Η δίποδη βάδιση και η εξέλιξη του εγκεφάλου φαίνεται να εξηγούν γιατί οι άνθρωποι είναι σχεδόν όλοι δεξιόχειρες
Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων σήμερα χρησιμοποιεί το δεξί χέρι για τα πάντα, από το γράψιμο και το πέταγμα αντικειμένων, μέχρι το φαγητό και το βούρτσισμα των δοντιών. Όμως γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι άνθρωποι είναι το μόνο είδος πρωτεύοντος όπου επικρατεί τόσο έντονα η δεξιοχειρία, και οι επιστήμονες εδώ και χρόνια προσπαθούν να εξηγήσουν την εξελικτική της προέλευση.
Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS Biology καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανθρώπινη δεξιοχειρία συνδέεται με την εξέλιξη του μεγαλύτερου εγκεφάλου μας και με τη μετάβαση στο περπάτημα σε δύο πόδια.
Οι επιστήμονες κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα αναλύοντας τη χειρονακτική προτίμηση σε 41 διαφορετικά είδη πρωτευόντων, χρησιμοποιώντας εξελικτικές και στατιστικές μεθόδους. Εξέτασαν διάφορες πιθανές εξηγήσεις, όπως η διατροφή, η κοινωνική οργάνωση, η χρήση εργαλείων και το περιβάλλον. Τελικά, δύο παράγοντες ξεχώρισαν ως οι πιο πιθανές αιτίες: το μέγεθος του εγκεφάλου και η αναλογία μήκους χεριών-ποδιών, που σχετίζεται με τη δίποδη βάδιση.
Με βάση τα ευρήματα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ανθρώπινη δεξιοχειρία εξελίχθηκε σταδιακά. Αρχικά, η δίποδη βάδιση απελευθέρωσε τα χέρια για άλλες λειτουργίες. Με τον χρόνο, τα άτομα που μπορούσαν να εκτελούν λεπτές κινήσεις με μεγαλύτερη ικανότητα από τη μία πλευρά είχαν πλεονέκτημα επιβίωσης και αναπαραγωγής. Αργότερα, η αύξηση και η αναδιοργάνωση του εγκεφάλου σταθεροποίησαν ακόμη περισσότερο την προτίμηση στη χρήση του δεξιού χεριού.
«Η ασυνήθιστη βάδισή μας υπήρξε ο κύριος αρχικός παράγοντας που οδήγησε στη μοναδική ένταση της χειρονακτικής μας προτίμησης», γράφουν οι ερευνητές, «ενώ το μεγάλο μέγεθος του εγκεφάλου σχετίζεται περισσότερο με την κατεύθυνση αυτής της προτίμησης».
Οι επιστήμονες εδώ και δεκαετίες συζητούν γιατί οι ανθρώπινοι πρόγονοι άρχισαν να περπατούν όρθιοι. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι αυτό συνέβη όταν τα δάση υποχώρησαν και οι πρόγονοί μας άρχισαν να ζουν περισσότερο στο έδαφος, αναζητώντας τροφή και μετακινούμενοι σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Μια άλλη θεωρία προτείνει ότι η όρθια στάση βοηθούσε στην κίνηση ανάμεσα στα κλαδιά των δέντρων κατά την αναζήτηση τροφής.
Η εξέλιξη της προτίμησης στο χέρι
Οι ερευνητές εκτίμησαν επίσης τη πιθανή χειρονακτική προτίμηση των εξαφανισμένων προγόνων μας, κάτι που ενίσχυσε τη θεωρία. Σύμφωνα με τα ευρήματα, πρώιμοι ανθρωπίδες όπως ο Ardipithecus ramidus και ο Australopithecus afarensis εμφάνιζαν ήπια προτίμηση στη δεξιοχειρία. Η τάση αυτή ενισχύθηκε σε μεταγενέστερα είδη, όπως ο Homo erectus και ο Homo neanderthalensis, πριν φτάσει στο μέγιστο επίπεδο στον Homo sapiens.
Η εξαίρεση ήταν ο Homo floresiensis, ο οποίος φαίνεται να είχε πιο αδύναμη προτίμηση στη δεξιοχειρία, πιθανώς λόγω μικρότερου εγκεφάλου και ενός τρόπου ζωής που συνδύαζε βάδισμα και αναρρίχηση.
Παρότι τα ευρήματα ρίχνουν φως στην εξελικτική προέλευση της δεξιοχειρίας, δημιουργούν και νέα ερωτήματα: ποιος ήταν ο ρόλος της κουλτούρας στη διαμόρφωση της προτίμησης; Και γιατί εξακολουθούν να υπάρχουν αριστερόχειρες άνθρωποι;
Αριστερόχειρες και βιολογία
Περίπου το 10% του πληθυσμού είναι αριστερόχειρες, μια τάση που σχετίζεται με ασυμμετρία του εγκεφάλου που αναπτύσσεται πριν από τη γέννηση. Οι αριστερόχειρες έχουν συνήθως κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου, ενώ στους δεξιόχειρες συμβαίνει το αντίστροφο.
Το 2024, επιστήμονες εντόπισαν σπάνιες γενετικές παραλλαγές ενός γονιδίου που ονομάζεται TUBB4B, οι οποίες εμφανίζονται συχνότερα σε αριστερόχειρες. Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν ότι η αριστεροχειρία μπορεί να προκύπτει και τυχαία κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου, χωρίς συγκεκριμένους γενετικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης αν παρόμοια μοτίβα υπάρχουν και σε άλλα είδη ζώων. Πολλά είδη παπαγάλων δείχνουν έντονη προτίμηση στη μία πλευρά του σώματός τους όταν τρώνε ή χειρίζονται αντικείμενα.
Ομοίως, πολλά είδη καγκουρό και βαλμπί έχουν ισχυρές προτιμήσεις άκρων, συχνά χρησιμοποιώντας περισσότερο το αριστερό τους πόδι για καθημερινές δραστηριότητες, όπως η συλλογή τροφής ή η περιποίηση.
Όπως και στους ανθρώπους, οι ερευνητές θεωρούν ότι η όρθια στάση παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτών των προτιμήσεων.
«Φαίνεται ότι η δίποδη βάδιση είναι ένας παράγοντας που ωθεί την εξέλιξη της χειρονακτικής προτίμησης», είχε δηλώσει ο βιολόγος Yegor Malashichev. «Το να στέκεσαι στα πίσω άκρα σου απελευθερώνει τα μπροστινά και σου επιτρέπει να τα χρησιμοποιείς όπως θέλεις».
17°
