Τι παίζει με το ποδόσφαιρο γυναικών;

Mέχρι πριν από λίγα χρόνια, για να μην πω μέχρι πρόπερσι, το ποδόσφαιρο γυναικών έμοιαζε να ζει σε ένα δικό του, παράλληλο σύμπαν. Άδεια γήπεδα. Ελάχιστη κάλυψη. Πλήρης αδιαφορία. Και ξαφνικά – μπουμ! Το Camp Nou της Μπαρτσελόνα γέμισε με πάνω από ενενήντα χιλιάδες θεατές για το Τσάμπιονς Λιγκ γυναικών. Το Μουντιάλ Γυναικών έσπασε ρεκόρ τηλεθέασης. Οι αθλήτριες γίνονται γνωστές με το μικρό τους όνομα και ποζάρουν σε καμπάνιες μόδας. Τι ακριβώς συνέβη;

Το ξαφνικό “μπουμ” του ποδοσφαίρου γυναικών

Καταρχήν, αν υπάρχει ένας άνθρωπος που δεν είναι αρμόδιος να μιλήσει για ποδόσφαιρο αυτός είμαι εγώ. Ανδρών, γυναικών ή ό,τι – δεν το κατάλαβα ποτέ. Σαν παιδάκι, τα καλοκαίρια στη Χαλκιδική, έπαιζα καμιά φορά, αλλά μόνο και μόνο επειδή αυτό έκαναν και όλα τ’ άλλα παιδάκια – ήμουν τέρμα πάντα, να μη χρειάζεται να τρέχω. Αργότερα, στο γυμνάσιο, μπάλα έπαιζαν κυρίως τα αγόρια. Εμείς τα κορίτσια παίζαμε μπάσκετ, κι όποτε έπρεπε να το κάνω, μία έγνοια είχα: να αποφύγω την μπάλα μη φάω καμιά στο κεφάλι... Δεν το ’χω με τα ομαδικά σπορ, ποτέ δεν το ’χα. Το μόνο ματς που έχω δει στη ζωή μου ήταν εκείνο με τη Γαλλία, που πήραμε το Κύπελλο. Τέλος.

Και αυτό κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακό αυτό που συμβαίνει. Αν εγώ, που είμαι τόσο βαθιά νυχτωμένη σε σχέση με το σπορ, βομβαρδίζομαι συνεχώς με τις λέξεις «ποδόσφαιρο γυναικών», σίγουρα κάτι τρέχει. Και τρέχει με ταχύτητα, όχι αστεία. Αυτή τη στιγμή, μαθαίνω, το ποδόσφαιρο γυναικών είναι δέκατο σε οπαδούς παγκοσμίως. Σε πέντε χρόνια, μετά το UEFA του 2029, αναμένεται να είναι στην πρώτη πεντάδα, μαζί με το ποδόσφαιρο ανδρών, το μπάσκετ, την κολύμβηση, τη Formula 1. Τα τελευταία χρόνια απέκτησε πάνω από εκατόν ογδόντα έξι εκατομμύρια οπαδούς. Τους περισσότερους, αναλογικά, τους έχει η Κολομβία, όπου ο μισός πληθυσμός δηλώνει φαν του αθλήματος. Όσο για τις γυναίκες που παίζουν ποδόσφαιρο, στην Ισπανία αυξήθηκαν κατά 95%, στη Γαλλία κατά 200% και στην Κίνα κατά 300%. Προσωπικά, το βρίσκω εντυπωσιακό.

Και στην Ελλάδα; Εδώ η αλλαγή είναι ίσως πιο αργή, αλλά είναι υπαρκτή. Ο αγώνας της Εθνικής Γυναικών Ελλάδας με τη Σκοτία είχε πάνω από δύο εκατομμύρια τηλεθεατές, που συντονίστηκαν έστω και για λίγο ώστε να παρακολουθήσουν. Και στον τελικό της ΑΕΚ για την κατάκτηση του πρωταθλήματος οι κερκίδες είχαν δεκαπέντε χιλιάδες θεατές, αριθμό ρεκόρ για τα ελληνικά δεδομένα. Η έκρηξη ακόμη δεν έχει γίνει, αλλά το φιτίλι έχει ανάψει.

