Παραοικονομία στις ΗΠΑ: Η οικονομική μηχανική της προεδρίας Τραμπ

H οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ προκαλεί αύξηση των τιμών των προϊόντων και ευνοεί την παραοικονομία. Η περιφρόνηση της προεδρίας για τη φορολογία και για τα δημόσια έσοδα («Κάτω το μεγάλο κράτος και η γραφειοκρατία!») θα εκτοξεύσει όλες τις μορφές παράνομης δραστηριότητας αδειάζοντας τα ταμεία. Ήδη, η παραοικονομία ισοδυναμεί με περίπου το 12% του ΑΕΠ, δηλαδή, σύμφωνα με την Investopedia μεταφράζεται σε 1,7 έως 3,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως: αν και από τη μια πλευρά έτσι μηδενίζεται η ανεργία, από την άλλη πλευρά εντείνεται η εκμετάλλευση (ωρομίσθια χαμηλότερα του νόμιμου κατώτατου, καταστρατήγηση οκταώρου) και φτωχαίνει το κράτος, άρα η χρηματοδότηση υποδομών, σχολείων κλπ γίνεται προβληματική. Εκτός της παράνομης οικονομίας (ναρκωτικά, πορνεία, τυχερά παιχνίδια), η παραοικονομία ανθεί σε τομείς όπως ο καθαρισμός οικιών και κτιρίων, η οικοδομή, η κηπουρική, το μπέιμπι-σίτινγκ, τα ιδιωτικά μαθήματα και προπάντων όπου εμπλέκονται μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα. Αν η αμερικανική προεδρία αδιαφορεί για τις ανθρώπινες συνέπειες της μαύρης εργασίας - εργαζόμενοι χωρίς προστασία, χωρίς παροχές κτλ - δεν θα έπρεπε να να αδιαφορεί για την απώλεια φορολογικών εσόδων. Οι επιπτώσεις αυτής της αδιαφορίας δεν θα αργήσουν να φανούν.

Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης (1929-1939) πολλοί Αμερικανοί στράφηκαν για να επιβιώσουν σε ανεπίσημες μορφές εργασίας ή ακόμα και σε παράνομες δραστηριότητες. Στη διάρκεια της ποτοαπαγόρευσης οργίασε το λαθρεμπόριο αλκοόλ και γενικότερα το οργανωμένο έγκλημα. Αργότερα μετά τον πόλεμο, υπήρχε ευρεία μαύρη εργασία στη γεωργία, στις κατασκευές και στις οικιακές υπηρεσίες, κυρίως από Αφροαμερικανούς και μετανάστες. Στις δεκαετίες 1970-1980 το ναρκεμπόριο έγινε ο βασικός πυλώνας του εγκληματικού τομέα της παραοικονομίας και οι αυστηρές ποινές ενίσχυσαν τη δημιουργία παράλληλων αγορών, ιδιαίτερα στις φτωχότερες αστικές κοινότητες. Στον 21ο αιώνα, πλατφόρμες όπως το Craigslist, το TaskRabbit και αργότερα το Venmo, το Cash App κ.λπ. διευκόλυναν τις άτυπες συναλλαγές. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ να εργάζονται εκτός επίσημου συστήματος, χωρίς ασφάλιση ή φορολογική καταγραφή. Η αμερικανική Εφορία εκτιμά ότι το "tax gap" (η διαφορά μεταξύ φόρων που οφείλονται και εισπράττονται) είναι πάνω από $600 δις τον χρόνο, πράγμα που εντείνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό, εφόσον επιχειρήσεις που λειτουργούν «καθαρά» πιέζονται από όσες δεν πληρώνουν φόρους.

Και παρ’ όλ’ αυτά, σε σύγκριση με άλλες χώρες η παραοικονομία στις ΗΠΑ θεωρείται σχετικά μικρή. Στην Ιταλία υπολογίζεται γύρω στο 25%, στην Ελλάδα γύρω στο 30%, στη Γερμανία γύρω στο 13% και στο Μεξικό γύρω από το 60%. Τι θα κάνει η προεδρία Τραμπ για τα 15 εκατομμύρια εργαζομένους που φαίνεται ότι εργάζονται αδήλωτα; Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το πρόβλημα είναι οξυμένο σε πολιτείες με μεγάλους μεταναστευτικούς πληθυσμούς, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας, η Νέα Υόρκη και η Φλόριντα, όπου για να ισοσταθμιστεί η απώλεια φορολογικών εσόδων είναι πάρα πολύ αυξημένοι οι πολιτειακοί φόροι και οι φόροι λιανικής. Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υποσχεθεί περαιτέρω μείωση φόρων πρέπει να κάνει μαγικά κόλπα ώστε να διασωθούν τόσο τα δημόσια ταμεία, όσο και η ίδια η μεσαία τάξη, η οποία επιβαρύνεται δυσανάλογα από το φορολογικό σύστημα.

Υπενθυμίζεται ότι στις ΗΠΑ εφαρμόζεται προοδευτικό φορολογικό σύστημα - όσο μεγαλύτερο είναι το εισόδημα, τόσο υψηλότερος φορολογικός συντελεστής εφαρμόζεται- πλην όμως στην πράξη οι μεγάλοι εργοδότες απαλλάσσονται επειδή προσφέρουν θέσεις εργασίας. Θεωρητικά, ο Φόρος Εισοδήματος (Income Tax) επιβάλλεται με συντελεστές από 10%-37%, ενώ ο ελάχιστος εταιρικός φόρος για μεγάλες επιχειρήσεις είναι 15%· όμως, υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των πολιτειών. Το 2023, πλατφόρμες όπως PayPal, Venmo, eBay υποχρεώθηκαν να αναφέρουν στην Εφορία έσοδα άνω των $600, αλλά ο Τραμπ πάγωσε αυτό το μέτρο.

Ο συνδυασμός μαύρης εργασίας και φορολογικού βάρους που πέφτει στους μισθωτούς και στις μικρές επιχειρήσεις είναι μια βόμβα που περιμένει να εκραγεί. Η κατάσταση επιδεινώνεται σε πολιτείες όπου δεν υπάρχει φόρος εισοδήματος και τα δημόσια έσοδα εξαρτώνται από τους φόρους κατανάλωσης, οι οποίοι είναι, εξ ορισμού, ίσοι για πλούσιους και φτωχούς. Εννέα πολιτείες (Αλάσκα, Φλόριντα, Νεβάντα, Νιου Χάμσαϊρ, Νότια Ντακότα, Τενεσί, Τέξας, Ουάσινγκτον και Ουαϊόμινγκ) επιβαρύνουν τους πολίτες με πολύ υψηλούς φόρους ιδιοκτησίας και φορολογούν τα μακροπρόθεσμα κεφαλαιακά κέρδη για ποσά άνω των $270.000. Επιπλέον, οι φόροι κατανάλωσης ανέρχονται, στο Τενεσί για παράδειγμα, το 9,5%. Έτσι, το κόστος ζωής φτάνει σε επίπεδα που απειλούν την κοινωνική συνοχή: η μηχανική του Ντόναλντ Τραμπ με τον εμπορικό πόλεμο και τη δήθεν ελευθεριακή μείωση των φόρων είναι ακροσφαλής· συνδυασμός βολονταρισμού και άγνοιας.