Μη προσήλωση στη φαρμακευτική αγωγή: Ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας

Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες, το 50% των ασθενών με χρόνιες παθήσεις δεν ακολουθεί την αγωγή που του έχει συνταγογραφηθεί. Η ασυνέπεια αυτή έχει αναγνωριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας. Δεν αφορά μόνο την ατομική συμπεριφορά, αλλά τη συνοχή του ίδιου του συστήματος φροντίδας.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιπροσωπεύοντας 1,68 εκατομμύρια θανάτους ετησίως (32,7% του συνόλου των θανάτων στην ΕΕ). Παρά τις διαθέσιμες αποτελεσματικές θεραπείες, ο έλεγχος της νόσου παραμένει ανεπαρκής: περίπου το 50% των ασθενών με υπέρταση δεν συμμορφώνεται με τη θεραπεία του, ενώ σχεδόν οι μισοί παραμένουν αρρύθμιστοι. Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά μη προσήλωσης καταγράφονται στη δυσλιπιδαιμία και στην καρδιακή ανεπάρκεια.

Η πρόοδος της ιατρικής, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, δεν φέρνει τα επιθυμητά αποτελέσματα όταν ο ασθενής δεν λαμβάνει τη θεραπεία του. Η αναποτελεσματικότητα αυτή δεν οφείλεται στα φάρμακα, αλλά στη διακοπή, την αμέλεια, στη δυσκολία κατανόησης ή εμπιστοσύνης. Πρόκειται για μια «σιωπηλή επιδημία» που αποδυναμώνει τη θεραπευτική πρόοδο και θέτει υπό αμφισβήτηση τον ίδιο τον σκοπό της ιατρικής πράξης.

Οι συνέπειες της μη προσήλωσης στη θεραπεία

Η ασυνέπεια στην φαρμακευτική αγωγή έχει πολλαπλές συνέπειες που μεταξύ τους αλληλεπιδρούν και δημιουργούν μια δυναμική υψηλού κινδύνου. Πιο συγκεκριμένα, οι συνέπειες αφορούν:

Στην υγεία των ασθενών: Ακόμη και η πιο στοχευμένη φαρμακοθεραπεία αποτυγχάνει αν ο ασθενής δεν λαμβάνει το φάρμακο στη σωστή δόση, στη συχνότητα που πρέπει και με τον κατάλληλο τρόπο για εκείνον. Σε χρόνιες παθήσεις όπως η υπέρταση, ο διαβήτης ή οι καρδιαγγειακές νόσοι, η ασυνέπεια οδηγεί σε υποτροπές, επιπλοκές και αυξημένη θνητότητα.

Στην ψυχολογία των ασθενών: Η ασυνέπεια συνοδεύεται συχνά από ενοχή, φόβο ή αίσθημα αποτυχίας. Ο ασθενής μπορεί να βιώνει την ασθένεια ως ένδειξη αδυναμίας, να κρύβει τις παραλείψεις του και να αποφεύγει τον επαγγελματία υγείας. Αυτή η ψυχική απόσταση τροφοδοτεί την αποδιοργάνωση και την απομάκρυνσή του από τη θεραπεία.

Στην ποιότητα ζωής: Η μη συστηματική λήψη φαρμάκων επιδεινώνει τα συμπτώματα, μειώνει τη λειτουργικότητα και περιορίζει τη συμμετοχή στις καθημερινές δραστηριότητες. Ο ασθενής αισθάνεται ότι «κουράστηκε» από τη θεραπεία ή ότι δεν έχει πια έλεγχο.

Στην οικονομία της υγείας: Η ασυνέπεια αυξάνει τις επισκέψεις σε ιατρούς, τις νοσηλείες και τα συνολικά έξοδα του συστήματος. Το παράδοξο είναι προφανές: η δημόσια δαπάνη αυξάνεται όχι επειδή τα φάρμακα δεν λειτουργούν, αλλά επειδή δεν χρησιμοποιούνται σωστά.

Η αντιμετώπιση της ασυνέπειας δεν είναι ζήτημα πειθαρχίας, αλλά σχέσης. Η εμπιστοσύνη, η σαφήνεια και η συνεχής παρουσία του επαγγελματία υγείας αποτελούν το “φάρμακο” που επιτρέπει στα φάρμακα να δράσουν.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη λήψη της αγωγής

Η ασυνέπεια στη λήψη της αγωγής είναι ένα πολυπαραγοντικό, ψυχοκοινωνικό φαινόμενο που οφείλεται στην έλλειψη γνώσης και την αυξημένη ανησυχία, τη σχέση με τον επαγγελματία υγείας, την ψυχική υγεία των ασθενών και τις κοινωνικές αντιλήψεις.

