Ο παγκολίνος επανέρχεται – και μαζί του ο φόβος μιας νέας πανδημίας

Η λέξη πανδημία επανέρχεται στο διεθνές λεξιλόγιο των επιστημόνων, αυτή τη φορά μέσα από το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής στο Λάος και την ανεξέλεγκτη διακίνηση παγκολίνων, ενός από τα πιο απειλούμενα ζώα στον πλανήτη.

Σε κινεζικά εστιατόρια στη Βιεντιάν, την πρωτεύουσα της χώρας, το ζώο προσφέρεται εκτός μενού ως «εκλεκτό πιάτο», την ώρα που ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες πρακτικές δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εμφάνιση της επόμενης πανδημίας.

Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την εξαφάνιση ενός είδους, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το παράνομο εμπόριο παγκολίνων μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μετάδοσης επικίνδυνων παθογόνων στον άνθρωπο, με δυνητικά παγκόσμιες συνέπειες. «Αυτό που βλέπουμε εδώ είναι πραγματικό ground zero για την ανάδυση ασθενειών», προειδοποιούν επιστήμονες, τονίζοντας ότι μια νέα πανδημία δεν ξεκινά απαραίτητα από εργαστήρια ή νοσοκομεία, αλλά από αγορές, κουζίνες και δίκτυα λαθρεμπορίου.

Σε κινεζικό εστιατόριο στη Βιεντιάν, το μενού περιλαμβάνει από μοσχάρι Σιτσουάν μέχρι άγρια χελώνα. Ο παγκολίνος, όμως, δεν αναγράφεται. «Ναι, μπορούμε να σας σερβίρουμε παγκολίνο, αλλά είναι ακριβός», λέει σερβιτόρα, εξηγώντας ότι η παραγγελία πρέπει να γίνεται νωρίς το πρωί, καθώς «έρχεται από την αγορά». Το κόστος φτάνει περίπου 1.000 γουάν το κιλό, ενώ το κρέας μαγειρεύεται «όπως το χοιρινό», με τζίντζερ, σκόρδο και τσίλι.

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε ένα μόνο κατάστημα. Σε κοντινά μαγαζιά εκτίθενται βάζα με νεκρά μωρά παγκολίνων, ενώ στην αγορά Dongmakkhay πωλούνται ζωντανά ζώα μαζί με άλλα απαγορευμένα είδη άγριας ζωής. Το παράνομο αυτό δίκτυο καταγράφηκε σε μυστική έρευνα της Agent C Wildlife Initiative, η οποία τεκμηρίωσε σκηνές κακοποίησης, σφαγής και μαγειρέματος παγκολίνων σε κουζίνες της Βιεντιάν.

Σύμφωνα με την έκθεση της οργάνωσης, το εμπόριο άγριας ζωής στο Λάος έχει αυξηθεί «με ανησυχητικό ρυθμό». Αν και ο εγχώριος πληθυσμός παγκολίνων εξοντώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά τη δεκαετία του 1980 και 1990, η χώρα έχει μετατραπεί σε κομβικό σημείο διεθνών διαδρομών λαθρεμπορίου και σε προορισμό κατανάλωσης απαγορευμένων τροφίμων.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι παγκολίνοι δεν είναι από μόνοι τους βασικές «δεξαμενές» ιών, όπως οι νυχτερίδες. Όμως οι συνθήκες του παράνομου εμπορίου –σύλληψη, έντονο στρες, μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις, συνωστισμός με άλλα ζώα και ανθρώπους– δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για μετάδοση και ανασυνδυασμό παθογόνων.

Κατά τα πρώτα στάδια της Covid-19, ερευνητές εντόπισαν κορονοϊούς σε παγκολίνους που είχαν διακινηθεί παράνομα στην Κίνα, με υψηλή γενετική ομοιότητα με τον Sars-Cov-2. Η ανακάλυψη αυτή δεν έλυσε το ζήτημα της προέλευσης της πανδημίας, αλλά ανέδειξε τον ρόλο του παγκολίνου ως ενδιάμεσου ξενιστή – και τον κίνδυνο που γεννά η στενή επαφή ανθρώπων με άγρια ζώα σε συνθήκες παρανομίας.

Σε μια περιοχή που ήδη θεωρείται παγκόσμιο hotspot για την εμφάνιση ζωονόσων, από τον ιό Nipah μέχρι τη γρίπη των πτηνών, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η επόμενη πανδημία μπορεί να ξεκινήσει όχι από ένα απρόβλεπτο γεγονός, αλλά από μια πρακτική που συνεχίζεται μπροστά στα μάτια όλων.

Πηγή: The Times