Πτήση 648 της EgyptAir: μια από τις πιο περιβόητες αεροπειρατείες στην ιστορία

Πριν από 40 χρόνια, στις 23-24 Νοεμβρίου 1985, εκτυλίχθηκε μια από τις πιο περιβόητες αεροπειρατείες στην ιστορία: τρία μέλη της παλαιστινιακής οργάνωσης του Άμπου Νιντάλ (ANO) μπήκαν στην πτήση 648 της EgyptAir που είχε απογειωθεί από την Αθήνα με προορισμό το Κάιρο και δέκα λεπτά μετά την απογείωση του Boeing 737, οι αεροπειρατές, αυτοαποκαλούμενοι «Αιγυπτιακή Επανάσταση», βαριά οπλισμένοι με όπλα και χειροβομβίδες, ακινητοποίησαν το πλήρωμα απαιτώντας να κατευθυνθεί το αεροσκάφος στη Λιβύη. Όταν ο επικεφαλής των τρομοκρατών Omar Rezaq, άρχισε να ελέγχει τα διαβατήρια των επιβατών, ο Mustafa Kamal, ένας Αιγύπτιος πράκτορας στην Υπηρεσία Ασφαλείας, που επέβαινε στο αεροσκάφος, άνοιξε πυρ σκοτώνοντας τον έναν τρομοκράτη, προτού τραυματιστεί o ίδιος μαζί με δύο αεροσυνοδούς. Κατά την ανταλλαγή των πυροβολισμών, τρύπησε η άτρακτος, προκαλώντας αποσυμπίεση της καμπίνας: το αεροσκάφος υποχρεώθηκε να χάσει ύψος ώστε να μπορούν το πλήρωμα και οι επιβάτες να αναπνεύσουν. Η επιβίωσή τους ήταν για κάμποση ώρα οριακή.

Αν και ο αρχικός προορισμός των αεροπειρατών ήταν η Λιβύη, καθώς το αεροπλάνο δεν είχε καύσιμα, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα συμπίεσης και μετέφερε τραυματισμένους επιβάτες, επιλέχθηκε ως πιο κατάλληλος προορισμός η Μάλτα. Πλην όμως, οι αρχές της Μάλτας δεν έδωσαν άδεια για την προσγείωση (η κυβέρνηση της Μάλτας είχε και νωρίτερα, στις 27 Σεπτεμβρίου 1982, αρνηθεί παρόμοια άδεια σε αεροσκάφος της Alitalia καθ' οδόν προς την Ιταλία, στο οποίο είχε εκδηλωθεί αεροπειρατεία). Οι αεροπειρατές της EgyptAir 648 επέμειναν· ανάγκασαν τον πιλότο Hani Galal να προσγειωθεί στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Μάλτας «Luqa» ο πιλότος κατάφερε να προσγειώσει με ασφάλεια το αεροσκάφος μολονότι οι μαλτέζικες αρχές προσπάθησαν να τον αποτρέψουν σβήνοντας τα φώτα του διαδρόμου. Στο Boeing 737 επέβαιναν, μεταξύ άλλων, 17 Έλληνες, 40 Αιγύπτιοι και 12 Ισραηλινοί.

