Υπαρξιακή μετανάστευση: Ψηφιακοί νομάδες και το αίσθημα του ανήκειν «παντού»

Μέχρι την αρχή του 21ου αιώνα ο κοσμοπολιτισμός ήταν συχνά μια κατάσταση του μυαλού, χωρίς φυσική και γεωγραφική κινητικότητα. Αν και η παγκοσμιοποίηση είχε ήδη θέσει τις βάσεις για τη φιλοσοφική προοπτική που δίνει έμφαση στη διασύνδεση όλης της ανθρωπότητας, οι μοντέρνοι νομάδες ήταν ακόμα λιγοστοί και συνήθως ονομάζονταν «expats». To 2006, το βιβλίο του Greg Madison «Existential Migration: Voluntary migrants' experiences of not being-at-home in the world» περιέγραψε και έδωσε όνομα σε ένα φαινόμενο που πήρε μεγάλες διαστάσεις τα τελευταία 25 χρόνια. Πολλοί άνθρωποι εγκατέλειψαν εθελοντικά τη χώρα τους αναζητώντας ένα είδος «παγκόσμιας ιθαγένειας». Και αντί να νιώθουν ότι αποκόβονται από τις ρίζες, νιώθουν ότι έχουν ρίζες παντού στον μικρό μας πλανήτη. Οι «υπαρξιακοί μετανάστες» δεν εγκαταλείπουν τη χώρα όπου γεννήθηκαν και μεγάλωσαν για οικονομικούς λόγους, ούτε διότι δεν εγκρίνουν το πολιτικό καθεστώς ή δεν τους εγκρίνει εκείνο. Επιλέγουν να αλλάξουν χώρα αναζητώντας εμπειρίες, από περιέργεια, από δίψα για περιπέτεια κι από την επιθυμία για διεύρυνση των ορίων του εαυτού.

Ένα καινούργιο βιβλίο της Marie Julie με τίτλο «Cosmopolitanism and Global Politics: A Philosophical Analysis of Global Citizenship» περιγράφει πώς το φαινόμενο του νομαδισμού εξελίχθηκε τα τελευταία χρόνια και ενισχύθηκε από τη δυνατότητα της τηλεργασίας. Ο σύγχρονος νομαδισμός προϋποθέτει μια καινούργια αντίληψη για το «σπίτι» και για την «πατρίδα»: σήμερα, εκτός του ότι ισχύει η ρήση του Θουκυδίδη «ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος», πάσα γη είναι τόπος ζωής και όχι μόνο για τους επιφανείς άνδρες. Οι άνθρωποι μπορούν να βρίσκονται στο σπίτι τους παντού – δεν χρειάζεται σταθερό γεωγραφικό σημείο. Μέσω της ψηφιακής διασύνδεσης, σταθερό σημείο γίνεται η παρουσία τους και η παρουσία των άλλων: έτσι, δεν τίθεται ζήτημα ξεριζωμού και «ξενιτιάς». Όσοι επιλέγουν να ζουν σε «ξένη» χώρα δεν έχουν απαραιτήτως την αίσθηση του «ξένου»· δεν είναι τουρίστες· δεν είναι καν ταξιδιώτες. Ίσως στην αρχή να νιώθουν το τσίμπημα του πολιτισμικού σοκ αλλά όπως κάθε σοκ έχει κι αυτό ημερομηνία λήξεως. Ακριβώς επειδή η μετανάστευση είναι εθελοντική, οι νομάδες είναι προετοιμασμένοι να ζήσουν στο «εξωτερικό» προκειμένου να βελτιώσουν τις προοπτικές της σταδιοδρομίας τους ή να αναζητήσουν πλουσιότερες εμπειρίες ζωής.

Ο παραδοσιακός κοσμοπολιτισμός –η πολυγλωσσία, η μελέτη των πολιτισμών κ.λπ.– έχει μελετηθεί ευρέως (π.χ. από τον ανθρωπολόγο Nigel Rapport), αλλά σήμερα παρατηρείται αυτό που ο Greg Madison ονομάζει «The End of Belonging». Πρόκειται για θετικό αίσθημα: το μη ανήκειν σημαίνει να ανήκεις παντού, να βλέπεις κάθε τόπο σαν το σπίτι σου και προπάντων να ενδιαφέρεσαι για κάθε τόπο λες και είναι το σπίτι σου.

Συνολικά, περίπου το 11% των εργαζομένων στις ΗΠΑ αυτοπροσδιορίζονται σήμερα ως ψηφιακοί νομάδες, σύμφωνα με την έκθεση «Digital Nomads 2023». Από τότε που ξεκίνησε η πανδημία του Covid-19, ο αριθμός των ψηφιακών νομάδων αυξήθηκε κατά 131%. Η ετήσια αύξηση ήταν 2% το 2022 και άλλο τόσο το 2023. Εννέα στους δέκα Αμερικανούς «ψηφιακούς νομάδες» βρίσκονται στην Ισπανία όπου, σύμφωνα με τους νόμους της χώρας, μπορούν να μείνουν μέχρι έναν χρόνο υπό τον όρο να έχουν έσοδα τουλάχιστον διπλάσια από τον μέσο μισθό των Ισπανών, δηλαδή γύρω στα 2.750 δολάρια μηνιαίως.