριθμοί που δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Ντόναλντ Τραμπ επανήλθε με ευθείες απειλές προς την Τεχεράνη, προειδοποιώντας ότι εάν οι ιρανικές αρχές «σκοτώνουν διαδηλωτές», οι ΗΠΑ θα απαντήσουν. Για την ιρανική ηγεσία, που το περασμένο καλοκαίρι είδε αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα να στοχεύουν πυρηνικές εγκαταστάσεις, οι δηλώσεις αυτές ενισχύουν την αίσθηση ότι η Ουάσινγκτον ακολουθεί πλέον μια «μαξιμαλιστική» και ανοιχτά εχθρική στρατηγική.

Η ρητορική της Τεχεράνης έχει σκληρύνει. Αξιωματούχοι καταγγέλλουν «ξένη υποκίνηση» των διαδηλώσεων, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ ξεχώρισε δημοσίως τους «νόμιμους διαμαρτυρόμενους» από τους «ταραχοποιούς», δηλώνοντας ότι οι τελευταίοι «πρέπει να μπουν στη θέση τους». Η ανοιχτή στήριξη του Ισραήλ προς τους Ιρανούς διαδηλωτές, με δηλώσεις του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, τροφοδότησε περαιτέρω την καχυποψία και την αίσθηση περικύκλωσης.

Οι παραλληλισμοί με τη Βενεζουέλα δεν είναι τυχαίοι. Οι δύο χώρες έχουν οικοδομήσει εδώ και χρόνια μια στενή πολιτική, οικονομική και στρατιωτική σχέση, ως αντίβαρο στην αμερικανική πίεση. Όταν το Καράκας βρέθηκε απομονωμένο από τις κυρώσεις, η Τεχεράνη βοήθησε με μεταφορές πετρελαίου και τεχνική υποστήριξη, ενώ υπέγραψε μακροχρόνιες συμφωνίες συνεργασίας. Και οι δύο διαθέτουν τεράστια ενεργειακά αποθέματα, και οι δύο έχουν βιώσει οικονομική κατάρρευση υπό το βάρος των κυρώσεων και της διεθνούς απομόνωσης, και οι δύο αντιμετωπίζονται από τον Τραμπ ως παραδείγματα καθεστώτων που πρέπει να «συμμορφωθούν».

Υπάρχουν όμως και κρίσιμες διαφορές. Το Ιράν είναι μια θεοκρατική δημοκρατία με βαθιές ιδεολογικές ρίζες και, κυρίως, με ανεπτυγμένες στρατιωτικές δυνατότητες και ένα δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και ενόπλων ομάδων στη Μέση Ανατολή. Η ηγεσία του έχει προετοιμαστεί εδώ και δεκαετίες για το ενδεχόμενο εξωτερικής επέμβασης. «Όλες οι αμερικανικές βάσεις και δυνάμεις στην περιοχή θα είναι νόμιμοι στόχοι», προειδοποίησε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, στέλνοντας μήνυμα αποτροπής.

Παράλληλα, τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι επικριτές του καθεστώτος στο Ιράν εμφανίζονται εξαιρετικά επιφυλακτικοί απέναντι σε κάθε σενάριο ξένης επέμβασης. Ακόμη και μετά τον σύντομο πόλεμο με το Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι, σπάνιες στιγμές εθνικής ενότητας έδειξαν ότι η προοπτική «εξαγόμενης αλλαγής καθεστώτος» δεν έχει κοινωνική νομιμοποίηση.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν η απομάκρυνση ενός ηγέτη, όπως συνέβη στη Βενεζουέλα, μοιάζει εντυπωσιακή, δεν εγγυάται αυτόματα βαθιά πολιτική μεταστροφή. Για την Τεχεράνη, το παράδειγμα του Καράκας λειτουργεί περισσότερο ως προειδοποίηση παρά ως προφητεία: μια υπενθύμιση ότι η σύγκρουση με τις ΗΠΑ μπορεί να κλιμακωθεί γρήγορα, αλλά και ότι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας κλιμάκωσης παραμένουν απρόβλεπτα.

Πηγή: CNN,