Ξέρεις τους δρόμους της Αθήνας με τα ξένα ονόματα;

Φαντάσματα  του παρελθόντος, που ζητούν αναγνώριση, στα ξεχασμένα στενά της Πλατείας Κάνιγγος, Βάθη και Πατησίων. Πόσοι από εσάς όμως γνωρίζετε ποιοι ήταν αυτοί που προς τιμήν τους ονοματοδοτήθηκαν ολόκληροι δρόμοι; Και πόσοι από σας έχετε παρατηρήσει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, στον αντίποδα της δόξας των ηρώων που αγωνίστηκαν για την απελευθέρωση της χώρας, βρίσκεται η παρακμιακή κατάσταση των δρόμων και των πλατειών της Αθήνας που τους τίμησε;

Μερικές από τις οδούς και πλατείες του κέντρου της Αθήνας, που τους αφιερώθηκαν, είναι σήμερα σκοτεινές και παραμελημένες. Τα κτίσματα, τα μπαλκόνια, οι αρχιτεκτονικοί διάκοσμοι είναι κρυμμένα πίσω από πλαστικά καλύμματα, σανίδες και μπάζα. Μόνο η ανάμνησή τους τα κρατάει ζωντανά, ώσπου κάποιος να ασχοληθεί ξανά μαζί τους.

Ραντεβού στην πλατεία Κοτζιά

Μια πλατεία πλημυρισμένη από σμήνη περιστεριών και κόσμο με τσάντες στα χέρια που γυρίζουν από τη Βαρβάκειο. Πάνω στην πλατεία βρίσκεται η οδός Στρέιτ. Ο Στέφανος Στρέιτ, βαυαρικής καταγωγής, ήταν διοικητής της Εθνικής Τράπεζας από το 1897 μέχρι το 1911.

Στο ύψος της πλατείας Κοτζιά, διασχίζοντας την οδό Σταδίου, βρίσκεται το στενάκι του Ιταλού φιλέλληνα Κόμη Σανταρόζα. Στα μισά του 1930, το τετράγωνο Πανεπιστημίου, Αρσάκη, Σταδίου και Σανταρόζα συγκέντρωνε το σύνολο των δικαστηρίων της Αθήνας αλλά ο όγκος των δικαστικών υποθέσεων οδήγησε στη μεταστέγασή τους τέλη του 1970. Η εφημερίδα «Βήμα» δημοσίευσε μελέτη αρχιτεκτόνων το 1985 για την αξιοποίηση του δρόμου της Σανταρόζα, ενώ το 2012 η ομώνυμη πλατεία μπήκε επίσημα σε τροχιά ανάπλασης, αφού εγκρίθηκε η σχετική μελέτη προς ένταξη στο ΕΣΠΑ. Η πλατεία Σανταρόζα όμως σήμερα είναι παραμελημμένη, ενώ καμιά φορά άστεγοι κοιμούνται στις πλάκες της. To στενάκι της Σανταρόζα γίνεται πηγή έμπνευσης το 1981 για τον τραγουδοποιό Βασίλη Νικολαΐδη:

Aν έχεις σαν εμένανε απάνθρωπη καρδιά
και γουστάρεις πτώματα και δικηγόρου πρόζα,
να σου πω πού βρίσκεται Σταδίου και γωνιά
εκείνο το ερείπιο της οδού Σανταρόζα.

Το «μικρό Παρίσι» των Αθηνών

Στα λίγα λεπτά περπάτημα από την πλατεία Κοτζιά φτάνουμε στην πλατεία Βάθη. Εκεί βρίσκονται οι οδοί Μάγιερ και Μαίζωνος, καθώς και άλλες με γαλλικά και ελβετικά ονόματα που βαπτίστηκαν έτσι λόγω Ευρωπαίων φιλελλήνων. Παλιά ξενοδοχεία που σήμερα είναι κλειστά, εγκαταλελειμμένα νεοκλασικά του μεσοπολέμου, κρυμμένοι κήποι γεμάτοι αγριόχορτα, παρακμιακά διαμερίσματα της δεκαετίας του 1960 και μερικά αραβικά εστιατόρια είναι το χαρακτηριστικό αυτών των δρόμων.

