Από το Μέγα Δένδρο στον Διπλάτανο: Το Θέρμο πέρα από τον Κοσμά τον Αιτωλό
Από το Μέγα Δένδρο, λίγα χιλιόμετρα έξω από το Θέρμο, ξεκινά μια ιστορία που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Αιτωλοακαρνανίας. Εκεί γεννήθηκε το 1714 ο Κοσμάς ο Αιτωλός, μία από τις σημαντικότερες μορφές της Ορθοδοξίας και του ελληνισμού στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Ιεραπόστολος και διδάχος, περιηγήθηκε σε μεγάλο μέρος του υπόδουλου ελληνικού χώρου, συνδέοντας τη δράση του ιδιαίτερα με την παιδεία και τη δημιουργία σχολείων.
Περισσότερους από τρεις αιώνες αργότερα, ο τόπος όπου γεννήθηκε εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρή τη σχέση του μαζί του. Και αυτή ακριβώς η εβδομάδα είναι για το Θέρμο η εβδομάδα του Κοσμά του Αιτωλού. Οι εκδηλώσεις «Κοσμά Αιτωλού 2026», που ξεκίνησαν την Κυριακή 16 Αυγούστου, διαρκούν έως τη Δευτέρα 24 Αυγούστου, ημέρα εορτασμού του Αγίου, μετατρέποντας για εννέα ημέρες την περιοχή σε τόπο συνάντησης κατοίκων, αποδήμων και επισκεπτών.
Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στον θρησκευτικό χαρακτήρα του εορτασμού. Πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δράσεις, αθλητικές διοργανώσεις, εκθέσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις, εκδηλώσεις για τη νεολαία και συναυλίες συνθέτουν ένα εννιαήμερο που απλώνεται σε διαφορετικά σημεία της περιοχής.
Από την Τρίτη 18 Αυγούστου το πρόγραμμα γίνεται ακόμη πυκνότερο. Στις 19.00 πραγματοποιείται ο 24ος Λαϊκός Ποδηλατικός Γύρος Θέρμου, ενώ το βράδυ έχει προγραμματιστεί πάρτι νεολαίας στη θέση «Θέα Πετροχωρίου». Την Τετάρτη 19 Αυγούστου ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκδήλωση για τη συμπλήρωση 100 χρόνων αδιάλειπτης λειτουργίας και προσφοράς του Γυμνασίου Θέρμου στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό, ενώ ακολουθεί μουσική εκδήλωση με τον Μανώλη Κονταρό.
Την Πέμπτη 20 Αυγούστου το πρόγραμμα περιλαμβάνει έκθεση φωτογραφίας, σεμινάριο τεχνικών decoupage και παρουσίαση ποιητικής συλλογής, ενώ την Παρασκευή 21 Αυγούστου πραγματοποιείται ο 12ος Αγώνας Δρόμου «Κοσμά Αιτωλού», με διαδρομές πέντε και δέκα χιλιομέτρων. Την ίδια ημέρα έχουν προγραμματιστεί τα Βραβεία Αριστείας, επίκαιρη ομιλία για τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και εορταστικό πρόγραμμα με βυζαντινούς ύμνους και παραδοσιακά τραγούδια. Το Σαββατοκύριακο 22 και 23 Αυγούστου τη σκυτάλη παίρνουν οι βιβλιοπαρουσιάσεις και η μουσική. Το βράδυ του Σαββάτου στο Μουσείο Θέρμου παρουσιάζονται οι «Μελωδίες του Γραμμοφώνου», ενώ την Κυριακή, μετά τον Μέγα Αρχιερατικό Πανηγυρικό Εσπερινό, ακολουθεί μουσική εκδήλωση με τον Νίκο Απέργη.
Η κορύφωση έρχεται τη Δευτέρα 24 Αυγούστου. Το πρωί θα τελεστεί Πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, ενώ στις 11.30 θα πραγματοποιηθεί δέηση στο Μέγα Δένδρο, στον χώρο όπου γεννήθηκε ο Άγιος Κοσμάς. Στις εκδηλώσεις θα παραστεί ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπιος Παυλόπουλος, ο οποίος θα πραγματοποιήσει επετειακή ομιλία.
Το απόγευμα θα ακολουθήσει η λιτάνευση της Ιερής Εικόνας του Αγίου από τον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου προς την κεντρική πλατεία του Θέρμου και στη συνέχεια προς τον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με τη συμμετοχή της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Δήμου Αγρινίου. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με τιμητική εκδήλωση για τον Αιτωλοακαρνάνα Παραολυμπιονίκη της Άρσης Βαρών Δημήτρη Μπακοχρήστο και παραδοσιακούς χορούς.
