Ο χρόνος που τα πάντα αποκαλύπτει, αλλά τίποτα δεν επιστρέφει
Χρόνος ο πάντων πρόγονος.
Ηράκλειτος: Χρόνος παις εστι παίζων πεττεύων. Παιδός η βασιλεία. Ο χρόνος είναι παιδί που παίζει πεσσούς. Η εξουσία ανήκει σ’ αυτό το παιδί.
Πίνδαρος: Χρόνος ο πάντων πρόγονος.
Αισχύλος: ἐν χρόνω, στην ώρα, με τον καιρό.
Σοφοκλής: Πάντα εκκαλύπτων ο χρόνος εις το φως άγει. Ο χρόνος αποκαλύπτει τα πάντα και τα άγει, τα οδηγεί στο φως.
Ηρόδοτος: ἐντὸς χρόνου, μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο.
Ευριπίδης, Αίολος: Ο χρόνος άπαντα τοίσιν ύστερον φράσει. Λάλος γαρ ούτος ουκ ερωτώσιν λέγει. Ο χρόνος τα πάντα γνωρίζει. Είναι λαλίστατος και δεν χρειάζεται ερωτήσεις για να μιλήσει.
Επιγραφή σε Ηλιακό Ρολόι: Utere, non numera. Ζήσε στον χρόνο χωρίς να τον μετράς.
Βιργίλιος: Fugit inreparabile tempus. Ο χρόνος δεν επιστρέφει.
Οβίδιος: Tempus edax rerum. Ο χρόνος «τρώει» τα πάντα. Ο πανδαμάτωρ χρόνος.
Σεξπηρ: Οι απολαύσεις, οι ηδονές και οι δραστηριότητες κάνουν τον χρόνο να περνά γρήγορα και να φαίνεται λίγος.
Άλμπερτ Αϊνστάιν: Ο χρόνος δεν υπάρχει, είναι μια ανθρώπινη επινόηση για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών.
Η αρχαία ελληνική γλώσσα είχε πολλές λέξεις για τον χρόνο: Χρόνος, Απών, Ὧραι, καιρός, εποχές, μήνες, κύκλος του Ζωδιακού. Η φράση «είναι ο κατάλληλος καιρός» είναι ταυτόσημη με τη φράση «είναι ο κατάλληλος χρόνος».
Ο χρόνος στην ελληνική μυθολογία
Στην ελληνική μυθολογία, ο Χρόνος ταυτίζεται με την προσωποποίηση του χρόνου. Απεικονίζεται ως ένας ηλικιωμένος, σοφός άνδρας με μακριά, γκρίζα γενειάδα, όπως ο «Πατέρας Χρόνος». Οι αρχαίοι Έλληνες δεν απεικόνιζαν τον «Χρόνο» τόσο συχνά όσο η νεότερη Ευρώπη με τον γέροντα Κρόνο, το δρεπάνι και την κλεψύδρα.
Ο σουρεαλιστής ζωγράφος Salvador Dali περιγράφει τον χρόνο σαν μια «κατεξοχήν παραληρηματική και σουρεαλιστική διάσταση». Στο εμβληματικό έργο του «Η εμμονή της μνήμης» θέτει με τρόπο μοναδικό το θέμα της ρευστότητας του χρόνου, θυμίζοντας το απόφθεγμα του Ηρακλείτου «τα πάντα ρει». Τα ρολόγια που λιώνουν είναι ο χρόνος που χάνεται και το παρόν γίνεται ταυτόχρονα παρελθόν και μέλλον. Μέσα σε ένα ουτοπικό μεταφυσικό τοπίο αφηγείται συμβολικά, αλληγορικά και κυρίως σουρεαλιστικά. Η τελευταία φράση του Dali πριν πεθάνει ήταν: «Πού είναι το ρολόι μου;»
Ο Χρόνος είναι η προσωποποίηση του χρόνου ως κοσμικής δύναμης. Ο Κρόνος ήταν ο Τιτάνας, πατέρας του Δία. Οι δύο αυτές υποστάσεις συχνά συγχέονται λόγω της ομοιότητας των ονομάτων τους, όμως στην αρχαία ελληνική μυθολογική παράδοση πρόκειται για διαφορετικές οντότητες.
Οι Έλληνες φιλόσοφοι προσέδωσαν στον χρόνο ακόμη βαθύτερη σημασία. Ο Πλάτων, στον Τίμαιο, γράφει ότι «ο χρόνος είναι η κινούμενη εικόνα της αιωνιότητας» («χρόνος εικών κινητή τις αιώνος»). Ο χρόνος γεννιέται μαζί με τον Ουρανό και μετριέται από την κίνηση των ουράνιων σωμάτων. Ο Αριστοτέλης, από την άλλη, τον ορίζει ως «ἀριθμὸν κινήσεως κατά το πρότερον και ύστερον», δηλαδή ως το μέτρο της κίνησης σε σχέση με το πριν και το μετά.
Ορισμένες αγγλικές λέξεις των οποίων η ετυμολογική ρίζα είναι khronos/chronos περιλαμβάνουν τις λέξεις chronology , chronometer , chronic , anachronism, synchronise και chronicle .
Mε καλεσμένη τη μουσειολόγο και σύμβουλο μουσείων Βασιλική Μαρκάκη, μιλάμε για την πρακτική της αργής και προσεκτικής παρατήρησης μέσα σε μουσεία και εκθεσιακούς χώρους.
21°
