Εάλω η Πόλις: Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαΐου 1453

Στις 29 Μαΐου, δεκαοχτώ μέρες μετά την επέτειο της ίδρυσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τον Μέγα Κωνσταντίνο, θυμόμαστε την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453, που σήμανε και το τέλος της ύστερα από περισσότερα από 1.000 χρόνια ακμής. Οι δυτικοί ιστορικοί, που δεν παραδέχονται την ύπαρξη μιας αυτόνομης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αλλά την αντιμετωπίζουν ως συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, θεωρούν πως αυτή έφτασε στο τέλος της ύστερα από 2.000 χρόνια ζωής, με την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τον στρατό του Σουλτάνου Μωάμεθ Β’. Ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία της μεσαιωνικής Ευρώπης, η Άλωση της Πόλης αναφέρεται σε πολλά χρονικά και άλλα ιστοριογραφήματα της εποχής.

Ένας από τους τέσσερις ιστορικούς της Άλωσης που έζησε τα γεγονότα της ήταν ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης, μέλος της ομώνυμης αρχοντικής αθηναϊκής οικογένειας, ο οποίος έγραψε τους δέκα τόμους των «Αποδείξεων Ιστοριών» του βασιζόμενος στην ιστορική μέθοδο του Θουκυδίδη. Μαθητής του Πλήθωνα Γεμιστού και αυλικός του Κωνσταντίνου IA’ Παλαιολόγου στο Δεσποτάτο του Μορέα, ο Χαλκοκονδύλης γνώριζε την πολιτική κατάσταση στο Βυζάντιο που προηγήθηκε της πτώσης της αυτοκρατορίας και έτσι το έργο του αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες πηγές για τη μελέτη της περιόδου. Κάποιοι ιστορικοί, μάλιστα, θεωρούν πως ο Χαλκοκονδύλης δεν εγκατέλειψε ποτέ την Ελλάδα, ακόμα και μετά την κατάληψή της από τους Οθωμανούς, και πως έγραψε εκεί το πολύτομο έργο του, συνεχίζοντας να εμπλέκεται στην πολιτική ζωή του τόπου μέχρι το τέλος της ζωής του.

Οι άλλοι τρεις «ιστορικοί της Άλωσης» είναι ο Γεώργιος Σφραντζής (ή Φραντζής), ο Μιχαήλ Δούκας, και ο Μιχαήλ Κριτόβουλος. Και οι τρεις ήταν μέλη της αριστοκρατίας και αξιωματούχοι του Βυζαντίου, όπως άλλωστε συνηθιζόταν από την εποχή του Πλούταρχου και του Σουητώνιου. Μαζί με το έργο του Λαόνικου Χαλκοκονδύλη, οι «ιστορίες» τους αποτελούν τη βάση όλης της σύγχρονης ιστοριογραφίας που ασχολείται με την πτώση της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας, ένα γεγονός που σηματοδότησε και τη μετάβαση από τη μεσαιωνική εποχή στους νεότερους χρόνους.

Για τους Έλληνες, η 29η Μαΐου είναι «αποφράδα μέρα» καθώς τότε ξεκινούν συμβολικά τα 400 χρόνια σκλαβιάς της Ελλάδας από τους Οθωμανούς. Κατά τη μακρά περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι Έλληνες αναπολούν τα ένδοξα χρόνια του Βυζαντίου και διάφοροι θρύλοι σχετικά με την αναβίωση της Αυτοκρατορίας μεταδίδονται από στόμα σε στόμα. Αυτοί άλλωστε οι θρύλοι ήταν που έκαναν τον ελληνικό λαό να πιστέψει, πολύ αργότερα, κατά τα χρόνια της πρωθυπουργίας του Ελευθέριου Βενιζέλου, στη Μεγάλη Ιδέα που έθετε ως στόχο να απελευθερωθούν όλες οι περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις οποίες ζούσαν μεγάλοι ελληνικοί πληθυσμοί, όπως και όλες οι περιοχές που παραδοσιακά ανήκαν σε Έλληνες κατά τα αρχαία χρόνια.