Κοσμος

Ο πόλεμος στο Σουδάν και οι «ξεχασμένοι» εμφύλιοι

Γιατί έχουν αυξηθεί δραματικά οι συγκρούσεις στον πλανήτη τα τελευταία χρόνια

62224-137655.jpg
Newsroom
4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Ένας συλλέκτης σκουπιδιών μεταφέρει ανακυκλωμένα υλικά από μια χωματερή για να βγάλει τα προς το ζην στην οικογένειά του
© Mucahit Aydemir/Anadolu Agency via Getty Images

Σουδάν: Ο αιματηρός εμφύλιος στη χώρα της Αφρικής και το «αόρατο» αίμα που χύνεται στον πλανήτη - Γιατί οι συγκρούσεις είναι περισσότερες από ποτέ 

Μαχητικά αεροσκάφη κατακλύζουν τον ουρανό του Χαρτούμ και βόμβες εκρήγνυνται στην πρωτεύουσα του Σουδάν. Οι απλοί πολίτες που προσπαθούν να σωθούν από το μένος του εμφυλίου πολέμου, αναρωτιούνται για ποιο λόγο συμβαίνει όλο αυτό.

Είναι πολύ εύκολο και ενδεχομένως σωστό, να κατηγορηθούν κάποιοι συγκεκριμένα. Όπως σημειώνει ο Economist, μια σύγκρουση δεν μπορεί να ξεσπάσει αν κάποιος δεν επιλέξει να την αρχίσει και το Σουδάν έχει δύο ανθρώπους που έχουν κάνει αυτή την επιλογή. Ο επικεφαλής του στρατού μάχεται εναντίον ενός αρχηγού πολιτοφυλακής για τον έλεγχο της τρίτης μεγαλύτερης χώρας της Αφρικής. Ο στρατηγός Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, ο de facto κυβερνήτης του Σουδάν, ηγείται μιας στρατιωτικής χούντας που καθυστερεί συνεχώς την υποσχόμενη παράδοση της εξουσίας στους πολίτες. Ο Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (γνωστότερος ως "Χεμεντί"), ηγείται παραστρατιωτικών δυνάμεων που ονομάζονται Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης.

Και οι δύο πλευρές έχουν το είδος της φιλοδοξίας που συχνά οδηγεί σε αιματοχυσία σε χώρες με περιορισμένους ελέγχους και ισορροπίες. Λαχταρούν την ανεξέλεγκτη εξουσία και τα προνόμια που την συνοδεύουν. Ο στρατός διαθέτει ήδη μια τεράστια, σκοτεινή επιχειρηματική αυτοκρατορία- ο Χεμέντι φέρεται να έχει κάνει μια περιουσία από ορυχεία χρυσού και την πώληση στρατιωτικών υπηρεσιών σε ξένες χώρες. Κανένας από τους δύο δεν φαίνεται πρόθυμος να μοιραστεί την εξουσία. Ο ένας αποκαλεί τον άλλον "εγκληματία"- ο Χεμεντί λέει ότι ο στρατηγός πρέπει να παραδοθεί ή «να πεθάνει σαν σκυλί».

Ωστόσο, για τις δυστυχίες του Σουδάν δεν φταίνε μόνο αυτοί οι δύο άνδρες. Η χώρα βασανίζεται από εμφύλιο πόλεμο το μεγαλύτερο διάστημα της ιστορίας από την ανεξαρτησία της το 1956. Αποτελεί παράδειγμα ενός παγκόσμιου προβλήματος: της αυξανόμενης επιμονής για συγκρούσεις.

Καθώς η προσοχή επικεντρώνεται στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων μεταξύ της Αμερικής, της Ρωσίας και της Κίνας, οι συγκρούσεις στον υπόλοιπο κόσμο επιδεινώνονται. Ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, σε περίπου 100 εκατομμύρια. Ακόμα και όταν η παγκόσμια φτώχεια έχει υποχωρήσει, ο αριθμός των απελπισμένων ανθρώπων που χρειάζονται βοήθεια έκτακτης ανάγκης έχει διπλασιαστεί από το 2020, σε 340 εκατομμύρια. Περίπου το 80% αυτών οφείλεται σε συγκρούσεις, εκτιμά η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης (ΔΕΔ), μια μη κυβερνητική οργάνωση.

