PreP στην Ελλάδα: Ένα μεγάλο βήμα στον έλεγχο του ιού HIV

Εχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που το άκουσμα και μόνο της λέξης AIDS προκαλούσε τρόμο. Η μόλυνση από τον ιό HIV προκαλούσε  το Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (Acquired Immune Deficiency Syndrome – AIDS) και ήταν μοιραία. Χάρη στην αλματώδη εξέλιξη όμως των αντιρετροϊκών θεραπειών όλα άλλαξαν: με τη χορήγηση συστηματικής θεραπείας το AIDS έχει μετατραπεί σε μια χρόνια ασθένεια εδώ και δεκαετίες.

Ένα μεγάλο βήμα στον οριστικό έλεγχο της επιδημίας μέχρι το 2030 –στόχος του UNAIDS– είναι πλέον η προφύλαξη με αντιρετροϊκή θεραπεία πριν από την έκθεση στον HIV (PrEP), που ήρθε πλέον και στη χώρα μας, αν και με καθυστέρηση δυο ετών, και αφορά τους ανθρώπους που βρίσκονται σε συνεχή και σημαντικό κίνδυνο μόλυνσης από τον HIV. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι τα κρούσματα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία επίσημων φορέων, παρουσιάζουν αυξητική τάση.

Η PrEP λειτουργεί μπλοκάροντας τον κύκλο ζωής του HIV, εμποδίζοντας τον ιό να εισχωρήσει και να εξαπλωθεί σε περίπτωση έκθεσης κατά τη διάρκεια σεξουαλικής επαφής ή χρήσης ενέσιμων ναρκωτικών. Στα ετερόφυλα ζευγάρια, όταν ο ένας σύντροφος έχει μολυνθεί και ο άλλος όχι, η PrEP είναι μία από τις επιλογές για την προστασία του μη μολυσμένου συντρόφου κατά τη διάρκεια της σύλληψης και της εγκυμοσύνης.

Για να λάβει κάποιος την προληπτική αγωγή από τα φαρμακεία δημόσιων νοσοκομείων, όπου δίνεται δωρεάν, θα πρέπει να κάνει ειδικές εξετάσεις ανά τρεις μήνες, ώστε να διαπιστωθεί αν είναι αρνητικός στον ιό HIV, καθώς αυτό αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συνταγογράφησή της. Αυτή γίνεται αποκλειστικά από γιατρούς με ειδικότητα παθολογίας ή γενικής ιατρικής, ή δερματολογίας/αφροδισιολογίας ή μαιευτικής γυναικολογίας και ο γιατρός που συνταγογραφεί έχει τη δυνατότητα χορήγησης επαναλαμβανόμενων συνταγών έως και 3μηνης διάρκειας. Αξίζει να τονιστεί ότι διαφυλάσσεται μέσω του συστήματος η ανωνυμία όσων λαμβάνουν την αγωγή.

Η αποτελεσματικότητά της αγωγής βασίζεται στη λήψη της προφυλακτικής φαρμακευτικής θεραπείας σύμφωνα με τις οδηγίες, ώστε να διασφαλιστεί ότι υπάρχει επαρκής ποσότητα φαρμάκου στην κυκλοφορία του αίματος για να σταματήσει η εξάπλωση του ιού. 

Pre Exposure Prophylaxis: Μπορεί να βοηθήσει στο τέλος της επιδημίας του HIV;

Το Center for Disease Control (CDC) στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε ήδη από το 2016 εκτιμήσει ότι η επιτυχής επέκταση της πρόσβασης στην PrEP, σε συνδυασμό με άλλες παρεμβάσεις, αναμένεται να αποτρέψει έως και μία στις πέντε νέες μολύνσεις από τον HIV.

Άλλες χώρες που έχουν αυξήσει σημαντικά την πρόσβαση στην PrEP έχουν επιδείξει ακόμη πιο σημαντικές μειώσεις στη συχνότητα εμφάνισής του.

Λόγω αυτής της δυναμικής, μαζί με την εκτεταμένη πρόσβαση σε εξετάσεις και θεραπεία, η πρόσβαση στην PrEP αποτελεί βασικό πυλώνα της παγκόσμιας πρωτοβουλίας για τον τερματισμό της επιδημίας του HIV.  

Η στρατηγική του UNAIDS και τι συμβαίνει στην Ελλάδα

▶ Η στρατηγική του UNAIDS ορίζει ως βασικούς στόχους για το τέλος της επιδημίας ως το 2030 τους παρακάτω:

 το 95% των ατόμων που ζουν με την HIV λοίμωξη να έχουν διαγνωστεί

 το 95% των θετικά διαγνωσμένων ατόμων να λαμβάνει αντιρετροϊκή αγωγή

 το 95% από όσους λαμβάνουν αγωγή να έχουν επιτύχει ιολογική καταστολή

 τη μείωση των νέων λοιμώξεων κατά 90% σε σχέση με τα επίπεδα του 2010.

▶ Στην Ελλάδα σήμερα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ, τα παραπάνω ποσοστά διαμορφώνονται ως εξής:

 το 92% των ατόμων που ζουν με την HIV λοίμωξη έχει διαγνωστεί

 το 72% των θετικά διαγνωσμένων ατόμων λαμβάνει αντιρετροϊκή αγωγή

 το 95% απ’ όσους λαμβάνουν αγωγή έχει επιτύχει ιολογική καταστολή

 Επιπλέον, οι νέες διαγνώσεις το 2023 σημείωσαν αύξηση της τάξης του 20% έναντι της προηγούμενης χρονιάς

Για να προσεγγίσουμε τους στόχους του UNAIDS, λοιπόν, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όσοι δεν έχουν μολυνθεί με HIV θα παραμείνουν οροαρνητικοί και όσοι έχουν θα διαγνωστούν άμεσα και θα διασυνδεθούν με την κατάλληλη φροντίδα μέχρι την επίτευξη και τη διατήρηση της ιολογικής καταστολής.

Το πρώτο σκέλος αυτής της εξίσωσης αντιμετωπίζεται με την ολοκληρωμένη πρόληψη που συμπεριλαμβάνει την PrEP.