Γιατί ο τουρισμός δεν εγγυάται ευημερία στην Ελλάδα; Οι παθογένειες της ελληνικής οικονομίας και του υφιστάμενου παραγωγικού μοντέλου
Η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό και την εστίαση, οι χαμηλές αμοιβές και η υποχώρηση της παραγωγικότητας συνθέτουν το μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθεί η ελληνική οικονομία μετά τα μνημόνια. Σε αυτήν τη διαπίστωση καταλήγει η μελέτη «The Café Economy», η οποία δημοσιεύθηκε στη σειρά Discussion Paper Series του Ελληνικού Παρατηρητηρίου του London School of Economics (LSE), αναδεικνύοντας τις αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.
Οι ερευνητές Μιχάλης Νικηφόρος, Βλάσσης Μίσσος, Χρήστος Πέρρος και Νικόλαος Ροδουσάκης περιγράφουν μια οικονομία που στηρίζεται ολοένα περισσότερο σε δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας, όπως τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τα μπαρ και οι υπόλοιπες τουριστικές υπηρεσίες. Η ανάπτυξη αυτών των κλάδων, επισημαίνουν, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και της τεχνολογικής καινοτομίας.
Τουρισμός και παραγωγικότητα: Τα στοιχεία για την ελληνική οικονομία
Τα στοιχεία της μελέτης αποτυπώνουν την αντίφαση του συγκεκριμένου μοντέλου. Από το 2009 έως το 2024, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα υποχώρησε κατά 16%, παραμένοντας κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα. Την ίδια στιγμή, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν συνολικά κατά 26% έως 35%, ενώ στον τουριστικό τομέα η πτώση έφτασε, σύμφωνα με την έρευνα, έως και το 60%.
Αντίθετα, η απασχόληση στις δραστηριότητες καταλύματος και εστίασης αυξήθηκε κατά 87% μεταξύ 2009 και 2023, ενώ η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία του κλάδου ενισχύθηκε μόλις κατά 11%. Η μετατόπιση εργαζομένων προς δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο της συνολικής πτώσης της παραγωγικότητας.
Παράλληλα, η αποδυνάμωση της μεταποίησης και η έλλειψη επαρκών θέσεων εργασίας υψηλής τεχνολογίας περιορίζουν τις δυνατότητες διαφοροποίησης της οικονομίας. Ενδεικτικό είναι και το πρόβλημα της υπερεκπαίδευσης: σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που επικαλείται η μελέτη, πάνω από το 86% των νέων πτυχιούχων που εργάζονται στον τουρισμό και τη φιλοξενία απασχολούνται σε θέσεις κατώτερες των προσόντων τους.
Τα οφέλη του τουρισμού και οι διαρθρωτικές αδυναμίες
Η μελέτη αναγνωρίζει ότι ο τουρισμός έχει συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση του εξωτερικού ισοζυγίου της χώρας. Ωστόσο, η εξάρτηση από την εποχική ζήτηση δημιουργεί ευπάθειες, ενώ η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων επιβαρύνει τη στεγαστική αγορά και ο υπερτουρισμός εντείνει τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές πιέσεις.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η απελευθέρωση των αγορών δεν εγγυάται αυτομάτως αύξηση της παραγωγικότητας. Προκρίνουν ένα διαφορετικό αναπτυξιακό μοντέλο, με επενδύσεις στην καινοτομία, στην τεχνολογική αναβάθμιση και σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Το βασικό μήνυμα, πάντως, είναι σαφές: η αύξηση των τουριστικών εσόδων και της απασχόλησης δεν αρκεί, εάν δεν συνοδεύεται από καλύτερους μισθούς, ποιοτικές θέσεις εργασίας και ισχυρότερη παραγωγική βάση. Διαφορετικά, η «οικονομία του καφέ» κινδυνεύει να παγιωθεί ως ένα μοντέλο μακροχρόνιας στασιμότητας, το οποίο μπορεί να καταρρεύσει στην επόμενη μεγάλη κρίση από τη στιγμή που δεν υπάρχει σημαντική παραγωγή στον πρωτογενή και τον δευτερογενή τομέα.
Το τηλεφώνημα του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά με ανυποψίαστο υπάλληλο υπενθυμίζει ότι δημοκρατία δεν είναι μόνο θεσμική αρχιτεκτονική, αλλά και διαπροσωπική σχέση
20°