Τα τρία κύματα των συγκρούσεων μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Από το 1945, οι συγκρούσεις διακρίνονται σε τρία αλληλοεπικαλυπτόμενα κύματα. Πρώτον, οι άνθρωποι στις ευρωπαϊκές αποικίες αγωνίστηκαν για την ανεξαρτησία τους. Στη συνέχεια, αντίπαλες ομάδες πολέμησαν για τον έλεγχο αυτών των νέων ανεξάρτητων κρατών. Ο ψυχρός πόλεμος ανέδειξε κάποιες σταθερές: η Δύση υποστήριξε εξεγέρσεις εναντίον κυβερνήσεων που δήλωναν μαρξιστικές, από την Αγκόλα μέχρι τη Νικαράγουα. Η Σοβιετική Ένωση υποστήριζε αντικαπιταλιστικούς αντάρτες και επαναστατικά καθεστώτα σε κάθε ήπειρο.

Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, ο αριθμός των πολέμων μειώθηκε απότομα. Το ίδιο συνέβη και με τον εκτιμώμενο αριθμό των νεκρών στις μάχες. Αλλά μετά το 2011 ήρθε ένα τρίτο κύμα. Τόσο ο αριθμός των πολέμων όσο και η φονικότητά τους αυξήθηκαν, καθώς η Αραβική Άνοιξη οδήγησε σε πυρκαγιές στη Μέση Ανατολή, μια νέα μορφή τζιχαντισμού εξαπλώθηκε στον μουσουλμανικό κόσμο και ο Βλαντιμίρ Πούτιν αναβίωσε τον παλιομοδίτικο ρωσικό ιμπεριαλισμό.

Οι μάχες κάνουν τις φτωχές χώρες πολύ φτωχότερες. Ένας τυπικός πενταετής εμφύλιος πόλεμος μειώνει το κατά κεφαλήν εισόδημα κατά το ένα πέμπτο. Επομένως, είναι ανησυχητικό το γεγονός όταν οι πόλεμοι διαρκούν περισσότερο. Η μέση συνεχιζόμενη σύγκρουση στα μέσα της δεκαετίας του 1980 διαρκούσε περίπου 13 χρόνια- το 2021 ήταν σχεδόν 20.

Υπάρχουν διάφοροι εύλογοι λόγοι γι' αυτό.

Στο Σουδάν, για παράδειγμα, σχεδόν κανείς δεν έχει λογοδοτήσει για τις μαζικές σφαγές κατά τη διάρκεια των διαφόρων πολέμων της χώρας, ούτε για τους μαζικούς βιασμούς, ούτε για την εκτεταμένη υποδούλωση των μαύρων Αφρικανών από την αραβόφωνη ελίτ της χώρας.

Ωστόσο, η ατιμωρησία δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Άλλοι παράγοντες προκαλούν τις συγκρούσεις να κρατούν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η κλιματική αλλαγή τροφοδοτεί τις μάχες για το νερό και τη γη. Ο θρησκευτικός εξτρεμισμός εξαπλώνεται. Οι οργανωμένοι εγκληματίες καθιστούν τα πιο ασταθή κράτη του κόσμου ακόμη πιο ασταθή. Και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο πολύπλοκες.

Οι εμφύλιοι που γίνονται... διεθνείς

Μεταξύ 2001 και 2010 περίπου πέντε χώρες κάθε χρόνο υπέστησαν περισσότερους από έναν ταυτόχρονους πολέμους ή εξεγέρσεις. Τώρα το κάνουν 15. Το Σουδάν έχει συγκρούσεις στα ανατολικά, τα δυτικά και τα νότια.

