Οδός Κουτσομητοπούλου: Μια κυψέλη δημιουργικότητας στην καρδιά της Καλαμάτας

Αν ψάχνεις το creative hype στα στενά της Κυψέλης, του Ψυρρή και του Μεταξουργείου μάλλον δεν σε ενδιαφέρει αυτό το άρθρο. Αν όμως ενδιαφέρεσαι για under the radar σημεία ήρθε η ώρα να πάρεις τον δρόμο για το Νότο. Γιατί στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Καλαμάτας υπάρχει ένας μικρός πεζόδρομος, η οδός Κουτσομητοπούλου, όπου χτυπάει η καρδιά μιας ζωντανής κοινότητας από δημιουργούς, χειροτέχνες και καλλιτέχνες που το μεταμόρφωσαν σε μικρή εστία πολιτισμού διατηρώντας παράλληλα τον ήρεμο χαρακτήρα του.

Πώς βρέθηκαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι εκεί; Άλλοι τράβηξαν χειρόφρενο στα εξαντλητικά ωράρια και το αθηναϊκό burnout, άλλοι αποφάσισαν ότι η ζωή ήταν αρκετά πολύτιμη για να την ξοδεύουν σε δουλειές που δεν αγαπούσαν και άλλοι θέλησαν να μοιραστούν την αγάπη τους για την τέχνη με τον κόσμο της περιφέρειας. Ανήσυχα μυαλά που αποφάσισαν να ζήσουν με τους δικούς τους όρους και γύρισαν την πλάτη στα κλασικά κλισέ περί επιτυχίας. Επισκεφτήκαμε τον πεζόδρομο και μιλήσαμε μαζί τους προσπαθώντας να ανακαλύψουμε το μυστικό της μαγείας του.

Τα εργαστήρια και δημιουργοί της οδού Κουτσομητοπούλου στην Καλαμάτα

Το πρώτο εργαστήρι που μας υποδέχθηκε ήταν το ADAMA, όπου η Μαρίνα Αδαμοπούλου σχεδιάζει και κατασκευάζει χειροποίητα δερμάτινα είδη. Γεννημένη στην Αθήνα, μεγαλωμένη μέσα στο εργαστήριο της γιαγιάς της στου Ψυρρή με τις μυρωδιές από τα δέρματα των παλιών υποδηματοποιών να σημαδεύουν τη μνήμη της, σπούδασε Τραπεζική και Εγκληματολογία και εργάστηκε 20 χρόνια στον τραπεζικό τομέα με μια σκέψη στο πίσω μέρος του μυαλού της. Να κάνει κάποτε κάτι δημιουργικό. Ένα πρόβλημα υγείας την ώθησε να κάνει τη σκέψη πράξη. Όταν είδε τον πεζόδρομο και το προς ενοικίαση εργαστήριο σκέφτηκε «Εδώ είναι το μέρος μου». Η σχέση της με το δέρμα άλλωστε μετρούσε αρκετά χρόνια καθώς παράλληλα με τη δουλειά της στην τράπεζα παρακολουθούσε μαθήματα υποδηματοποιίας με καθηγητή τον Απόστολο Κουλουμάση.

Μαρίνα, ποιο θεωρείς το πιο γοητευτικό στοιχείο του πεζόδρομου;
Τη συνύπαρξη. Εδώ δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Υπάρχει διάθεση συνεργασίας, ανταλλαγής ιδεών και απόψεων. Είναι σπάνιο, νομίζω, να έχουμε όλοι την τύχη να λειτουργούμε με τον ίδιο τρόπο, με σεβασμό στον χώρο και στον χρόνο του άλλου, με ενδιαφέρον και στήριξη. Όμως ο πεζόδρομος δεν είναι μόνο εργαστήρια. Είναι πρώτα απ' όλα μια γειτονιά και ένα σημαντικό στοιχείο της είναι οι γείτονές μας, οι άνθρωποι που έχουν εδώ τα σπίτια και την καθημερινότητά τους. Από την πρώτη μέρα μάς αγκάλιασαν με ζεστασιά. Εμείς ανοίγουμε το εργαστήριο και εκείνοι το σπίτι τους και στον ίδιο μικρό δρόμο όλοι μαζί φτιάχνουμε την καθημερινότητά μας.