Health Literacy – Η κατανόηση ως προϋπόθεση φροντίδας: Ο όρος «health literacy» περιγράφει την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί, να αξιολογεί και να χρησιμοποιεί πληροφορίες που σχετίζονται με την υγεία του. Ασθενείς με χαμηλό επίπεδο κατανόησης αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία να ακολουθήσουν τις οδηγίες, να αντιληφθούν τη λειτουργία και τη σημασία της φαρμακευτικής τους αγωγής. Όταν η πληροφόρηση είναι αποσπασματική ή υπερβολικά τεχνική, ο ασθενής καλείται να πλοηγηθεί σε ένα σύστημα που δεν μιλά τη γλώσσα του. Έτσι, αναπτύσσει ανησυχία και αβεβαιότητα, δύο στοιχεία που, όπως έχει αποδειχθεί, μειώνουν τη θεραπευτική συνέπεια.

Η σχέση εμπιστοσύνης με τον επαγγελματία υγείας: Οι μελέτες δείχνουν ότι η ποιότητα της σχέσης με τους επαγγελματίες υγείας είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες που προβλέπουν τη συνέπεια. Όταν η επικοινωνία είναι τυπική, ιεραρχική ή βιαστική, ο ασθενής αισθάνεται ότι απλώς «εκτελεί οδηγίες», γίνεται παθητικός, δυσφορεί, αντιστέκεται. Όταν, αντίθετα, υπάρχει χρόνος για διάλογο και αναγνώριση της υποκειμενικής του εμπειρίας, αυξάνεται η συνεργασία και η εμπλοκή του, κινητοποιείται ως ισότιμος εταίρος στον σχεδιασμό της θεραπείας του. Εμπιστοσύνη σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να ρωτήσει χωρίς φόβο. Σημαίνει ότι υπάρχει μια σχέση που επιτρέπει τη συνέπεια και την προσήλωση στη θεραπεία όχι ως υποχρέωση, αλλά ως επιλογή φροντίδας.

Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες: Η ασυνέπεια μπορεί να είναι αποτέλεσμα άγχους, κατάθλιψης, κόπωσης ή απουσίας υποστηρικτικού περιβάλλοντος. Ο ασθενής που ζει μόνος, που έχει πολλαπλές αγωγές, που αντιμετωπίζει οικονομική πίεση ή αβεβαιότητα, χρειάζεται ένα σταθερό σημείο αναφοράς.

Η επικοινωνία ως θεραπεία: Η επικοινωνία αποτελεί τον πυρήνα κάθε θεραπευτικής σχέσης και το μέσο με το οποίο υλοποιείται η παρέμβαση του επαγγελματία υγείας. Μπορεί να μειώσει το άγχος, να ενισχύσει την κατανόηση, να δημιουργήσει νόημα, να μετατρέψει την προσήλωση σε συνειδητή συμμετοχή. Η ποιότητα της επικοινωνίας μεταξύ επαγγελματία και ασθενούς δεν επηρεάζει απλώς τη συνεργασία, αλλά επηρεάζει τη βιολογική, ψυχολογική και συμπεριφορική ανταπόκριση του ασθενούς.

Νέα, Ανανεωμένη Εκπαιδευτική Πλατφόρμα akolouthotinagogi.gr για ασθενείς με χρόνια νοσήματα από τη Servier Hellas

Σε μία περίοδο όπου η πρόληψη και η ενδυνάμωση των ασθενών βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής και εθνικής στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία, η Servier Hellas παρουσιάζει τη νέα, ανανεωμένη εκπαιδευτική πλατφόρμα akolouthotinagogi.gr για ασθενείς με χρόνια νοσήματα. Η νέα αυτή πρωτοβουλία, η οποία σαν στόχο έχει τη βελτίωση της εγγραμματοσύνης υγείας και την ουσιαστική υποστήριξη στην αυτοδιαχείριση της νόσου, υλοποιείται στο πλαίσιο της πολυετούς Εκστρατείας Ευαισθητοποίησης για την Ορθή Χρήση Φαρμάκων με τίτλο «Μη γίνεσαι γιατρός του εαυτού σου».

Η νέα πλατφόρμα έρχεται να απαντήσει στην ανάγκη για βελτίωση της προσήλωσης των ασθενών στη φαρμακευτική τους αγωγή, επενδύοντας στη δύναμη της γνώσης. Η εγγραμματοσύνη υγείας —δηλαδή η γνώση, οι δεξιότητες και η αυτοπεποίθηση να αποκτά, να κατανοεί και να εφαρμόζει κανείς πληροφορίες υγείας στην καθημερινή ζωή— αναγνωρίζεται διεθνώς ως βασικός παράγοντας βελτίωσης της υγείας και ενίσχυσης της αυτονομίας των ασθενών.

Η πλατφόρμα:

• Παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση για τα χρόνια νοσήματα
• Προσφέρει πρακτικές οδηγίες για την καθημερινή διαχείριση της νόσου
• Ενισχύει την ενεργή συμμετοχή του ασθενούς στη θεραπευτική του πορεία
• Υποστηρίζει τη συνέπεια στη θεραπεία και τη μακροχρόνια ρύθμιση

Επισκεφθείτε το akolouthotinagogi.gr