2ο Forum ATHENS VOICE | Ανθεκτικότητα: Αλέξανδρος Νεχαμάς, Αναστάσιος Ιωάννης Μεταξάς

Τι σημαίνει «ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ» στη ζωή μας; Πώς ορίζουμε τη λέξη και πού εμφανίζεται σήμερα ως επιταγή; Είναι απλώς η ικανότητα να ξαναστεκόμαστε στα πόδια μας ή κάτι βαθύτερο — μια μορφή σοφίας, μια στάση απέναντι στον κόσμο; Και τελικά, σε τι πρέπει να είναι κανείς ανθεκτικός; Ο Γιάννης Μεταξάς, προσωπικότητα που διαμόρφωσε την πολιτική επιστήμη στην Ελλάδα, και ο Αλέξανδρος Νεχαμάς, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους διεθνώς που φέρνει τη φιλοσοφία στην καθημερινή ζωή, συζητούν στο 2ο Forum της ATHENS VOICE για τη σημασία της ανθεκτικότητας: μιας εν δυνάμει αρετής που μας επιτρέπει όχι μόνο να αντέχουμε τις δυσκολίες, αλλά και να νοηματοδοτούμε τις εμπειρίες μας και να συνεχίζουμε πιο ώριμοι και πιο συνειδητοί.

• Αλέξανδρος Νεχαμάς | Ακαδημαϊκός, Καθηγητής Φιλοσοφίας Princeton University
• Αναστάσιος Ιωάννης Μεταξάς | Επίτιμος Καθηγητής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Διεπιστημονικής Ακαδημίας των Παρισίων
• Συντονιστής: Μάκης Προβατάς | Δημοσιογράφος, Συγγραφέας

Ο Αναστάσιος Ιωάννης Μεταξάς και ο Αλέξανδρος Νεχαμάς άνοιξαν τη συζήτηση θέτοντας ένα βασικό ερώτημα: τι σημαίνει πραγματικά «ανθεκτικότητα» στη σύγχρονη ζωή;

Ο Αλέξανδρος Νεχαμάς εξήγησε ότι το διεθνές ενδιαφέρον για την έννοια είναι σχετικά πρόσφατο και προέρχεται κυρίως από την ψυχολογία, η οποία τα τελευταία 40 χρόνια μελετά σε βάθος το resilience – από τις νευροεπιστήμες μέχρι τις μορφές συμπεριφοράς που βοηθούν τους ανθρώπους να επανέρχονται μετά από δύσκολες εμπειρίες.

Ο Αναστάσιος Ιωάννης Μεταξάς στάθηκε στη γλώσσα: «ανθεκτικότητα» ως ουσιαστικό είναι νεότερο κατασκεύασμα στα ελληνικά και αντανακλά τις ανάγκες μιας κοινωνίας που έρχεται αντιμέτωπη με νέους κινδύνους και αστάθειες. Η λατινική ρίζα του resilience σημαίνει «αναπηδώ», επιστρέφω στη στάση μου, δίνοντας στην έννοια έναν χαρακτήρα ομοιόστασης: το ζητούμενο είναι η επιστροφή σε μια προηγούμενη ισορροπία.

Στη συζήτηση έγινε διαχωρισμός ανάμεσα στην ανθρώπινη αντοχή και στη βαθύτερη ψυχική ανθεκτικότητα. Οι ψυχολόγοι θεωρούν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι, μετά από ένα τραυματικό ή οδυνηρό γεγονός, επανέρχονται στον παλιό τους εαυτό έπειτα από ένα διάστημα. Αυτή είναι η «τυπική» ανθεκτικότητα. Λιγότεροι είναι εκείνοι που κατορθώνουν όχι μόνο να επανέλθουν, αλλά να μετατρέψουν το δυσάρεστο σε αφετηρία για κάτι καλύτερο — αυτό που συνοψίζει και το ρητό του Νίτσε «ό,τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό». Κεντρικό θέμα αποτέλεσε και η παιδεία: η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο ατομικό χαρακτηριστικό αλλά και συλλογικό. Η εκπαίδευση, η καλλιέργεια επιχειρημάτων, ο ορθολογικός λόγος και ο διάλογος δημιουργούν πολίτες ικανούς να κατανοούν το κοινό συμφέρον και να ανταποκρίνονται με ωριμότητα στις κρίσεις. Η ανθεκτικότητα, όπως ειπώθηκε, είναι μια από τις κρίσιμες αρετές του 21ου αιώνα — όχι επειδή οι κρίσεις είναι νέες, αλλά επειδή για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται ως δεξιότητα που μπορεί και πρέπει να καλλιεργηθεί.