Γιατί είναι τόσο μεγάλο το δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ;

Ο Αμερικανός πρόεδρος γιορτάζει τη διπλωματική του επιτυχία αλλά τα οικονομικά προβλήματα που τον περιμένουν στο εσωτερικό χρειάζονται κάποια διαχείριση και το κίνημα MAGA τον απομακρύνει αυτή. Το ΜΑGA ευνοεί πομπές και εκδηλώσεις δόξας, στρατό, πολιτοφυλακές και επίδειξη ισχύος. Όλα τούτα κοστίζουν στον εθνικό προϋπολογισμό.

Το δημόσιο ταμείο στις ΗΠΑ επιβαρύνεται από όλες τις υπηρεσίες εθνικής ασφαλείας. Οι ΗΠΑ ξοδεύουν περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο για στρατό και εξοπλισμούς, καθώς και για την αστυνόμευση και την κατασκοπεία. Προστίθενται οι κοινωνικές παροχές: Medicare, Medicaid, Social Security που είναι πανάκριβες, τόσο λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, όσο και διότι όλες οι ιατρικές πράξεις στοιχίζουν πολύ επειδή δεν υπάγονται σε κρατικό έλεγχο. Τα κρατικά έσοδα είναι περιορισμένα έσοδα: ιδιαίτερα επί Ρέιγκαν, Μπους και Τραμπ, έγιναν μεγάλες περικοπές φόρων, πρωτίστως για επιχειρήσεις και υψηλά εισοδήματα. Αν και οι Αμερικανοί παραπονιούνται για την υψηλή φορολογία, στις ΗΠΑ το φορολογικό σύστημα είναι πιο χαλαρό σε σύγκριση με άλλες δυτικές χώρες (π.χ. υψηλότερα έσοδα από φόρους ως ποσοστό του ΑΕΠ έχουν οι σκανδιναβικές χώρες). Υπάρχει αντίσταση στην αύξηση φόρων, ειδικά από τους Ρεπουμπλικανούς, αλλά ταυτοχρόνως υπάρχει δισταγμός στη μείωση των στρατιωτικών δαπανών. Το αποτέλεσμα είναι κανένας να μη θέλει να μειώσει τα έξοδα ή να αυξήσει τους φόρους: έτσι, το έλλειμμα διαιωνίζεται.

Οι οικονομικές κρίσεις έχουν επιδεινώσει το πρόβλημα. Σε περιόδους κρίσεων το κράτος δανείστηκε περισσότερο ώστε να τονώσει την οικονομία —π.χ. bailouts το 2008, πακέτα στήριξης 2020-2021— αλλά, παρότι το δολάριο είναι το ισχυρότερο νόμισμα στον κόσμο και οι ΗΠΑ δανείζονται φτηνά, το χρέος και το έλλειμμα δεν μπορούν να αυξάνονται επ’ άπειρον. Εξάλλου, ο εμπορικός πόλεμος με την Κίνα ίσως επηρεάσει την αγορά αμερικανικών ομολόγων από την Κίνα και την Ιαπωνία. Υπενθυμίζεται ότι οι δανείζονται κυρίως μέσω της έκδοσης κρατικών ομολόγων (U.S. Treasury securities), τα οποία αγοράζονται από διάφορους επενδυτές εντός και εκτός των ΗΠΑ. Αυτό γίνεται μέσω του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ (U.S. Department of the Treasury). Οι βασικοί δανειστές είναι ομοσπονδιακά ιδρύματα όπως η Federal Reserve (Κεντρική Τράπεζα) η οποία κατέχει μεγάλο μέρος του χρέους, ιδιαίτερα μετά την πολιτική quantitative easing (αγοράς ομολόγων), καθώς και τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία, επενδυτικά funds, δηλαδή ιδιωτικές και θεσμικές οντότητες που επενδύουν στα ομόλογα ως ασφαλή και σταθερά επενδυτικά προϊόντα. Υπάρχουν επίσης ιδιώτες επενδυτές που αγοράζουν ομόλογα μέσω ταμείων και συνταξιοδοτικών λογαριασμών. Μεγάλο μέρος του χρέους, γύρω στο 30%, οφείλεται σε ξένες χώρες και ξένους επενδυτές (Foreign holders) από την Ιαπωνία, την Κίνα, τη Βρετανία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ελβετία και τη Σαουδική Αραβία. Τα αμερικανικά ομόλογα είναι αρκετά δημοφιλή επειδή το δολάριο είναι παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και ο κίνδυνος χρεοκοπίας είναι πολύ χαμηλός. Σύμφωνα με τα στοιχεία προέρχονται του Υπουργείου Οικονομικών που δημοσιεύθηκαν τον Μάρτιο του 2025 κάτοχοι αμερικανικών ομολόγων υπάρχουν και στις Νήσους Κέιμαν, στον Καναδά, στην Ιρλανδία και στη Γαλλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ιαπωνία και η Κίνα διατηρούν τις μεγαλύτερες θέσεις σε αμερικανικά ομόλογα εδώ και αρκετά χρόνια. Η Κίνα, συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί την κατοχή αυτών των ομολόγων ως μέρος της στρατηγικής της για τη διαχείριση της ισοτιμίας του νομίσματός της και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών της.

Παρά την υψηλή φερεγγυότητα, μακροπρόθεσμα το έλλειμμα μπορεί να οδηγήσει σε τάση για μείωση κοινωνικών δαπανών, αύξηση φόρων, πιέσεις στις αγορές. Προς το παρόν, αν και τόσο ο ιλιγγιώδης αριθμός του εμπορικού ελλείμματος, όσο κι εκείνος του δημοσιονομικού προβάλλονται συχνά σε δημόσια κτίρια με φώτα νέον, κανείς δεν φαίνεται να ανησυχεί. Οι Αμερικανοί πιστεύουν στον καλό Θεό: in God we trust.