Σονέτα σε τονισμό μεταμοντέρνο

Αν οι «Διακοπές στην πραγματικότητα» είναι, όπως πιστεύω, το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού με το μεγαλύτερο ως τώρα λυρικό εύρος, τα «Σονέτα της συμφοράς» είναι το βιβλίο του με το μεγαλύτερο αντιλυρικό  σθένος. Όπως από την αρχή προϊδεάζει ο αυτοσαρκαστικός του τίτλος, πρόκειται για μια άριστα μελετημένη στρατηγική υπονόμευσης της παράδοσης ως προς τη βασική της αξίωση για κλειστή φόρμα, για λυρικό σχέδιο - φορέα της λυρικής αναπνοής. Εβδομήντα πέντε δεκατετράστιχες ποιητικές ενότητες –τάχα σονέτα– μιας σύνθεσης που, εντούτοις, μοιάζει ενιαία, εκτεταμένο συνθετικό ποίημα, συναιρούν κατά τρόπο ευφυή και απολαυστικό όλες τις ως τώρα κατακτήσεις του ποιητή σ’ ένα τοπίο που τις εμπεριέχει και τις υπερβαίνει ταυτόχρονα προς μια διαφορετική κατεύθυνση. Το ειρωνικό, σατιρικό, σαρκαστικό και αυτοσαρκαστικό στοιχείο επενδύεται σε μια κοσμοθεωρητική και ενίοτε φιλοσοφική παρατήρηση-κατάθεση, οι συνομιλίες ενός λόγιου πνεύματος με την τέχνη που το τρέφει εκβάλλουν σε καθαρή, «σωματική» θα έλεγα σχέση-εμπειρία των πραγμάτων που η λογιοσύνη ταξινομεί. Και το κυριότερο: Η ευστοχότατη χρήση του β΄ ενικού προσώπου ως βασικού μέσου της ποιητικής αφήγησης ποικίλλει από τον εσωτερικό μονόλογο ως την αποδραματοποιημένη, ελεγχόμενη εξομολόγηση και από την αποτίμηση, διά της αναδρομής, του βίου και των επιλογών του, ως την καταγγελία των αντικειμενικών περιστάσεων που επιδρούν σ’ αυτές και τον καθορίζουν. Αυτό το ευρηματικότατο κυρίαρχο β΄ ενικό δημιουργεί την ψευδαίσθηση της απεύθυνσης, προσδίδει τη χαρακτηριστική δραματικότητα ενός σκιώδους διαλόγου, εμπλέκει παραισθητικά τον αναγνώστη πότε με το σχολιαστή και πότε με το σχόλιο (και πάντα με την όλη κατασκευή) και απηχεί τη ζωτικότητα του προφορικού τόνου με έναν ισχυρά διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι είχαμε ως τώρα μάθει να αναγνωρίζουμε ως τέτοιο. Αίσθηση που ισχυροποιεί περισσότερο η πλήρης σχεδόν απουσία της εικόνας και της μεταφοράς, των βασικών «ποιητικών» μέσων, η δε σκιαγράφηση της εσωτερικής ζωής γίνεται με τη δυναμική της κυριολεξίας, του παραλληλισμού, του υπαινιγμού ή, έστω, του επίμονου ψιθύρου. Έτσι οι αυστηρές συντεταγμένες του σονέτου, που ανακαλούνται προγραμματικά, απομυθοποιούνται εντελώς μέσα από τα κενά που αναγκαστικά αφήνει αυτός ο άμεσος, υπαινικτικός, «φυσικός» λόγος και τα ποιήματα, μέσα από τη μικρή τους έκταση, προλαβαίνουν περιέργως να αστράψουν από τη διάθλαση μιας ψυχικής ή διανοητικής περιπέτειας ή να εκπέμψουν το σήμα μιας αλήθειας. Με μόνη ένσταση την εξάντληση απ’ εδώ και μπρος της προσωπικής του μυθολογίας, προς την οποία έχει σταθερά καταφύγει ο Χάρης Βλαβιανός σε όλα τα ως τώρα ποιητικά του βιβλία, τα «Σονέτα της συμφοράς» είναι πράγματι το ισχυρά νέο στη δουλειά του, με καθαρό τον κώδικα της αυστηρής του ποιητικής και καθαρότερο τον εγγενή δυναμισμό της. 

* H Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 2008 για τη συλλογή της «Λιμός» (Νεφέλη 2007).