Ο πρωθυπουργός της Μάλτας, Karmenu Mifsud Bonnici, ανέλαβε την ευθύνη των διαπραγματεύσεων αρνούμενος, μέχρις ότου απελευθερωθούν όλοι οι επιβάτες, να επιτρέψει τον ανεφοδιασμό του αεροσκάφους και να αποσύρει τους ενόπλους των μαλτέζικων αρχών που to είχαν περικυκλώσει. Οι Παλαιστίνιοι ήταν σκληροί: άρχισαν να πυροβολούν τους επιβάτες, ξεκινώντας από την Ισραηλινή Tamar Artzi, η οποία, αν δεν τραυματίστηκε θανάσιμα, προσποιήθηκε ότι είχε πεθάνει και σώθηκε. Ο Rezaq, ο αρχηγός των αεροπειρατών, απείλησε ότι θα σκοτώνει έναν επιβάτη κάθε 15 λεπτά, μέχρι να ικανοποιηθούν τα αιτήματά του: ανεφοδιασμός και πτήση στην Τρίπολη. Το επόμενο θύμα του, ήταν μια άλλη Ισραηλινή, η Nitzan Mendelson, η οποία σκοτώθηκε ακαριαία, ενώ στη συνέχεια πυροβόλησε τρεις Αμερικανούς σκοτώνοντας τους δύο εξ αυτών. Η κατάσταση έφτασε σε παροξυσμό όταν τη λύση προσπάθησε να δώσει μια αιγυπτιακή ειδική αντιτρομοκρατική ομάδα εκπαιδευμένη από την Delta Force των ΗΠΑ, η οποία επιτέθηκε με εκρηκτικά στις πόρτες της καμπίνας και του χώρου αποσκευών. Αυτές οι εκρήξεις προκάλεσαν φωτιά στα πλαστικά μέρη του αεροσκάφους με αποτέλεσμα συνθήκες ασφυξίας για τους ομήρους. Ακολούθησε έφοδος των Αιγυπτίων κατά την οποία σκοτώθηκαν 54 από τους εναπομείναντες 87 επιβάτες, καθώς και δύο μέλη του πληρώματος και ένας αεροπειρατής. Ο Omar Rezaq, ο οποίος τραυματίστηκε κατά την έφοδο, αφαίρεσε την κουκούλα και τα πυρομαχικά του και προσποιήθηκε ότι είναι τραυματισμένος επιβάτης: ήταν ο μοναδικός επιζών αεροπειρατής. Όταν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο μαζί με τους επιζήσαντες επιβάτες τον αναγνώρισαν και συνελήφθη. Όταν τελείωσε η κρίση, είχαν σκοτωθεί 58 από τους 95 επιβάτες (12 από τους 17 Έλληνες) και τα μέλη του πληρώματος. Ο Rezaq καταδικάστηκε σε κάθειρξη 25 ετών, από τα οποία εξέτισε τα οκτώ. Η αποφυλάκισή του προκάλεσε διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Μάλτας και ΗΠΑ, αλλά μετά την αποφυλάκισή του, συνελήφθη και πάλι κατά την άφιξή του στη Νιγηρία, παραδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη χωρίς δικαίωμα αποφυλάκισης υπό όρους.

Η Μάλτα δεν είχε ιδέα από διαχείριση κρίσεων και ιδιαίτερα αεροπειρατειών· εξάλλου, της έλειπε εντελώς η αντιτρομοκρατική νομοθεσία. Όσο για τους αεροπειρατές, δεν είχαν συγκεκριμένα πολιτικά αιτήματα: τα κίνητρά τους ήταν η τιμωρία και η εκδίκηση κατά της Αιγύπτου λίγο μετά την υπόθεση του κρουαζιερόπλοιου Achille Lauro και την αναγκαστική προσγείωση του αιγυπτιακού αεροπλάνου στη Sigonella τον Οκτώβριο του 1985. Η αεροπειρατεία ήταν μήνυμα προς το καθεστώς Μουμπάρακ, σαμποτάζ της μετριοπαθούς γραμμής του Παλαιστινιακού κινήματος και πρόκληση διεθνούς κρίσης: η πάγια στρατηγική της ομάδας Άμπου Νιντάλ ήταν να υπονομεύει τον Αραφάτ και να τινάζει στον αέρα τις διαπραγματεύσεις πλήττοντας αραβικούς μετριοπαθείς στόχους. Η επίδειξη της αγριότητας και η δημοσιότητα με τις στοχευμένες εκτελέσεις Αμερικανών και Ισραηλινών ομήρων όξυναν την κρίση χωρίς συγκεκριμένα πολιτικά ανταλλάγματα, ενώ ταυτοχρόνως ενισχύθηκαν οι υποψίες για πιθανή στήριξη των Παλαιστινίων τρομοκρατών από τη Λιβύη.

Ένα χρόνο αργότερα οι άνθρωποι του Άμπου Νιντάλ έκαναν αεροπειρατεία στο Καράτσι: 22 όμηροι έχασαν τη ζωή τους. Ο Άμπου Νιντάλ και η οργάνωσή του πιστεύεται ότι σχεδίασαν και εκτέλεσαν επιθέσεις σε περισσότερες από 20 χώρες, προκαλώντας τον θάνατο τουλάχιστον 300 ανθρώπων και τον τραυματισμό περισσότερων από 650. Ο ίδιος ο Νιντάλ πέθανε στις 16 Αυγούστου 2002, στο διαμέρισμά του στη Βαγδάτη, από πυροβολισμό. Σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές σκοτώθηκε με εντολή του Σαντάμ Χουσεΐν ενώ Ιρακινοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι αυτοκτόνησε κατά τη διάρκεια ανάκρισης.