Μπήκαμε μέσα στον πυρηνικό αντιδραστήρα του «Δημόκριτου»
Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, σε ένα κτίριο στην κορυφή της Αγίας Παρασκευής, λειτουργούσε ο μοναδικός πυρηνικός αντιδραστήρας της Ελλάδας. Η ATHENS VOICE μπήκε στον χώρο.
Η άγνωστη ιστορία του πυρηνικού αντιδραστήρα του Δημόκριτου: Από την πρώτη κρισιμότητα του 1961 και την παραγωγή των πρώτων ραδιοφαρμάκων έως την παύση λειτουργίας και το σχέδιο μετατροπής του σε μουσείο
Για να μπεις μέσα περνάς από δύο πόρτες. Δεν ανοίγουν μαζί. Όταν ο αντιδραστήρας λειτουργούσε, ο χώρος διατηρούταν σε πίεση χαμηλότερη από την εξωτερική κατά ένα χιλιοστό της ατμόσφαιρας, ώστε ο αέρας να μπαίνει προς τα μέσα – ποτέ να μην βγαίνει προς τα έξω.
«Καθώς ο αέρας μπαίνει προς τα μέσα, εμείς τον οδηγούμε μέσω φίλτρων προς την ατμόσφαιρα. Το αντίθετο απ’ ό,τι συμβαίνει στα χειρουργεία. Στα χειρουργεία έχουμε θετική πίεση», εξηγεί ο Γιώργος Κάτσουλας, βετεράνος ηλεκτρονικός λειτουργίας του πυρηνικού αντιδραστήρα στις εγκαταστάσεις του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Για να αποφευχθεί οποιαδήποτε διαφυγή, μπαίνεις πρώτα στον προθάλαμο, κλείνει αεροστεγώς η πρώτη πόρτα, μετά ανοίγει η δεύτερη. Πριν από τις πόρτες υπάρχει ημερολόγιο καταγραφής εισόδου των εργαζομένων και των επισκεπτών. Και πριν από αυτό, ένας θάλαμος ελέγχου με μια κάμερα: επικοινωνούσες, σε έβλεπαν, έδιναν την εντολή ν’ ανοίξει η πόρτα.
Ο Γιώργος Κάτσουλας εργάζεται εδώ από τις 14 Ιουνίου 1989. Είναι ο αρχαιότερος εργαζόμενος του αντιδραστήρα, ο πιο παλιός της δεύτερης γενιάς. Δίπλα του, ο Κώστας Ελευθεριάδης, φυσικός, διευθυντής Ερευνών και διευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικών και Ραδιολογικών Επιστημών και Τεχνολογίας, Ενέργειας και Ασφάλειας (ΙΠΡΕΤΕΑ) του Δημόκριτου. Μπήκαμε μαζί στον αντιδραστήρα, που σταμάτησε να λειτουργεί το 2004. Το καύσιμο έχει φύγει. Η καρδιά έχει αφαιρεθεί. Κι όμως, μπαίνοντας, δεν έχεις την αίσθηση εγκαταλελειμμένου χώρου. Έχεις την αίσθηση ενός εργοστασίου σε διάλειμμα – μολονότι θυμίζει κινηματογραφικό σκηνικό που θα συναντούσες σε ταινία του Τζέιμς Μποντ τη δεκαετία του ’70.
Εννέα μέτρα από το επίπεδο όπου στεκόμαστε μέχρι τον πυθμένα η ανοιχτή δεξαμενή. Φαίνεται ακόμα η γραμμή απέναντι, εκεί που έφτανε το νερό, εκεί που γινόταν η υπερχείλιση, ακριβώς όπως καθαρίζεται μια πισίνα. Η καρδιά κρεμόταν κάτω από τη γέφυρα. Αποτελούνταν από 35 στοιχεία. «Να φανταστείτε, η καρδιά δεν είχε τεράστιο μέγεθος. Πενήντα εκατοστά επί πενήντα, επί εξήντα. Σαν ένα πλυντήριο, πιο μικρή από ένα οικιακό πλυντήριο». Κι όμως έβγαζε θερμική ισχύ 5 μεγαβάτ. «Σαν 1.250 θερμοσίφωνες σπιτιού».
