Κινηματογραφος

Φόνισσα: Η Εύα Νάθενα φτιάχνει το περίγραμμα μιας αέναης τραγωδίας

«Μια μέρα το παρελθόν θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητας του Παπαδιαμάντη. Δεν θα έχει αλλάξει εκείνο, αλλά το μυαλό μας»

324257-668306.jpg
Κωνσταντίνος Καϊμάκης
ΤΕΥΧΟΣ 895
3’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Γύρω στα 1900, σε ένα άγονο ελληνικό νησί ζει η χήρα Χαδούλα Φραγκογιαννού. Πρόκειται για μια σκληρή γυναίκα που έχει κερδίσει τη μάχη της επιβίωσης στην τοπική πατριαρχική κοινωνία, χάρη στο «ταλέντο» που έχει κληρονομήσει από τη μητέρα της. Ποιο είναι αυτό; Να λυτρώνει τα θηλυκά μωρά από τη μοίρα τους.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στη «Φόνισσα»
Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στη «Φόνισσα» © Marilena Anastasiadou

Η ταινία που γυρίστηκε στη λακωνική Μάνη ξεκινά με την εξής φράση του Οδυσσέα Ελύτη από το βιβλίο που έγραψε για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη:

Μια μέρα το παρελθόν θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητας του Παπαδιαμάντη. Δεν θα έχει αλλάξει εκείνο, αλλά το μυαλό μας

Η αποφασιστικότητα της σκηνογράφου-ενδυματολόγου Εύας Νάθενα, στην πρώτη σκηνοθετική δουλειά της, να αποδείξει στην πράξη την ισχύ της παραπάνω φράσης είναι σχεδόν συγκινητική. Η «Φόνισσα» δεν είναι μόνο μια ευπρεπής μεταφορά του έργου του Παπαδιαμάντη αλλά ένα μεστό φιλμ, προορισμένο να συναντηθεί με το ευρύ κοινό. Με αυστηρή πειθαρχία και εμμονική σχεδόν προσήλωση στο δράμα της Φραγκογιαννού (το οποίο ενισχύει με εικαστική αξία χάρη στο αποτελεσματικό καδράρισμα του διευθυντή φωτογραφίας Παναγιώτη Βασιλάκη), η σκηνοθέτρια φτιάχνει το περίγραμμα μιας αέναης τραγωδίας.

Η Εύα Νάθενα
Η Εύα Νάθενα © Marilena Anastasiadou

Ταυτόχρονα αφήνει ελεύθερο το έδαφος στις βασικές ερμηνεύτριες, προκειμένου να πλάσουν τις τραυματικές σχέσεις μιας ιστορίας που αντλεί δύναμη από το σκοτάδι της ψυχής της ηρωίδας του Παπαδιαμάντη. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη είναι συγκλονιστική στον βασικό ρόλο, ενώ οι Μαρία Πρωτόπαππα (υποδύεται τη μητέρα της Χαδούλας), Έλενα Τοπαλίδου (η πρωτότοκη κόρη που υφαίνει συνεχώς τον αργαλειό), Πηνελόπη Τσιλίκα και Γεωργιάννα Νταλάρα, βάζουν το δικό τους λιθαράκι στο ερμηνευτικό πλέγμα που ισχυροποιεί το φιλμικό σύνολο. Σε επίπεδο σεναρίου, η Κατερίνα Μπέη δεν στέκει μόνο στον επίκαιρο χαρακτήρα του έργου, αλλά εστιάζει στα σημεία της κληρονομούμενης γυναικείας κακοποίησης ταυτόχρονα με μια διεξοδική έρευνα στην ντοπιολαλιά και τις αυθεντικές καθαρευουσιάνικες λέξεις της εποχής, που προσδίδουν ρεαλισμό στην ιστορία.

Η Μαρία Πρωτόπαππα στη «Φόνισσα»
Η Μαρία Πρωτόπαππα στη «Φόνισσα» © Marilena Anastasiadou
«Φόνισσα»
© Marilena Anastasiadou

Το πιο θελκτικό στοιχείο του φιλμ, όμως, είναι τα διαχρονικά μηνύματα που υπογραμμίζονται με σαφήνεια και αποτυπώνουν με σκληρό τρόπο τη νομοτελειακή κακοποίηση-υποτίμηση της γυναίκας στο πέρασμα των αιώνων. Δίχως εξάρσεις και με απλά εργαλεία, η «Φόνισσα» καταγράφει με αμεσότητα τον σκοταδισμό της πατριαρχικής κοινωνίας που θεωρεί «κατάρα» τη γέννηση ενός κοριτσιού ή την αναγκαιότητα της προίκας – θεσμός που καταργήθηκε το 1983! Μέσα από την καταγραφή ενός κόσμου που ζει σε συνθήκες απίστευτης φτώχειας, η απόδοση του δράματος της Φραγκογιαννού δεν αφορά μόνο στη διαιώνιση μιας απίστευτης αδικίας κατά των γυναικών, αλλά σκιτσάρει διεξοδικά το πρόσωπο της φρίκης που προέρχεται από τη θρησκευτική παράνοια, την ψυχολογική και σωματική κακοποίηση και, κυρίως, τη συλλογική ενοχή. 

«Φόνισσα»
© Marilena Anastasiadou

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

Δειτε περισσοτερα

Ο κακός ηθοποιός: Βιασμός στα γυρίσματα της ταινίας. Ή μήπως όχι;
Ο κακός ηθοποιός: Βιασμός στα γυρίσματα της ταινίας. Ή μήπως όχι;

Ένα σφιχτοδεμένο και καλογυρισμένο δράμα που σοκάρει ως έναν βαθμό, αλλά από τη στιγμή που η εικόνα (ως προς το τι έχει πραγματικά συμβεί) γίνεται ξεκάθαρη, το ενδιαφέρον ατονεί

Το καλοκαίρι της Κάρμεν: Μια ανάλαφρη, δροσερή, queer κωμωδία
Το καλοκαίρι της Κάρμεν: Μια ανάλαφρη, δροσερή, queer κωμωδία

Ο Ζαχαρίας Μαυροειδής υπογράφει ακόμη ένα τίμιο φιλμ, με ιδέες σατιρικά βέλη προς μια παρεξηγημένη συνθήκη ζωής, αλλά κι ένα ευρηματικό τέχνασμα γύρω από τη διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας