Rhapsody in Blue: όταν η τζαζ συναντά τη συμφωνική μουσική

Στις 20 Ιανουαρίου, η Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων υπό τη διεύθυνση του Βλαδίμηρου Συμεωνίδη παρουσιάζει στο θέατρο Ολύμπια έργα των Λέοναρντ Μπερνστάιν, Τζορτζ Γκέρσουιν και Αντονίν Ντβορζάκ.

Η εισαγωγή του Candide του Μπερνστάιν είναι ένα ξέσπασμα θεατρικής ενέργειας. Με καταιγιστικό τέμπο, λαμπερή ορχήστρωση και χιούμορ που θυμίζει την ειρωνεία του Βολταίρου, ανοίγει την αυλαία σε έναν κόσμο σάτιρας και περιπέτειας. Τα θέματα περνούν σαν κινηματογραφικά καρέ, ενώ τα πνευστά και τα έγχορδα δημιουργούν μια αίσθηση αδιάκοπης κίνησης. Δεν προλογίζει απλώς την οπερέτα· την εκτοξεύει στη σκηνή με θριαμβευτικό χαμόγελο.

Ακολουθεί η Rhapsody in Blue, με τον διεθνώς αναγνωρισμένο πιανίστα Βασίλη Βαρβαρέσο. Γραμμένη το 1924, η ραψωδία του Γκέρσουιν δεν είναι απλώς ένα έργο· είναι το ηχητικό πορτρέτο μιας εποχής. Σε μια περίοδο όπου η τζαζ θεωρούταν λαϊκή και η κλασική μουσική «υψηλή τέχνη», ο Γκέρσουιν τόλμησε να ενώσει δύο κόσμους, αποτυπώνοντας τον παλμό της Νέας Υόρκης των roaring twenties. Από το εμβληματικό γλίστρημα του κλαρινέτου μέχρι τις εκρηκτικές ορχηστρικές κορυφώσεις, η μουσική μεταφέρει τον ακροατή σε μια πόλη που αλλάζει, ονειρεύεται και χορεύει. Το πιάνο έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, όχι ως αυστηρά κλασικό σόλο όργανο, αλλά ως φορέας τζαζ ελευθερίας. Συγκοπτόμενοι ρυθμοί, μπλουζ αρμονίες και αυτοσχεδιαστικός χαρακτήρας δημιουργούν έναν ζωντανό διάλογο με την ορχήστρα. Ο ίδιος ο Γκέρσουιν άφηνε χώρο για προσωπική ερμηνεία, κάνοντας κάθε εκτέλεση μοναδική. Ο Βασίλης Βαρβαρέσος σημειώνει χαρακτηριστικά ότι ο Γκέρσουιν είναι «ένας μουσικός αντάξιος του Σούμπερτ». Θυμίζει επίσης την ιστορική φράση του Ravel, όταν ο Γκέρσουιν ζήτησε να μαθητεύσει κοντά του:«Γιατί να γίνεις ένας δεύτερης κατηγορίας Ravel, όταν είσαι ήδη ένας πρώτης κατηγορίας Γκέρσουιν;» Η Rhapsody in Blue μάς ακούγεται οικεία γιατί μόνο ένας μεγάλος δημιουργός μπορεί να γράψει μουσική γεμάτη μελωδίες και να την κάνει να ακούγεται τόσο φυσική. Ο συνδυασμός του Γκέρσουιν με τον εκρηκτικό Βαρβαρέσο υπόσχεται μια ερμηνεία που θα μας ταξιδέψει. 

Η βραδιά ολοκληρώνεται με τη Συμφωνία αρ. 9 «Από τον Νέο Κόσμο» του Ντβορζάκ, ένα από τα πιο αγαπημένα έργα του συμφωνικού ρεπερτορίου. Γραμμένη το 1893, όταν ο συνθέτης ζούσε στις ΗΠΑ, η συμφωνία αντλεί έμπνευση από τη μουσική των Αφροαμερικανών και των ιθαγενών Αμερικανών. Δεν αντιγράφει τις μελωδίες τους· τις μεταμορφώνει μέσα από την τσεχική ευαισθησία του Ντβορζάκ, δημιουργώντας έναν ήχο ταυτόχρονα ευρωπαϊκό και αμερικανικό. Το αργό μέρος, με το διάσημο αγγλικό κόρνο, έχει γίνει σύμβολο νοσταλγίας και εσωτερικής γαλήνης. Είναι μια μουσική αφήγηση για την εμπειρία του ξένου σε μια νέα πατρίδα και για τη γοητεία ενός κόσμου που ανοίγεται μπροστά του.