Απέναντι από το εργαστήριο της Μαρίνας, πίσω από τις τζάμια της βιτρίνας διακρίνουμε αργαλειούς, ανέμες και νήματα. Στην πόρτα μάς υποδέχεται χαμογελαστή η Στρατηγούλα Χειλά που αποφάσισε να αφήσει πίσω της τα εξαντλητικά ωράρια και το άγχος της Αθήνας και να αναβιώσει την υφαντική τέχνη στην πόλη που γεννήθηκε. Έτσι, η «Κροκή» προστέθηκε στα εργαστήρια του πεζόδρομου. Καθισμένοι τριγύρω από το μεγάλο τραπέζι στο εργαστήρι της μάς «υφαίνει» την πορεία της.

«Η αγάπη μου για την υφαντική ξεκινά από την παιδική μου ηλικία στη Μεσσηνιακή Μάνη, έχοντας την εικόνα της γιαγιάς μου να υφαίνει στον αργαλειό της. Το 2015 η αγάπη αυτή μετουσιώθηκε σε πράξη, ξεκινώντας μαθήματα υφαντικής στο Ιστορικό Υφαντουργείο του ΣΕΝ στην Αθήνα. Εφτά χρόνια μετά είχα τη χαρά να γνωρίσω τον όρθρο αργαλειό και να διδαχθώ την τοπική τεχνική στο Γεράκι της Λακωνίας. Όμως αυτό που μου άνοιξε μια νέα πόρτα, αυτή της μετάδοσης της τέχνης, ήταν η συμμετοχή μου στο σημαντικό έργο απογραφής των υφαντών της Ελλάδας μέσω του Branding Heritage. Στην αρχή δίστασα, φοβούμενη μήπως η επαγγελματική ενασχόληση αλλοιώσει τη μαγεία του αργαλειού. Ωστόσο, παίρνοντας το θάρρος να ξεκινήσω, ανακάλυψα ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα προσφοράς και ευγνωμοσύνης. Η λάμψη στα πρόσωπα των ανθρώπων όταν καταφέρνουν να κατανοήσουν μια νέα τεχνική, κρατά τη μαγεία πάντα ζωντανή».

Πώς βρέθηκες στην οδό Κουτσομητοπούλου;
Όταν πέρασα από αυτόν τον πεζόδρομο, μου έβγαλε μια αίσθηση ηρεμίας και θετικής ενέργειας. Αυτό όμως που πραγματικά με κέρδισε ήταν η συμπεριφορά των ανθρώπων όταν είπα ότι ψάχνω χώρο για το εργαστήριό μου. Ένιωσα ευπρόσδεκτη.

Πώς οραματίζεσαι το μέλλον του;
Θα ήθελα ο πεζόδρομος να είναι πάντα γεμάτος ανοιχτές πόρτες, όπου το σήμερα αγκαλιάζει με σεβασμό το χθες.

Τη συζήτησή μας διακόπτει η μελωδία ενός πιάνου. Κάποιος παίζει τη «Σιωπή» του Παυλίδη. Ακολουθήσαμε τον ήχο του και βρεθήκαμε στο εργαστήριο της Άννας Χατζηιωαννίδη.

Η Άννα σπούδασε Αρχιτεκτονική και Σχεδιασμό Φωτισμού. Μετά τις σπουδές της ξεκίνησε να δουλεύει ως αρχιτέκτονας επιλέγοντας να εγκαταλείψει την Αθήνα όπου γεννήθηκε και να πάει σε ένα μέρος που δεν είχε ξαναβρεθεί. Τη Μάνη. Όμως η καρδιά της μοιραζόταν πάντα μεταξύ αρχιτεκτονικής και ζωγραφικής κι έτσι γεννήθηκε το Pez, το εργαστήριό της, όπου εκθέτει πρωτότυπα σχεδιαστικά και ζωγραφικά έργα. Παράλληλα αναλαμβάνει τοιχογραφίες και ειδικές κατασκευές και παρεμβάσεις σε χώρους, εξερευνώντας τη σχέση του σχεδίου με το περιβάλλον και την καθημερινή ζωή.

Μας διηγήθηκε πώς βρέθηκε ανάμεσα στους δημιουργούς του πεζόδρομου. «Τότε ήμουν ακόμη περαστική στην Καλαμάτα και δεν γνώριζα καλά τους δρόμους. Πήγαινα σε ένα live της Nalyssa Green και στην προσπάθειά μου να βρω τον δρόμο κατά λάθος βρέθηκα εδώ. Ήταν βράδυ, έβρεχε, δεν υπήρχε καθόλου κίνηση, ούτε κάποια μικρή ένδειξη του τι συμβαίνει στον πεζόδρομο. Στάθηκα μπροστά στον συγκεκριμένο χώρο και, χωρίς να ξέρω ακόμη τι ακριβώς θα γινόταν εκεί, ένιωσα κάτι πολύ άμεσο. Τελικά, βρέθηκα εδώ κατά λάθος και σωστά».

