Θύματα και απατεώνες που δεν κάνουν διακρίσεις

Η μαμά της δικηγόρου ήταν πρώην σκληρά εργαζόμενη γυναίκα, τα είχε τετρακόσια, και όμως έπεσε θύμα απάτης. Όπως θύμα έπεσε φίλος εβδομηντάρης, που του σήκωσαν τις οικονομίες του από την τράπεζα, τάχαμου ότι επικοινωνούσαν μαζί του για κάποια θέματα με την σύνταξή του. Πριν μερικά χρόνια, φίλη και συνάδελφος απάντησε ένα τυχαίο τηλεφώνημα, της είπαν ότι κρατάνε αιχμάλωτα τα παιδιά της και θέλουν να τους βάλει σε ένα λογαριασμό πέντε χιλιάρικα άμεσα για να τα ελευθερώσουν – συμπτωματικά ήμουν μαζί της εκείνη την ώρα, τηλεφώνησα από το δικό μου κινητό στον  άντρα της και έμαθα ότι τα παιδιά ήτανε στο σπίτι και μια χαρά. Προχθές με πήρε ένας άγνωστος, φράντικ, ότι τάχαμου ήταν ο λογιστής μου και χρειαζόταν 400 ευρώ για να πληρώσει τον ΕΝΦΙΑ… τον οποίο είχα πληρώσει, και δεν ήταν 400 ευ, και ο λογιστής δεν «συστήνεται» ποτέ με το επίθετό του όταν με παίρνει τηλέφωνο, χώρια που ήταν Κυριακή, βαριόμουν να τρέχω, και δεν είχα 400 ευρώ.  

Το κλασσικό, που κάνουν σε όσους απαντούν σταθερά τηλέφωνα, είναι να κλαίνε στη γραμμή και να προσποιούνται ότι τάχαμου είναι το παιδί σου που τράκαρε/χτύπησε και χρειάζεται άμεσα χρήματα. Μερικές φορές βγαίνει κι ένας δεύτερος στη γραμμή, ο χειρούργος που πρέπει να χειρουργήσει επίσης άμεσα το παιδί σου, και θέλει ακόμα πιο άμεσα όσα χιλιάρικα έχεις. Αν πεις «μα δεν έχω πέντε χιλιάρικα!» σου κάνουν σκόντο («Καλά, όσα έχεις, δύο; Δεν έχεις δύο χιλιάρικα; Μα ποιος δεν έχει σήμερα δύο χιλιάρικα;!») Στη μαμά μας είχανε πει στο τηλέφωνο πριν καμιά πενταετία ότι η κόρη της τράκαρε οδηγώντας στην Εθνική, η μεγάλη της κόρη, που είμαι εγώ, και που δεν οδηγώ, ούτε στην Εθνική ούτε πουθενά αλλού. Η άλλη της κόρη ήταν εκεί όσο μιλούσε με τον (υποτίθεται) ΕΚΑΒίτη, οπότε η μαμά κατάλαβε ότι επρόκειτο για απάτη και έκλεισε το τηλέφωνο… Αλλά αν δεν ήταν εκεί η αδερφή μας, αν η μαμά ήταν μόνη της, αν εγώ οδηγούσα, αν είχε πρόχειρα χιλιάρικα, ποιος ξέρει τι θα είχε γίνει. Πάντα η απαίτηση είναι για άμεσα χρήματα, αγχωτική, με πίεση, έτσι ώστε να αλαλιάσεις και να χάσεις το μπούσουλα μαζί με την ψυχραιμία σου.

