Το έθιμο της Τσικνοπέμπτης

Όπως και το Mardi Gras (Λιπαρή Τρίτη) στη Γαλλία, ή το Weiberfastnacht (Καρναβάλι των Γυναικών) στη Γερμανία, έτσι κι η Τσικνοπέμπτη στην Ελλάδα είναι μια μέρα αφιερωμένη στην κρεοφαγία. Καθώς στην Ορθόδοξη πίστη η Τετάρτη και η Παρασκευή θεωρούνται «νήστιμοι ημέραι», η γιορτή αυτή λαμβάνει χώρα την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας των Αποκριών, ή αλλιώς της «Κρεατινής». Όλα αυτά τα έθιμα προηγούνται της μεγάλης νηστείας (Σαρακοστή) που οδηγεί στην Κυριακή του Πάσχα και είναι χριστιανικά, παρά το γεγονός ότι τηρούνται σχεδόν σε όλο τον κόσμο.

Τα έθιμα διαφέρουν λιγάκι ανάλογα με την περιοχή και τις τοπικές παραδόσεις. Στη Θήβα υπάρχει το έθιμο του «βλάχικου γάμου», που ξεκινάει την Τσικνοπέμπτη με το προξενιό δύο νέων και ολοκληρώνεται την Καθαρά Δευτέρα με την πορεία των προικιών της νύφης και το γλέντι των συμπεθέρων. Στο συγκεκριμένο έθιμο, υπάρχουν έντονα διονυσιακά στοιχεία, καθώς οι διαδικασίες είναι γεμάτες από σατυρική αθυροστομία, γλέντι και χορό. Στην αρχαία Θήβα, άλλωστε, μια παραλλαγή της γιορτής αυτής ήταν αφιερωμένη στην οργιαστική θρησκεία του θεού του κρασιού και του θεάτρου. Στην Κέρκυρα οι εορτασμοί του Καρναβαλιού έχουν βαθιές επιρροές από την ιταλική παράδοση, και τα «πετεγολέτσα», που πραγματοποιούνται το βράδυ της Τσικνοπέμπτης στις κεντρικές πλατείες διαφόρων χωριών της Κέρκυρας, μοιάζουν πολύ με την Commedia dell'arte. Στην Πάτρα, όπου το καρναβάλι συνεχίζεται από την έναρξή του στα τέλη του Ιανουαρίου, η Τσικνοπέμπτη είναι μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της εορταστικής περιόδου, με εκατοντάδες ανθρώπους να ψήνουν κρεατικά σε δημόσιους χώρους, κυρίως στην Άνω Πόλη, στην πλατεία 25ης Μαρτίου και τους δρόμους γύρω από αυτήν.

Τσικνοπέμπτη στη Λάρισα © Eurokinissi

Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Βρετανός συγγραφέας και γνωστός φιλέλληνας Πάτρικ Λη Φέρμορ στο βιβλίο του «Μάνη»:
«Στον ελληνικό νου δεν υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα (σ.σ. στη χριστιανική και την αρχαία πίστη), αλλά ένας αρμονικός συγκρητισμός που δεν αμφισβητείται, συγκρίσιμος με τα έθιμα σε πολλούς ναούς της Καλαβρίας. Κάποτε είδα μια μάγισσα να κάνει ξόρκια σε έναν κρητικό παπά για να τον γιατρέψει από μια ενοχλητική ισχιαλγία, την οποία είχε προκαλέσει το κακό μάτι. Για τούτη την ανακούφιση, αυτός άναψε μεμιάς ένα κερί μπροστά στην εικόνα του προστάτη Αγίου του».

Κάπως έτσι, εδώ και πολλούς αιώνες, οι προχριστιανικές παραδόσεις στην Ελλάδα έχουν αναπτύξει μια συμβιωτική σχέση με τα χριστιανικά έθιμα και παραδόσεις όπως το καρναβάλι διατηρούνται μέχρι και σήμερα, πολύ κοντινές ως προς το νόημα και την φύση τους με εκείνες της αρχαιότητας.