Η συνύπαρξη με τους υπόλοιπους δημιουργούς πώς είναι;
Η επαφή με τα παιδιά στον πεζόδρομο και οι φίλοι που έχω κάνει εδώ ήταν η πολύτιμη έκπληξη που συνάντησα αφού νοίκιασα τον χώρο. Είναι φορές που μπορεί να ανταλλάξουμε συγκεκριμένες ιδέες που επηρεάζουν άμεσα το δημιουργικό κομμάτι, να κάνουμε συζητήσεις που φυτεύουν σπόρους, να φανταστούμε τρόπους που μπορούν να ενωθούν οι πρακτικές μας αλλά και μονό η όμορφη συνύπαρξη μπορεί να φέρει έμπνευση.

Δίπλα από το εργαστήριο της Άννας βρίσκεται ο χώρος της BURU Cooperativa.

Στη Burú συναντιούνται το Mariluna Ceramic Play με τα χειροποίητα κεραμικά του, η ALANIMA με τα κοσμήματά της, η λébo με την εικονογράφηση και τον ζωγραφικό της κόσμο και η Mama Whale με τις Montessori εκπαιδευτικές δράσεις της. Είναι ένας χώρος για να συναντιούνται και να φτιάχνουν πράγματα μαζί η Αντιγόνη Λεάκου, η Παναγιώτα Αράπη, η Λένα Μπορνόβα και η Μαρηλιάνα Διαμαντάκη. Όπως μας εξήγησαν γνωρίστηκαν μέσα από τη δουλειά, τις παρέες, τις κοινές αναζητήσεις κι εκείνες τις συζητήσεις που ξεκινούν από το «τι κάνεις;» και καταλήγουν στο «κι αν το κάναμε μαζί;».

Έτσι μπήκε στη συζήτηση η ιδέα της Burú, όχι σαν ένα μεγάλο επιχειρηματικό σχέδιο αλλά περισσότερο σαν δοκιμή: τι μπορεί να συμβεί όταν τέσσερις γυναίκες με διαφορετικές δημιουργικές διαδρομές αποφασίζουν να συνυπάρξουν, να μοιραστούν ευθύνες, ιδέες, δυσκολίες και χαρές;

Επηρέασε ο χαρακτήρας του πεζόδρομου την επιλογή σας να στεγάσετε εδώ την Burú;
Τότε δεν ξέραμε ότι η Κουτσομητοπούλου θα αποκτούσε αυτόν τον πιο δημιουργικό χαρακτήρα. Ήταν περισσότερο ένα ένστικτο ότι εδώ μπορούσε να υπάρξει η Burú. Η πραγματικότητα, όμως, ξεπέρασε τη φαντασία μας. Σταδιακά, οι χώροι γύρω μας άρχισαν να νοικιάζονται από φωτεινούς και δημιουργικούς ανθρώπους. Και υπάρχει μια πολύ όμορφη αίσθηση αλληλεγγύης, ειδικά ανάμεσα στις γυναίκες που έχουμε βρεθεί εδώ. Δεν είναι κάτι που χρειάζεται να ειπωθεί. Είναι περισσότερο εκεί, στην καθημερινότητα. Στο «έλα, θα σε βοηθήσω», στο «τι λες γι’ αυτό;», στο να χαρείς πραγματικά όταν κάτι πάει καλά στον διπλανό σου. Νομίζουμε πως αυτό σε κρατάει δημιουργικά σε εγρήγορση. Δεν δουλεύεις μέσα σε έναν κλειστό κόσμο μόνο με τις δικές σου ιδέες. Υπάρχουν συνεχώς γύρω σου άλλοι άνθρωποι, άλλες εικόνες, άλλες φωνές.

Ο επόμενος σταθμός μας είναι μόλις μερικά βήματα πιο πέρα. Στην πόρτα του Tsikibom μάς υποδέχεται ο Πάνος. Εδώ πραγματοποιούνται μαθήματα μουσικής για παιδιά ενήλικες και ευπαθείς ομάδες, θεατρικές και κουκλοθεατρικές παραστάσεις, εργαστήρια ενηλίκων για τη χρήση της μουσικής ως μέσο επικοινωνίας της ομάδας… ή όπως χαρακτηριστικά λέει ο Πάνος «Είναι ένας μικρός, ζωντανός πυρήνας πολιτισμού, όπου η μουσική, το παιχνίδι, το θέατρο και η εκπαίδευση συναντιούνται καθημερινά».