Τα σταθερά τηλέφωνα τα απαντάνε συνήθως μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι ή/και συνταξιούχοι – οι νέοι, όταν πια δεν μένουν στο πατρικό τους, επικοινωνούν με κινητά, δεν έχουν σχεδόν ποτέ σταθερό τηλέφωνο. Οπότε ένας απατεώνας που καλεί στην τύχη κάποιο σταθερό τηλέφωνο, έχει πολλές πιθανότητες να πέσει σε μεγαλύτερο σε ηλικία άτομο που δεν είναι τρελά εξοικειωμένο με την «νέα πραγματικότητα»: δεν έχει άνεση με τα πιν, ή με τις διαδικασίες ταυτοποίησης, ούτε με την ηλεκτρονικότητα των συναλλαγών. Ακόμα κι όταν πληρώνει λογαριασμούς με ιμπάνκιν, δεν το παίζει στα δάχτυλα το σύστημα επειδή όσο μεγάλωνε στο σπίτι του κατά πάσα πιθανότητα δεν είχαν ούτε σταθερό τηλέφωνο, ή τηλεόραση (αν το άτομο είναι 60+), και έμαθε να χρησιμοποιεί κομπιούτερ/λαπτοπ/κινητό μετά τα 40 του χρόνια. Έχει ένα σωρό δεξιότητες, αλλά όχι απαραίτητα αυτές που χρειάζεται ώστε να αποφύγει τις παγίδες. Ξέρει πού πέφτει η Μεγάλη Αρκτος και να ανάβει μπάρμπεκιου, αλλά αυτά δεν το προστατεύουν το άτομο από εξπέρ απατεώνες.

Και οι απατεώνες έχουν γίνει πολύ κινηματογραφικοί πια, πιεστικοί και πειστικοί επειδή μελετάνε καλά το θύμα πριν χτυπήσουν. Η μαμά της δικηγόρου είναι έξυπνη και μορφωμένη γυναίκα αλλά την έπιασαν κώτσο προσποιούμενοι ότι γνώριζαν καλά την κόρη της, ότι ήταν «του περιβάλλοντός της» - σίγουρα έπαιζαν θέατρο με καταπληκτικό τρόπο, από όσα διάβασα στα σχετικά ρεπορτάζ.

Θέλω να πω ότι δεν είσαι χαζός ή αφελής όταν σε τουμπάρουν κάποιοι επιτήδειοι, στο τηλέφωνο, διαδικτυακά ή λάιβ. Μπορεί να είσαι απλώς καλό άτομο, να πιστεύεις ότι και οι άλλοι είναι καλά άτομα, να μην είσαι καχύποπτο, και εντάξει, να μην καταλαβαίνεις την διαφορά ανάμεσα στα οκτακόσια πιν με τα οποία έχει φορτωθεί η καθημερινότητά σου τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι ιστορίες που διαβάζουμε για «γιαγιάδες» που τους έκλεψαν πολλά χιλιάρικα τα οποία είχαν κρυμμένα κάτω από το στρώμα, ή πολλά μπιζού με αξία άλλα χιλιάρικα, δεν αφορούν ανόητες, ξεμωραμένες γιαγιάδες που είχανε χάσει τη μπάλα. Αφορούν ανθρώπους σαν κι εμάς, έστω λίγο μεγαλύτερους από εμάς, που πιάστηκαν αδιάβαστοι, βρέθηκαν σε μια στιγμή αδυναμίας, πίστεψαν ότι το παιδί τους κινδυνεύει ή ότι αν δεν ενεργήσουν άμεσα θα χάσουν το σπίτι/αμάξι/παπάκι τους. Ανθρώπους που δεν έχουν υποστηρικτικό περιβάλλον στα οικονομικά τους, που δεν αναθέτουν σε ένα λογιστή-τσακάλι να κάνει τα πάντα, επειδή συνήθως οι άνθρωποι αυτοί, τα θύματα, δεν είναι πλούσιοι. Ξαφρίζονται από οικονομίες ζωής, από καβάντζες, από βαφτιστικά σταυρουδάκια που φυλούσαν για μια ώρα ανάγκης, από χ λεφτά που μάζεψαν με πολύ κόπο… Κι αυτό με στεναχωρεί πιο πολύ, το ότι οι απατεώνες δεν είναι σύγχρονοι Ρομπέν των Δασών. Παρά κοινοί απατεώνες – και κακοί άνθρωποι, σίγουρα.