Αυτή η ισχύς δεν αξιοποιούνταν ενεργειακά. Δεν έμπαινε σε δίκτυο, δεν γύριζε τουρμπίνα, δεν πήγαινε πουθενά. Πήγαινε στο νερό, αυτό περνούσε από το σύστημα ψύξης και στο τέλος έφευγε ατμός. «Όπως βλέπεις στα εργοστάσια της ΔΕΗ, που εκλύεται ατμός από τους μεγάλους πύργους ψύξης».
Το ζητούμενο ήταν κάτι άλλο: Η ροή των νετρονίων. Στο κέντρο της καρδιάς έφτανε τα 10 στη 14η νετρόνια ανά τετραγωνικό εκατοστό ανά δευτερόλεπτο. «Για να σας δώσω να καταλάβετε, αυτό είναι 100 χιλιάδες δισεκατομμύρια ανά τετραγωνικό εκατοστό ανά δευτερόλεπτο».
Κάθε 250 με 300 ώρες λειτουργίας στα 5 μεγαβάτ, η μάζα του ουρανίου γινόταν υποκρίσιμη. Ο αντιδραστήρας δεν ξεκινούσε. Έπρεπε να προστεθεί καινούργιο στοιχείο. Τότε ξεκινούσε μια διαδικασία που την περιγράφουν σαν χορογραφία: Μετακινούνταν η θέση των στοιχείων της καρδιάς, φροντίζοντας να βρίσκεται πάντα υπό απόλυτο έλεγχο η κρισιμότητα του αντιδραστήρα. Γι' αυτό ήταν πάντα παρόντες ο επόπτης λειτουργίας και ο προϊστάμενος, που ήταν πυρηνικός μηχανικός.
Στα ράφια υπάρχουν ακόμα τα άδεια μπουκαλάκια των ραδιοϊσοτόπων. Τεχνήτιο 99 και Ιώδιο 131. Τοποθετούνταν μέσα στην καρδιά και δέχονταν «τρομακτική ροή νετρονίων για μέρες ή για μήνες». Κάθε Παρασκευή το παλαιότερο πήγαινε στο τμήμα ισοτόπων, που το έκανε ενέσιμο διάλυμα για νοσοκομεία και κλινικές. Τα πρώτα ραδιοφάρμακα στην Ελλάδα φτιάχτηκαν εδώ.
Ο Κώστας Ελευθεριάδης προσλήφθηκε στο Ινστιτούτο ακριβώς για να κάνει πειράματα νετρονικής ενεργοποίησης. «Βάζουμε ένα υλικό, ένα δείγμα από το περιβάλλον, που δεν ξέρουμε τι περιέχει. Ένα κεραμικό, ένα δείγμα από σκόνη του αέρα». Έρχονταν δείγματα από παντού. Από την Αμερική, από ένα νοσοκομείο εγκαυμάτων για παιδιά, έφερναν ιστούς για να δουν τη συγκέντρωση ενός ορισμένου στοιχείου.
Η μέθοδος είναι πυρηνική, όχι χημική. Ακτινοβολείς το υλικό, μετά κάνεις φασματοσκοπία γάμμα (γ) και μαθαίνεις τη χημική του σύσταση.
Το 1957 ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούσαν να πείσουν τον κόσμο να ξεπεράσει τη Χιροσίμα – να δώσει έμφαση στην επιστήμη. Εκείνη τη χρονιά έγινε η σύμβαση της Ελλάδας με την αμερικανική εταιρεία American Machine and Foundry (AMF). Από το 1958 έως το 1959 δημιουργήθηκε ο αντιδραστήρας.
Πίσω από τη σύμβαση υπήρχε το «Atoms for Peace». «Μετά τον Β´ Παγκόσμιο Πόλεμο, επειδή έγινε αυτή η δραματική χρήση των πυρηνικών βομβών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα για τις ειρηνικές χρήσεις της πυρηνικής ενέργειας. Ήταν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες για να φτιάχνουν ραδιοφάρμακα, να δοκιμάζουμε υλικά και να κάνουμε έρευνα». Η κυβέρνηση Άιζενχαουερ αποφάσισε να συνεργαστεί με όποιες χώρες έδειχναν ενδιαφέρον. Έτσι ξεκίνησε η κατασκευή στην Ελλάδα, στην Πορτογαλία και αλλού – Τουρκία, Τεχεράνη, Ισραήλ. Ίδιο μέγεθος, ίδιο κτίριο, μικροδιαφορές. «Της Πορτογαλίας είναι ακριβώς το ίδιο. Χωρίς τα παράθυρα».
Η συμφωνία έκλεισε 12 χρόνια μετά την ρίψη της ατομικής βόμβας. Και οκτώ χρόνια μετά τη λήξη του ελληνικού εμφυλίου. Ο ρόλος της Φρειδερίκης ήταν καθοριστικός. «Είχε κύριο ρόλο στη δημιουργία αυτού του αντιδραστήρα και του Δημόκριτου στην ουσία», λέει ο Ελευθεριάδης. Μετά από επισκέψεις της στην Ευρώπη, όπου η πυρηνική θεωρούνταν το απόγειο της τεχνολογίας και πολλές χώρες είχαν ήδη ξεκινήσει προγράμματα, τέθηκε το ερώτημα γιατί να μην μπορούμε κι εμείς. Και μαζί με το ερώτημα ήρθε η δεύτερη κίνηση: να επιστρέψουν Έλληνες επιστήμονες από το εξωτερικό.
Ο τότε διευθυντής, ο Νίκος Χρυσοχοΐδης, είχε εκπαιδευτεί στο Argonne ειδικά στη λειτουργία αντιδραστήρων. Ήρθε και προσέλαβε προσωπικό. Πρόεδρος του Δημόκριτου, που τότε ήταν μόνο ο αντιδραστήρας, ήταν ο ναύαρχος Σπανίδης, πρώην κυβερνήτης σε υποβρύχια. Ο αντιδραστήρας κατασκευάστηκε με Έλληνες τεχνικούς.
Η πρώτη κρισιμότητα επιτεύχθηκε στις 27 Ιουλίου 1961, στις 9 και 41 το βράδυ. Στον τοίχο υπάρχουν δύο φωτογραφίες από εκείνη τη μέρα. Η πρώτη δείχνει τον χειριστή Νεόφυτο Παπαδόπουλο και τους υπόλοιπους σκυμμένους πάνω από τα όργανα, να περιμένουν την πρώτη αλυσιδωτή αντίδραση. «Κάθε μέρα που ξεκινούσαμε τον αντιδραστήρα, η αγωνία ήταν να δούμε τις πρώτες σχάσεις», λέει ο Κάτσουλας. Δείχνει το όργανο. Το πιο ευαίσθητο του θαλάμου, αυτό που μετράει τις κρούσεις ανά δευτερόλεπτο, τις πρώτες σχάσεις μέσα στην καρδιά.
Στο ημερολόγιο εκείνης της βραδιάς, γραμμένο στην καθαρεύουσα, διαβάζουμε: «αντιδραστήρ παρουσιάζει μεγάλη θετική περίοδο με πηγήν εντός». Ήταν το πρώτο κρίσιμο πείραμα. Είχαν ξεκινήσει από το πρωί, εισάγοντας το πρώτο στοιχείο, και το τελευταίο το έβαλε ο Χρυσοχοΐδης, τιμής ένεκεν. Η δεύτερη φωτογραφία δείχνει τον ναύαρχο Σπανίδη τη στιγμή που ανοίγει τη σαμπάνια. Από τα μεγάφωνα ο Νεόφυτος Παπαδόπουλος ανακοίνωσε την ιστορική φράση: «Αντιδραστήρ κατέστη κρίσιμος».
Επικράτησε να χρησιμοποιούμε την ίδια φράση κάθε μέρα που αναφέραμε ότι ο αντιδραστήρας έγινε κρίσιμος. Αλλά μας άρεσε περισσότερο το «κατέστη κρίσιμος» και το βαστάγαμε.
Στις 31 Ιουλίου έγινε η επίσημη τελετή. Ήρθαν ο βασιλιάς Παύλος και η Φρειδερίκη. Στο ημερολόγιο εκείνης της μέρας υπάρχει η υπογραφή του Παύλου και δύο καταχωρίσεις από τους χειριστές Παπαδόπουλο και Μητσόνια: 21:12 έγινε κρίσιμος, 21:14 εισαγωγή ράβδων. Δύο λεπτά. Μόνο για τα εγκαίνια. Μέχρι το 1964 ο αντιδραστήρας δούλευε σε πολύ χαμηλή ισχύ. Από το 1964 μέχρι το 1970-71 στο 1 μεγαβάτ. Αναβαθμίστηκε ξανά από ελληνική εταιρεία και από το 1971 μέχρι το 2004 λειτουργούσε στα 5 μεγαβάτ θερμικά.
Ο Κάτσουλας ήρθε το 1989 και βρήκε ένα κενό. «Η κατάσταση δεν ήταν και τόσο καλή από απόψεως ανθρώπινου δυναμικού. Είχαν φύγει όλοι σχεδόν της πρώτης γενιάς και παρέμεναν δύο άτομα, τα οποία είχαν έρθει από άλλα τμήματα του Δημόκριτου δύο χρόνια νωρίτερα». Ο επόπτης λειτουργίας και ο προϊστάμενος.
Ήταν ηλεκτρονικός. Όλοι οι χειριστές ήταν ηλεκτρονικοί, όπως και η πρώτη γενιά. Στα ΤΕΙ είχε κάνει «ένα μάθημα μιας μέρας μόνο για πυρηνικά». Ξεκίνησαν εντατικά μαθήματα από τους παλαιότερους συναδέλφους και ανέλαβαν σιγά σιγά, πρώτα ως βοηθοί. Μια συνηθισμένη μέρα ξεκινούσε στις 8. Οι ηλεκτρολόγοι έβαζαν μπροστά τις γεννήτριες, οι μηχανικοί ψύξης το σύστημα ψύξης, οι χειριστές έκαναν τους ημερήσιους ελέγχους. Παρουσία του επόπτη λειτουργίας, ξεκινούσαν.
«Ο αντιδραστήρας δεν έπαιρνε αμέσως μπροστά, όπως η μίζα στη μηχανή». Οι ράβδοι ασφαλείας, πέντε στον αριθμό, έβγαιναν αργά. Εξήντα εκατοστά σε εννέα λεπτά περίπου. Για λόγους ασφαλείας. «Τα ίδια τα συστήματα προστάτευαν μήπως έχεις κάνει λάθος. Το ίδιο το σύστημα προστάτευε και τον ίδιο τον άνθρωπο».
Το κρισιμότερο όργανο του θαλάμου δεν ήταν αυτό της ισχύος. Ήταν η περίοδος. «Είναι μια παράμετρος που μας λέει σε πόσα δευτερόλεπτα ο αντιδραστήρας αυξάνει την ισχύ του κατά 2,72 φορές». Το e, η βάση των νεπέρειων λογαρίθμων. Δεν επιτρεπόταν να ανεβαίνει η ισχύς με περίοδο κάτω από 30 δευτερόλεπτα. «Γιατί ανέβαινε πολύ γρήγορα. Σαν να οδηγείς με μεγάλη ταχύτητα». Στα 10 δευτερόλεπτα το σύστημα έσβηνε μόνο του.
Στην κονσόλα υπάρχουν ακόμα τα λαμπάκια. Το σύστημα alarm ειδοποιούσε τον χειριστή για κάθε μικροδυσλειτουργία και εκείνος αποφάσιζε: έσβηνε, χαμήλωνε την ισχύ ή περίμενε. Το σύστημα scram δεν ρωτούσε κανέναν. «Εδώ όποτε άναβε κόκκινο, έσβηνε ο αντιδραστήρας. Αυτόματα, απότομα, παρά τη θέληση του χειριστή».
Όταν έφταναν στην ισχύ που χρειαζόταν το κάθε πείραμα, 100 κιλοβάτ, 1 μεγαβάτ ή 5, έμπαινε το σύστημα αυτόματης λειτουργίας. «Είναι όπως ο αυτόματος πιλότος». Και τότε ο βοηθός ανέβαινε στη γέφυρα και κρεμούσε τα δείγματα στο ύψος του πυρήνα. «Αυτά δέχονταν νέφος νετρονίων. Αυτή ήταν μια τυπική ημέρα χωρίς προβλήματα».
Τα προβλήματα ήταν ο χρόνος. Ένα στοιχείο ζυγίζει τρία με τέσσερα κιλά. «Αν ήτανε οποιοδήποτε άλλο βάρος, το έπαιρνες με το χέρι». Εδώ, η μεταφορά ενός στοιχείου ήθελε πάνω από τρία τέταρτα της ώρας: το κοντέινερ βυθιζόταν στη δεξαμενή, το στοιχείο έμπαινε μέσα, η γερανογέφυρα το κατέβαζε στο επόμενο επίπεδο, το κλαρκ το πήγαινε στην κάτω δεξαμενή, βυθιζόταν πάλι, έβγαινε το στοιχείο. «Φανταστείτε τώρα να μην έχει κλείσει καλά η πόρτα στο κοντέινερ και να φύγει όλο το στοιχείο κάτω. Για να το πλησιάσουμε τότε, έπρεπε να το πλησιάσουμε πάνω από 15 μέτρα. Και πώς θα το ψαρέψουμε;»
Ήταν εργαλεία που τα επινοούσαν επιτόπου, ώστε να δουλεύουν από απόσταση για να τηρούνται τα πρωτόκολλα ασφάλειας από την ακτινοβολία. Σε μια φωτογραφία της αποξήλωσης, ο Κάτσουλας και ο συνάδελφός του, ο κ. Κίκας, είναι κρεμασμένοι σε ικρίωμα μέσα στη δεξαμενή, με το νερό κατεβασμένο σε συγκεκριμένη στάθμη ώστε να μην έχουν ακτινοβολία από κάτω. Ξεβιδώνουν τη βάση της καρδιάς με μακριά κλειδιά, «πώς βγάζουμε τα μπουλόνια στο αυτοκίνητο, φανταστείτε, τέσσερα μέτρα μακριά».
Ρωτάω ποιο ήταν το πιο εντυπωσιακό πράγμα που έζησε όλα αυτά τα χρόνια. Αφού σκέφτεται, απατά ότι τα χρησιμοποιημένα στοιχεία έπρεπε να επαναπατριστούν στην Αμερική. Μάζευαν 30 με 40 σε διάστημα 3-5 ετών, γινόταν συμφωνία με αμερικανική εταιρεία, έρχονταν ειδικά κοντέινερ. Η φόρτωση ήθελε περίπου μια εβδομάδα δουλειάς. Η μεταφορά γινόταν τη νύχτα για να μην επηρεάζεται η κυκλοφορία.
Η τελευταία έγινε τον Μάρτιο του 2019. Μεταφέρθηκαν στον Πειραιά και φορτώθηκαν σε ειδικό πλοίο με απόλυτη ασφάλεια. Όλο αυτό μέσα σε δύο με τρεις ώρες.
Η υποχρέωση επιστροφής του καυσίμου στις ΗΠΑ έληγε το 2019. Αυτό ήταν και το τέλος εποχής για τα πυρηνικά καύσιμα και τα κατάλοιπα υψηλής στάθμης για τη χώρα, μιας και απαλλαχθήκαμε τελεσίδικα από αυτά.
Ο αντιδραστήρας σταμάτησε να λειτουργεί το 2004 και μπήκε σε κατάσταση παρατεταμένης παύσης λειτουργίας. Τα συστήματα που απαιτούνταν για την κανονική λειτουργία δεν μπορούσαν να αναβαθμιστούν στο επίπεδο που έπρεπε.
Μεταξύ 2004 και 2008 τέθηκε το ερώτημα κι έγιναν οι υπολογισμοί. Μια κορεατική εταιρεία ανέλαβε να δώσει μελέτη για το τι έπρεπε να γίνει. Το σύστημα ψύξης έχει κενά και δεν μπορεί να λειτουργήσει. Ό,τι έχει απομείνει είναι το κέλυφος και η δεξαμενή. «Είναι σαν να φτιάχνουμε από την αρχή έναν αντιδραστήρα».
Και μετά ήρθε το 2010. «Δεν υπήρχε η οικονομική δυνατότητα τότε να χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο έργο», λέει ο Ελευθεριάδης. «Όταν ήρθε η οικονομική κρίση στη χώρα, τα πράγματα έγιναν ασφυκτικά». Εξάλλου όμως οι περισσότεροι αντιδραστήρες αυτού του τύπου, αυτής της ηλικίας και αυτής της λειτουργίας έχουν κλείσει διεθνώς. «Επομένως δεν μπορούμε εμείς να κάνουμε κάτι το οποίο είναι πέρα από τη διεθνή πρακτική».
Ρωτάω αν είναι επικίνδυνος ο αντιδραστήρας; «Αυτός δεν είναι πια επικίνδυνος», λέει ο Ελευθεριάδης. Κι όσο λειτουργούσε; «Ήταν ένας αντιδραστήρας πάρα πολύ χαμηλής ισχύος για να είναι επικίνδυνος». Και προσθέτει ένα τεχνικό στοιχείο: οι αντιδραστήρες ανοιχτής δεξαμενής έχουν από τη φύση τους ένα καλό. «Όταν ανέβει η θερμοκρασία, η ισχύς τους μειώνεται». Δηλαδή: μια αντλία υπολειτουργεί. Κανονικά κλείνει ο αντιδραστήρας. Έστω ότι δεν κλείνει, δεύτερη βλάβη, το σύστημα δεν το κατάλαβε. Ανεβαίνει η θερμοκρασία. Και η θερμοκρασία, από μόνη της, λόγω της φυσικής των υλικών, μειώνει την ισχύ.
Υπάρχει όμως το ταμπού για την πυρηνική ενέργεια. «Είναι κάπως δικαιολογημένο, γιατί έχουν γίνει πυρηνικά ατυχήματα. Από τότε όμως το επίπεδο ασφάλειας των αντιδραστήρων έχει ανέβει. Τα πρωτόκολλα ασφάλειας που υπάρχουν τώρα δεν έχουν καμία σχέση με αυτά που υπήρχαν την εποχή του Τσερνόμπιλ». Για τη Φουκουσίμα, επιμένει στη λεπτομέρεια. Δεν έφταιξε κάποιο μηχάνημα ή άνθρωπος. Ένα τσουνάμι κατέστρεψε μηχανικά όλα τα συστήματα ασφαλείας, που ήταν πάρα πολλά.
Ο Κάτσουλας, από την πλευρά του, συμπληρώνει: Στη Φουκουσίμα οι αντιδραστήρες ήταν κλειστοί όταν έγινε το ατύχημα, τα στοιχεία ήταν αποθηκευμένα, απλώς χάθηκε η ψύξη επειδή το τσουνάμι κατέστρεψε την ηλεκτρική υποδομή κι όλα τα εφεδρικά συστήματα. «Εμείς το είχαμε προβλέψει αυτό, σε περίπτωση που χαθεί όλο το νερό από τη δεξαμενή. Είχαμε μια δεξαμενή πάνω στο βουνό, σε ύψος γύρω στις 4 ατμόσφαιρες πίεση, που μόνο με τη βαρύτητα, αν χάναμε το νερό της δεξαμενής, θα κατακλύζαμε την καρδιά με νερό. Μέχρι να βρούμε τη λύση. Αν υπήρχε ένα σύστημα τέτοιο στη Φουκουσίμα, δεν θα συνέβαινε αυτό το πράγμα».
Και τελικά τι μένει; Ο Ελευθεριάδης απαντάει σε τρία επίπεδα. Το πρώτο: η τεχνογνωσία της λειτουργίας. Το δεύτερο και πιο επίκαιρο: η τεχνολογία της ίδιας της αποξήλωσης. «Η διαχείριση των καταλοίπων, το πώς αυτά πρέπει να αποθηκευτούν και ποια είναι τα πρωτόκολλα ασφάλειας που πρέπει να υπάρχουν. Αυτό είναι τρομερή τεχνογνωσία για τη χώρα». Εξαιτίας του αντιδραστήρα, υπάρχει ήδη εγκατάσταση διαχείρισης καταλοίπων στον Δημόκριτο. «Γιατί έτσι έχουμε το δυναμικό και τη γνώση, αν ποτέ λειτουργήσει ένας άλλος αντιδραστήρας για παραγωγή ενέργειας, να ξέρουμε πώς θα διαχειριστούμε αυτή την τεχνολογία».
Το «αν ποτέ» δεν είναι ρητορικό σχήμα. «Επειδή έχουμε αυτές τις συζητήσεις τελευταία, είναι μια παρακαταθήκη. Γι’ αυτό ο Δημόκριτος είναι μια κρίσιμη υποδομή της χώρας από πλευράς τεχνολογίας». Το ποιο θεσμικό πλαίσιο χρειάζεται, ποιες συνθήκες ασφάλειας, πού θα πάνε τα κατάλοιπα, τι είδους ανθρώπους πρέπει να έχεις για να λειτουργούν έναν αντιδραστήρα, πώς θα εκπαιδευτούν, ποια είναι τα πιθανολογ–ικά μοντέλα ρίσκου. Κάποιος πρέπει να τα ξέρει αυτά όταν έρθει η ώρα.
Και το τρίτο επίπεδο: «Όλη αυτή η επιστημονική γνώση που αποκτήθηκε, αλλά και όλα αυτά που είδες, τα οποία είναι ενδιαφέροντα για τον κόσμο να ξέρει τι πρόσφερε ο αντιδραστήρας, πώς λειτούργησε, τι προσπάθειες έγιναν, όλη αυτή τη σύνδεσή του με την ιστορία και την πολιτική ιστορία της Ελλάδας για την επιστήμη και την τεχνολογία, εμείς θέλουμε να το διατηρήσουμε».
Γίνονται ενέργειες και συνεργασίες με φορείς για τη δημιουργία ενός μουσείου. Μια εγκατάσταση πολιτιστικής κληρονομιάς για την τεχνολογία της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα - εδώ, μέσα στον ίδιο τον αντιδραστήρα. Να έρχονται σχολεία. Να υπάρχει και ψηφιοποιημένη πληροφορία, να μπορεί κανείς να παρακολουθεί τον κύριο Κάτσουλα να τα περιγράφει όλα αυτά.
Ο Κάτσουλας θα μπορούσε κανονικά να έχει βγει στη σύνταξη. Παραμένει, μαζί με μια χούφτα ανθρώπων, γιατί, όταν ξεκινήσει η αποξήλωση, η τεχνική και εμπειρική τους γνώση θα είναι πολύτιμη. Ο ρόλος του από το 2004 μέχρι σήμερα ήταν «να διατηρήσουμε τον χώρο σε τέτοιο επίπεδο, ώστε αν η πολιτεία θα επέλεγε να συνεχίσει τη λειτουργία, να είμαστε σε τέτοια φάση ώστε να μπορούμε να το κάνουμε μέσα σε εύλογο διάστημα».
«Not Contaminated»: Η τελευταία έξοδος από τον αντιδραστήρα
Πριν φύγουμε από τον πυρηνικό αντιδραστήρα, περνάμε από την τελευταία διαδικασία ασφαλείας. Ανεβαίνουμε στον ανιχνευτή, βάζουμε τα χέρια στις ειδικές υποδοχές και περιμένουμε σιωπηλοί. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, στην οθόνη εμφανίζεται η ένδειξη «Not Contaminated! (Δεν έχει μολυνθεί)». Για λίγα δευτερόλεπτα η οθόνη μάς διαβεβαίωσε ότι δεν παίρναμε τίποτα μαζί μας από τον αντιδραστήρα. Στην πραγματικότητα, φεύγαμε κουβαλώντας μια ιστορία που ελάχιστοι Έλληνες γνωρίζουν ότι υπήρξε. Αφήνουμε πίσω έναν χώρο όπου, για περισσότερα από σαράντα χρόνια, βρισκόταν στην καρδιά της ελληνικής πυρηνικής έρευνας.
Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, σε ένα κτίριο στην κορυφή της Αγίας Παρασκευής, λειτουργούσε ο μοναδικός πυρηνικός αντιδραστήρας της Ελλάδας. Η ATHENS VOICE μπήκε στον χώρο.
Από τον Γιώργο Ζαμπέτα στο Happening, τους Magic De Spell και τη Rockarolla. Θυμάται το καλοκαίρι που ξεκίνησαν όλα και μιλά για μια ζωή που κύλησε ολόκληρη μέσα στη μουσική
17°