Ο χώρος δημιουργήθηκε από τη συνάντηση του μουσικού, ηθοποιού και εμψυχωτή, Πάνου Ταντή και της μουσικολόγου, ηθοποιού και ηχοθεραπεύτριας Ελένης Χρηστίδου. Οι δρόμοι τους ενώθηκαν δημιουργικά το 2013 και, δύο χρόνια αργότερα, άφησαν την Αθήνα για τη Μεσσηνία. Μερικά χρόνια μετά, καθώς οι δημιουργικές ανησυχίες τους αυξάνονταν, χρειάζονταν ένα χώρο για να στεγάσουν τα όνειρά τους. Και αυτός ήταν στον πεζόδρομο της Κουτσομητοπούλου.

Δεν γινόταν να μη ρωτήσουμε τον Πάνο για το ποια θεωρεί τα πιο όμορφα στοιχεία του πεζόδρομου. «Η συνεργασία, η αλληλοβοήθεια και αλληλοϋποστήριξη. Ο ένας γνωρίζει τη δουλειά του άλλου, τη συστήνει, τη μοιράζεται. Επίσης συνεργαζόμαστε σε κοινά project. Για εμάς αυτή η συνύπαρξη είναι δημιουργικά πολύ σημαντική. Μας δίνει την αίσθηση ότι δεν εξελισσόμαστε μόνοι μας μέσα σε τέσσερις τοίχους, αλλά αποτελούμε μέρος μιας κοινότητας ανθρώπων που δημιουργούν, ανταλλάσσουν ιδέες και δίνουν ο ένας ενέργεια στον άλλον. Και κάπως έτσι ο δρόμος αποκτά σιγά-σιγά τη δική του ταυτότητα: έναν μικρό πυρήνα τέχνης, πολιτισμού και δημιουργίας μέσα στο ιστορικό κέντρο της Καλαμάτας».

Απέναντι από το στούντιο μια τεράστια αφίσα δεσπόζει στον τοίχο. «Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου». Καθισμένη σε ένα τραπεζάκι στον πεζόδρομο μάς περιμένει η Τζίνα Πετροπούλου, ιδρύτρια του Κέντρου Δημιουργικού Ντοκιμαντέρ Καλαμάτας και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ.

Σκηνοθέτρια με διακρίσεις σε ελληνικά και διεθνή φεστιβάλ, υπεύθυνη παραγωγής σε πολυάριθμα ιστορικά και κοινωνικά ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ως διευθύντρια κινηματογραφικών παραγωγών του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού συντόνισε σειρά βραβευμένων ταινιών, ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και της μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Των Ανωνύμων». 

Θα μας εξηγήσετε το σκεπτικό πίσω από τη δημιουργία του Κέντρου;
Το Κέντρο Δημιουργικού Ντοκιμαντέρ Καλαμάτας ιδρύθηκε το 2014 με στόχο να φέρουμε το ντοκιμαντέρ πιο κοντά στο κοινό, στην εκπαίδευση και στην κοινωνία. Για εμάς, το ντοκιμαντέρ δεν είναι μόνο ένα κινηματογραφικό είδος. Είναι ένας τρόπος να γνωρίσουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας, να ανοίξουμε συζητήσεις και να δώσουμε χώρο σε διαφορετικές απόψεις και ιστορίες».

Το Διεθνές Φεστιβάλ πότε ξεκίνησε;
Ξεκίνησε το 2015 στην Καλαμάτα και στη συνέχεια επεκτάθηκε σε πολλές πόλεις της Πελοποννήσου, σήμερα το δίκτυο του φεστιβάλ αριθμεί 15 πόλεις. Η βασική μας φιλοσοφία είναι ότι ο πολιτισμός δεν πρέπει να συγκεντρώνεται μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα. Θέλουμε το καλό ντοκιμαντέρ και οι εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δράσεις να φτάνουν όσο γίνεται σε περισσότερους ανθρώπους.