Οι εμφύλιοι πόλεμοι γίνονται επίσης όλο και πιο διεθνείς. Το 1991 μόνο το 4% από αυτούς περιλάμβανε σημαντικές ξένες δυνάμεις. Μέχρι το 2021 το ποσοστό αυτό είχε 12πλασιαστεί στο 48%. Η Ρωσία και η Τουρκία διαπληκτίζονται για τη Λιβύη και τη Συρία- η Σαουδική Αραβία και το Ιράν διεξάγουν πόλεμο με αντιπροσώπους στην Υεμένη. Στο Σουδάν, η Αίγυπτος υποστηρίζει τον στρατηγό Μπουρχάν, ενώ ο Χεμεντί είναι φίλος με τη Ρωσία.

Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει το χάος και η εποχή της ατιμωρησίας

Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 24 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν από ακραία καιρικά φαινόμενα το 2021, και η ΟΗΕ αναμένει ότι ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί. Στο Σουδάν, περίπου 3 εκατ. άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί από συγκρούσεις και φυσικές καταστροφές, ακόμη και πριν αρχίσει ο σημερινός γύρος μαχών.

Ο πιο αιματηρός πόλεμος στον κόσμο πέρυσι δεν ήταν στην Ουκρανία αλλά στην Αιθιοπία. Ο Ολουσεγκούν Ομπασάντζο, πρώην πρόεδρος της Νιγηρίας, ο οποίος βοήθησε στη μεσολάβηση για μια ειρηνευτική συμφωνία τον Νοέμβριο μεταξύ της κυβέρνησης και της επαναστατημένης περιοχής του Τιγκράι, εκτιμά ότι οι θάνατοι θα είναι 600.000 μεταξύ 2020 και 2022. Καμία εκτίμηση για την Ουκρανία δεν είναι τόσο υψηλή.

Σε αυτό το αιματοβαμμένο περιβάλλον έχουν εισέλθει τζιχαντιστικές ομάδες. Μετά την αραβική άνοιξη, θυγατρικές της Αλ Κάιντα και (αργότερα) του Ισλαμικού Κράτους εξαπλώθηκαν σε όλη τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και πέρα από αυτήν.

Για τις επαναστατικές ομάδες χωρίς θρησκευτική έμπνευση, ένας εξτρεμιστής ηγέτης παρέχει αρκετά κίνητρα για να πάρουν τα όπλα. Μια μελέτη διαπιστώνει ότι οι εμφύλιοι πόλεμοι στους οποίους μια σημαντική επαναστατική δύναμη κερδίζει χρήματα από παράνομα ναρκωτικά ή ορυκτά τείνουν να διαρκούν περισσότερο. Και η παγκοσμιοποίηση του εγκλήματος έχει καταστήσει «ευκολότερο από ποτέ» για τέτοιες ομάδες να αποκτήσουν όπλα και μετρητά.

Και οι παγκόσμιες προσπάθειες για την προώθηση της ειρήνης παρακωλύονται από το γεγονός ότι δύο μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας Ηνωμένων Εθνών που ασκούν βέτο είναι κατά συρροή καταπατητές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αντιτίθενται στην παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις αιματοβαμμένων καθεστώτων. Η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει το βέτο της στην 23 φορές την τελευταία δεκαετία, απορρίπτοντας ψηφίσματα για να επιτραπεί περισσότερη βοήθεια στη Συρία, να διερευνηθούν εγκλήματα πολέμου στα Βαλκάνια και (φυσικά) να υποστηριχθεί η κυριαρχία της Ουκρανίας. Η Κίνα έχει εκδώσει εννέα. Η Αμερική έχει εκδώσει τρία, κυρίως για να προστατεύσει το Ισραήλ- η Γαλλία και η Βρετανία δεν έχουν εκδώσει κανένα.

Μια γαλλική πρόταση για την αναστολή του βέτο όταν συμβαίνουν μαζικές θηριωδίες πέρασε πέρυσι από τη γενική συνέλευση του ΟΗΕ, αλλά όχι από το βέτο του Πούτιν. Ο κόσμος μπαίνει σε αυτό που αποκαλείται «εποχή της ατιμωρησίας».

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.