Ποδόσφαιρο γυναικών: Για την ιστορία

Τον Αύγουστο του 1869, το Harper’s Bazaar φωτογράφισε κάποιες κομψά ντυμένες γυναίκες να κλοτσούν μια μπάλα. Κάτι σαν να δήλωναν «μπορούμε αν θέλουμε». Η πρώτη ομάδα γυναικών λέγεται ότι δημιουργήθηκε στο Εδιμβούργο από τη σουφραζέτα Έλεν Μάθιους –γνωστή με το ψευδώνυμο Μις Γκράχαμ– η οποία ήταν σ’ αυτήν τερματοφύλακας. Το πρώτο οργανωμένο ματς γυναικών, το 1881, μεταξύ Αγγλίας και Σκοτίας είχε δώδεκα χιλιάδες θεατές.

Αλλά η πρώτη χρυσή εποχή του ποδοσφαίρου γυναικών ήταν στις αρχές του 20ού αιώνα. Γράφεται ότι έγινε αγώνας με 53.000 θεατές. Και ξαφνικά, το 1921, απαγορεύτηκε επειδή θεωρήθηκε «αταίριαστο για τις γυναίκες». Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό συνέβη επειδή είχε γίνει τόσο δημοφιλές, που ανταγωνιζόταν το ανδρικό. Σε κάθε περίπτωση, πήρε πενήντα χρόνια για να αλλάξει κάπως η κατάσταση. Ακόμη και το 1991, στο πρώτο Πακόσμιο Κύπελλο Γυναικών στην Κίνα, η FIFA φοβόταν τόσο πολύ ότι οι κερκίδες θα μείνουν άδειες, που δώρισε 124.000 εισιτήρια. Συνολικά ήταν εκατόν τριάντα χιλιάδες.

Μ’ άλλα λόγια, όλα αυτά τα χρόνια τα κορίτσια δεν αγωνίζονταν μόνο για να βάλουν γκολ. Αλλά και για να κερδίσουν την αναγνώριση – να πείσουν, κόντρα στα στερεότυπα, ότι εννοούν αυτό που κάνουν και ότι έχουν λόγο ύπαρξης στο γήπεδο. Να διεκδικήσουν τον σεβασμό. Και μαζί, μεγαλύτερη κάλυψη από τα μέσα, καλύτερες εγκαταστάσεις. Και, βέβαια, καλύτερες αμοιβές.

Μέχρι και σήμερα, που ακόμη κι εγώ η άσχετη έμαθα το όνομα της Μέγκαν Ραπινό και της Αλίσα Λέμαν, οι αμοιβές τους είναι αστείες μπροστά σ’ αυτές των ανδρών. Η πιο καλοπληρωμένη γυναίκα στο ποδόσφαιρο, η Αϊτάνα Μπουμάτι, κερδίζει 835.000 λίρες τον χρόνο. Ο πιο καλοπληρωμένος άντρας ποδοσφαιριστής, ο Κριστιάνο Ρονάλντο, έχει ετήσιο εισόδημα 173 εκατομμύρια λίρες. Ναι, οι μισθοί είναι μη συγκρίσιμοι. Το ποδόσφαιρο ανδρών είναι μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Το γυναικείο μέχρι χθες ήταν μια γραφική υποσημείωση.