Έχετε πολλές και αρκετά διαφορετικές δράσεις…
Εκτός από το Διεθνές Φεστιβάλ, έχουμε τις μόνιμες προβολές ντοκιμαντέρ κάθε Δευτέρα και Παρασκευή, οργανώνουμε προβολές και συζητήσεις με δημιουργούς, σεμινάρια, εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και εργαστήρια για παιδιά, νέους και άτομα με αναπηρία. Τα τελευταία 5 χρόνια μέσα από το πρόγραμμα «Ντοκιμαντέρ για Όλους», προσπαθούμε να κάνουμε τις κινηματογραφικές και εκπαιδευτικές δράσεις μας όσο γίνεται πιο προσβάσιμες σε ανθρώπους με αναπηρία μέσα από ακουστική περιγραφή, ειδικούς υπότιτλους, μεταγλώττιση και ειδικά εκπαιδευτικά εργαστήρια».

Έχετε επίσης αναπτύξει δράσεις που συνδέουν τον κινηματογράφο με το περιβάλλον.
Ναι, για παράδειγμα τον Κινητό Ηλιακό Κινηματογράφο, που μας επιτρέπει να πραγματοποιούμε προβολές σε ανοιχτούς χώρους, και κυρίως σε απομακρυσμένα χωριά και κοινότητες, χρησιμοποιώντας εξοπλισμό που λειτουργεί αποκλειστικά με ηλιακή ενέργεια. Έτσι, η ίδια η προβολή γίνεται και ένα μικρό παράδειγμα αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Και το καλοκαιρινό Camp στον Ταΰγετο;
Είναι μια δράση που αγαπάμε ιδιαίτερα. Πρόκειται για ένα κινηματογραφικό καλοκαιρινό εργαστήριο, όπου νέοι άνθρωποι από διαφορετικά πεδία σπουδών και διαφορετικές χώρες συναντιούνται, δουλεύουν σε ομάδες και δημιουργούν μικρά ντοκιμαντέρ, έχοντας ως σημείο αναφοράς το φυσικό περιβάλλον.

Είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε μια από τις δράσεις. Μια μαγική βραδιά προβολής όπου ο πεζόδρομος γέμισε καρέκλες, τραπεζάκια και συγκίνηση καθώς στην μεγάλη οθόνη προβαλλόταν το ντοκιμαντέρ της Κωστούλας Τωμαδάκη «Η Μητέρα του Σταθμού», αφιερωμένο στις Ελληνίδες μετανάστριες της δεκαετίες του '60 και του '70 που έφευγαν για να εργαστούν στις φάμπρικες της Γερμανίας.

Η Τζίνα μας επιβεβαίωσε αυτό που σκεφτόμασταν για τον πεζόδρομο και τη μαγεία του.

«Στον πεζόδρομο συναντάμε ανθρώπους που μπορεί να μην είχαν σκοπό να παρακολουθήσουν κάποια προβολή. Είναι περαστικοί, οικογένειες, νέοι αλλά και μεγαλύτεροι άνθρωποι, οι οποίοι βλέπουν τι συμβαίνει, σταματούν, παρακολουθούν και πολλές φορές συμμετέχουν στη συζήτηση. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για εμάς, γιατί μια δημόσια και δωρεάν προβολή μετατρέπει ουσιαστικά το δρόμο σε έναν χώρο πολιτισμού και συνάντησης. Δεν χρειάζεται κάποιος να αγοράσει εισιτήριο ή να έχει αποφασίσει από πριν ότι θα πάει σινεμά. Μπορεί απλώς να περνάει και να "συναντήσει" μια ταινία. Και τελικά αυτός είναι ένας από τους βασικούς στόχους μας: να βγάλουμε τον πολιτισμό από τους κλειστούς χώρους και να τον φέρουμε μέσα στην καθημερινότητα της πόλης. Όταν βλέπεις έναν άνθρωπο να σταματάει τυχαία, να βλέπει την ταινία και μετά να αρχίζει να συζητάει γι’ αυτήν, αισθάνεσαι ότι αυτό που κάνουμε έχει πραγματικό νόημα».

Φτάνοντας στο τέλος της μικρής διαδρομής μας συνειδητοποιούμε ότι η δημιουργικότητα δεν χρειάζεται μεγάλες λεωφόρους για να ανθίσει. Χρειάζεται μόνο ανθρώπους με όραμα, ανοιχτές πόρτες, φιλόξενους γείτονες κι έναν πεζόδρομο. Ένα μικρό πεζόδρομο, όπως η οδός Κουτσομητοπούλου που δικαιωματικά πρέπει να μπει στην κορυφή της crash list των επισκεπτών της πόλης που αγαπούν την τέχνη, τη δημιουργία και τον πολιτισμό.