Θέρμο: Η ιστορία, οι άνθρωποι και η μάχη για να μείνουν ζωντανά τα χωριά
Από το Μέγα Δένδρο στον σημερινό Θέρμο
Η παρουσία του Κοσμά του Αιτωλού παραμένει ορατή στο τοπίο. Στη διαδρομή από το Θέρμο προς το Μέγα Δένδρο βρίσκεται ο νεότερος ναός που είναι αφιερωμένος στη μνήμη του και το μοναστήρι όπου φυλάσσεται μέρος του ιερού λειψάνου του, το οποίο μεταφέρθηκε το 2007 από το Κολικόντασι της σημερινής Αλβανίας, όπου μαρτύρησε το 1779. Σε μικρή απόσταση βρίσκεται ο παλαιότερος ναός, ενώ στο Μέγα Δένδρο διατηρούνται τα θεμέλια του σπιτιού του και έχει δημιουργηθεί προσκύνημα. Στην κεντρική πλατεία του Θέρμου δεσπόζει το άγαλμά του.
Για το Θέρμο, όμως, η ιστορική μνήμη πηγαίνει πολύ πιο πίσω. Η περιοχή διαθέτει ένα ιδιαίτερα πλούσιο ιστορικό απόθεμα που ξεκινά από την αρχαιότητα. Ο αρχαίος Θέρμος, με το μεγάλο ιερό του Απόλλωνα Θερμίου, αποτέλεσε για αιώνες θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο των Αιτωλών και συνδέθηκε στενά με την Αιτωλική Συμπολιτεία. Σήμερα ο Δήμος Θέρμου, με έδρα το Θέρμο και 23 κοινότητες, εκτείνεται από την περιοχή της Τριχωνίδας έως τον ορεινό όγκο του Παναιτωλικού και προς τα όρια με τη Ναυπακτία. Αρχαιολογικοί χώροι, μοναστήρια, πέτρινα γεφύρια, ποτάμια, λίμνες και μικροί ορεινοί οικισμοί συνθέτουν ένα τοπίο στο οποίο η ιστορία βρίσκεται δίπλα στην καθημερινή ζωή.
Ένας αιώνας εκπαίδευσης
Ιδιαίτερο συμβολισμό αποκτά φέτος και μία ακόμη επέτειος. Την Τετάρτη 19 Αυγούστου, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων, το Θέρμο τιμά τη συμπλήρωση 100 χρόνων αδιάλειπτης λειτουργίας και προσφοράς του Γυμνασίου Θέρμου στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό. Η επέτειος αποκτά ξεχωριστή σημασία σε έναν τόπο που έχει συνδέσει τόσο έντονα την ιστορική του ταυτότητα με τον Κοσμά τον Αιτωλό και τη σημασία που εκείνος απέδιδε στην παιδεία. Έναν αιώνα τώρα, γενιές μαθητών από το Θέρμο και τα γύρω χωριά πέρασαν από τις αίθουσες του Γυμνασίου, σε μια περιοχή όπου η πρόσβαση στην εκπαίδευση δεν ήταν πάντοτε αυτονόητη, ιδιαίτερα για τα παιδιά των απομακρυσμένων ορεινών κοινοτήτων.
Η παιδεία, άλλωστε, αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στην ιστορική παρουσία του Κοσμά του Αιτωλού και στη σημερινή ταυτότητα της περιοχής. Η σχέση της περιοχής με τις νεότερες γενιές αποτυπώνεται και λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα, στην Αγία Σοφία. Εκεί, μια παιδική κατασκήνωση που παρέμενε κλειστή επί δεκαετίες επαναλειτούργησε το καλοκαίρι του 2025, σχεδόν μισό αιώνα μετά την τελευταία περίοδο λειτουργίας της. Φέτος το πρόγραμμα επεκτάθηκε σε πέντε δεκαήμερες περιόδους, από τις αρχές Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου, με δυνατότητα φιλοξενίας έως 60 παιδιών σε κάθε περίοδο. Για έναν δήμο που αντιμετωπίζει έντονο δημογραφικό πρόβλημα, η επιστροφή εκατοντάδων παιδιών κάθε καλοκαίρι έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Η κατασκήνωση δίνει τη δυνατότητα σε παιδιά να γνωρίσουν την περιοχή και, σε αρκετές περιπτώσεις, τον τόπο καταγωγής των οικογενειών τους. Παράλληλα, δημιουργεί εποχική απασχόληση και επαναφέρει σε λειτουργία μια υποδομή που για πολλά χρόνια παρέμενε ανενεργή.