Ποδοσφαίρου γυναικών και ποπ κουλτούρα 

Και για να ξεφύγουμε από την παγίδα της φεμινιστικής θεώρησης, γεγονός είναι ότι τα επαγγελματικά σπορ είναι (και) ψυχαγωγικά προϊόντα. Που ανταγωνίζονται με άλλα ψυχαγωγικά προϊόντα για την προσοχή του κοινού. Μ’ άλλα λόγια, για να υπάρξουν, πρέπει να έχουν οπαδούς. Κι εδώ το ποδόσφαιρο γυναικών τα πάει εξαιρετικά. Μέχρι το 2030 θα έχει 800 εκατομμύρια οπαδούς. Αυτό λέει έρευνα με τίτλο «Undervalued to Unstoppable», στην οποία συμμετέχει η Pepsico.

Έκπληξη – η Pepsico είναι ένας από τους μεγαλύτερους χορηγούς του ποδοσφαίρου γυναικών. Ευλογάει τα γένια της και διαφημίζει το προϊόν της; Ίσως. Αλλά έτσι πάνε τα πράγματα. Κάποιος πρέπει να πιστέψει στη δυναμική σου και να επενδύσει σ’ αυτήν προκειμένου να εξελιχθεί. Κι αυτός ο κάποιος είναι οι χορηγοί. Με τις χορηγίες αυξάνεται η προβολή και με την προβολή αυξάνονται οι οπαδοί κι έτσι αυξάνονται οι χορηγοί και πάει λέγοντας.

Μιλώντας για οπαδούς, εδώ συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι φαν του ποδοσφαίρου γυναικών ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα των 25 έως 44 ετών. Στα άλλα σπορ είναι κατά κανόνα 44 φεύγα. Όχι μόνο είναι νεότεροι, αλλά είναι επίσης φαν της μουσικής και των video games. Και των σόσιαλ. Κι αυτό φαίνεται.

Το ποδόσφαιρο ανδρών χτίστηκε κάποτε μέσα από τις αθλητικές εφημερίδες, το ραδιόφωνο και τα τηλεοπτικά δικαιώματα. Το γυναικείο χτίζεται, ή έστω γίνεται γνωστό, μέσα από το Instagram και το Tik Tok. Η Ελβετή Αλίσα Λέμαν, με 16,5 εκατομμύρια ακολούθους, ανεβάζει βίντεο από τις προπονήσεις και από το μπακ στέιτζ, προμοτάρει μαγιό και ξενοδοχεία και οι φαν την παρακολουθούν ευλαβικά. Είναι σπουδαία αθλήτρια, αλλά είναι και ποπ σταρ.

Το ποδόσφαιρο γυναικών ξεφεύγει από τις γραμμές του γηπέδου, και οι παίκτριες επίσης. Η Αλέξια Πουτέλας, η La Reina της Μπαρτσελόνα, ποζάρει σε καμπάνια της Nike και πρωταγωνιστεί στο ντοκιμαντέρ «EQUALS» του Netflix. Η Μέγκαν Ραπινό έχει γίνει πολιτικό και φεμινιστικό σύμβολο μέσα από τον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των γυναικών και της LGBTQ+ κοινότητας. Η Αυστραλή Σαμ Κερ φωτογραφίζεται για τη Vogue. Και η Λία Γουίλιαμσον της Άρσεναλ είναι φασιονίστα με επιρροή στις πασαρέλες. Συγχρόνως, το Netflix προβάλει το «The Ladies with Style», την ιστορία μιας γυναικείας ομάδας από την Αφρική. Και στη Γαλλία γυρίστηκε η ταινία «Marinette», βιογραφία της Μαρινέτ Πισόν.

Δεν είναι απλώς κορίτσια με φανέλα. Αλλά και με θέσεις, με άποψη, με στιλ, με παρουσία και ιστορία. Οι γυναίκες του ποδοσφαίρου γίνονται κομμάτι της ποπ κουλτούρας – μας αφορούν. Είναι αθλητισμός; Είναι χειραφέτηση; Είναι μάρκετινγκ; Όπως και να ’χει, πιστεύω πως είναι για καλό. Τα κορίτσια έχουν πάρει το παιχνίδι στα χέρια τους. Κι αυτή τη φορά οι κερκίδες θα είναι γεμάτες.