Απέναντι ακριβώς είναι η οδός Φαβιέρου, αφιερωμένη στον Γάλλο συνταγματάρχη που έδρασε στην επανάσταση του 1821. Η Φαβιέρου το 1832 ήταν ένα από τα προβλεπόμενα στο σχέδιο των Κλεάνθη-Schaubert, βουλεβάρτα (boulevard) των Αθηνών. Θα αποτελούσε τον βόρειο περίπατο της πλατείας των ανακτόρων, της Ομόνοιας δηλαδή, παρόλο που το πλάτος του δρόμου δεν δικαιολογεί τους αρχικούς σχεδιασμούς που τον προόριζαν για βουλεβάρτο.

Ως μία από τις εμπορικότερες οδούς της ευρύτερης περιοχής της Ομόνοιας, το μικρό Παρίσι των Αθηνών, όπως αποκαλούταν, η Φαβιέρου είναι απ’ αυτές που επηρεάστηκαν περισσότερο από την οικονομική κρίση και την υποβάθμιση της περιοχής. Πολλοί επαγγελματικοί χώροι, καταστήματα ή γραφεία, είναι σχεδόν άδεια ενώ στα πολυώροφα κτίσματα δεν χρησιμοποιούνται παρά ένα ή δύο διαμερίσματα.

Στην οδό Φαβιέρου 54 ήταν το σπίτι που το 1916 έμενε ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης, κάτι που αναφέρεται συχνά στα ποιήματά του:

Προσωρινώς γραφεία μας έχουμε οδός Φαβιέρου 54 στο σπίτι κάποιου γέρου.
Μας βρίσκουν τα άτομα, εις το μεσαίον πάτωμα 5 με 7 το εσπέρας, καθ’ όλας τα ημέρας.
Λίαν δεχόμεθα ευγενώς παξιμαδοκλέπτρας, μοδίστρας, κοριτσόπουλα και σοβαράς κυρίας.

Το 1930 στην άδεια οικοδομή που πήρε τη θέση του σπιτιού, αναγράφεται «Ανέγερσις πανδοχείου» με το κοσμοπολίτικο όνομα «Λούβρον».

Το σημείο που διασταυρώνεται η Φαβιέρου με τη Μάγερ, τη Μάρνη και τη Βερανζέρου, ίσως είναι ένα από τα πιο ανασφαλή του κέντρου. Εμπόριο ναρκωτικών, πορνεία, συμμορίες μικροκλεπτών ακόμα και μέρα μεσημέρι. Παράλληλη της Φαβιέρου είναι η Βίκτωρος Ουγκώ. Σ’ αυτό τον δρόμο λειτουργούσε κάποτε το 4ο Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών. Αποτελούσε τη μια κορυφή ενός τετραγώνου, οι άλλες τρεις γωνίες φιλοξενούσαν δύο οίκους ανοχής και ένα αντιαφροδισιακό ιατρείο.

Από τη δόξα του πάλαι, στη λησμονιά του σήμερα

Μάρνη και Χαλκοκονδύλη ενώνουν τη Βίκτωρος Ουγκώ με την πλατεία Κάνιγγος που έχει πάρει το όνομά της από τoν George Canning, που διετέλεσε υπουργός εξωτερικών της Μ.Βρετανίας το 1827. Περιμετρικά της είναι οι οδοί Βεραντζέρου, Γλαδστώνος, Γαμβέττα και Σατωβριάνδου, αφιερωμένες σε φιλέλληνες ποιητές.

Συνεχίζοντας την περιπλάνηση προς την Πατησίων, συναντάμε τις οδούς Χάμηλτον, Δεριγνύ, Χέυδεν και Κοδριγκτώνος. Οι άντρες αυτοί ήταν οι ναύαρχοι των μεγάλων δυνάμεων, που κατάστρεψαν τον Τουρκοαιγυπτιακό στόλο στο Ναυαρίνο το 1827. Οι δρόμοι τους είναι πολύχρωμοι και πολυσύχναστοι, σχεδόν πάντα γεμάτοι από φοιτητές του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και των ΙΕΚ της Πατησίων και από τα μικρά φωτοτυπάδικα που τους εξυπηρετούν. Αυτά σε μια γειτονιά που προοριζόταν κάποτε για κοσμικούς περιπάτους.