Ο δρόμος προς τα ορεινά χωριά
Μια διαφορετική εικόνα του Δήμου αποκαλύπτεται όσο ο επισκέπτης απομακρύνεται από το Θέρμο και κατευθύνεται προς τα ορεινά. Στο οδοιπορικό μας στην περιοχή, η διαδρομή μέσα από την Αλιμπίστα, τον Άγιο Ιωάννη και την Κόνισκα οδηγεί τελικά στον Διπλάτανο, σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 800 μέτρων, κοντά στα όρια με τη Ναυπακτία. Από εκεί η θέα ανοίγει προς την Ευηνολίμνη και τον ορεινό όγκο της περιοχής. Εδώ γίνεται εμφανής μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα μικρά χωριά της ελληνικής περιφέρειας: η πρόσβαση. Ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη αποτελεί η έγκριση της ασφαλτόστρωσης του οδικού άξονα Κόνισκας–Διπλατάνου από το υπουργείο Εσωτερικών και τον αρμόδιο υπουργό Θεόδωρο Λιβάνιο, ύστερα από αίτημα του Δήμου Θέρμου. Για ένα απομακρυσμένο ορεινό χωριό, ένας σύγχρονος δρόμος δεν αποτελεί απλώς ένα έργο υποδομής. Μπορεί να σημαίνει ευκολότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες, αξιοποίηση παλαιών κατοικιών και περιουσιών, μεγαλύτερη επισκεψιμότητα και καλύτερες προϋποθέσεις για ήπιες μορφές τουριστικής ανάπτυξης. Πρόσφατα, άλλωστε, στον Διπλάτανο πραγματοποιήθηκε ξανά γάμος ύστερα από 25 χρόνια. Ένα νέο ζευγάρι επέλεξε να παντρευτεί στον τόπο των προγόνων του και για μία ημέρα άνοιξαν σπίτια που παρέμεναν κλειστά, γέμισαν οι αυλές και το χωριό ξαναβρήκε τον παλιό του παλμό.
Αυτή είναι ίσως μία από τις ιδιαιτερότητες του Θέρμου και πολλών ορεινών περιοχών της χώρας. Πολλά χωριά έχουν ουσιαστικά δύο πληθυσμούς: εκείνους που εξακολουθούν να ζουν μόνιμα εκεί και μια πολύ μεγαλύτερη κοινότητα ανθρώπων που κατάγονται από αυτά αλλά ζουν στην Αθήνα, την Πάτρα, το Αγρίνιο ή ακόμη πιο μακριά, στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία και ευρωπαϊκές χώρες. Κάθε καλοκαίρι ένα μέρος αυτής της κοινότητας επιστρέφει. Πατρικά σπίτια ανοίγουν, πλατείες γεμίζουν και οι τοπικοί σύλλογοι οργανώνουν εκδηλώσεις και ανταμώματα. Κάπως έτσι η εβδομάδα των εκδηλώσεων για τον Κοσμά τον Αιτωλό αποκτά μια διάσταση που ξεπερνά τον θρησκευτικό εορτασμό. Γίνεται αφορμή επιστροφής και συνάντησης ανθρώπων που μοιράζονται έναν κοινό τόπο καταγωγής.
Από το Μέγα Δένδρο και τα ίχνη του Κοσμά του Αιτωλού μέχρι το Γυμνάσιο που συμπληρώνει έναν αιώνα ζωής, από τις παιδικές φωνές που επέστρεψαν στην Αγία Σοφία μέχρι τον δρόμο που περνά από την Αλιμπίστα, τον Άγιο Ιωάννη και την Κόνισκα για να φτάσει στον Διπλάτανο, διαφορετικές ιστορίες συναντώνται στον ίδιο τόπο. Και ίσως αυτή να είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για το Θέρμο και τις 23 κοινότητές του: να μετατρέψει την ισχυρή ιστορική μνήμη, το φυσικό του απόθεμα και τη σχέση των αποδήμων με τον τόπο τους σε δύναμη για το μέλλον. Γιατί σε μια περιοχή που έχασε σχεδόν τρεις στους δέκα κατοίκους της μέσα σε μία δεκαετία, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να επιστρέφουν οι άνθρωποι την εβδομάδα του Αυγούστου που το Θέρμο γιορτάζει. Είναι να υπάρχουν όλο και περισσότεροι λόγοι για να επιστρέφουν ξανά και ξανά.
17°
