Γαλλία: Η 17η Οκτωβρίου που ανέδειξε τα ρήγματα μιας ολόκληρης πολιτικής εποχής
Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση, καθώς η μαζική κινητοποίηση της 17ης Οκτωβρίου, που συνοδεύτηκε από εκτεταμένα επεισόδια και επιθέσεις εναντίον κρατικών κτιρίων, ανέδειξε τις συνέπειες μιας δεκαετίας πολιτικών ανακατατάξεων. Η αποδυνάμωση του Εμανουέλ Μακρόν, η αδυναμία των παραδοσιακών κομμάτων να ανακτήσουν την επιρροή τους και η ενίσχυση δύο πολιτικών δυνάμεων που επενδύουν στη σύγκρουση συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ασταθές σκηνικό, λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2027.
Σε ανάλυσή της, η δημοσιογράφος Ναταλί Σεγκον εξετάζει πώς η σταδιακή κατάρρευση του πολιτικού συστήματος που διαμορφώθηκε γύρω από τον Μακρόν συνδέεται με τη σημερινή έκρηξη κοινωνικής δυσαρέσκειας. Όπως επισημαίνει, οι εικόνες καταστροφής που καταγράφηκαν το Σάββατο 17 Οκτωβρίου δεν μπορούν να εξεταστούν ανεξάρτητα από τις αλλαγές που συντελέστηκαν στη γαλλική πολιτική ζωή από το 2017.
Η 17η Οκτωβρίου και η κοινωνική οργή που βγήκε στους δρόμους
Η κινητοποίηση της 17ης Οκτωβρίου χαρακτηρίζεται πρωτοφανής για δύο λόγους. Παραδοσιακά, λίγους μήνες πριν από μια κρίσιμη προεδρική αναμέτρηση, η δημόσια συζήτηση στη Γαλλία επικεντρώνεται στους υποψηφίους, στα προγράμματά τους και στις διαδικασίες ανάδειξης των πολιτικών ηγεσιών. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η πολιτική αβεβαιότητα παραχώρησε τη θέση της σε μια μαζική έκφραση κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Εκατοντάδες χιλιάδες Γάλλοι κατέβηκαν στους δρόμους, εν μέσω ανησυχίας για την κλιματική κρίση, την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων και τις διεθνείς συγκρούσεις. Στις διαδηλώσεις συναντήθηκαν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, χωρίς απαραίτητα να μοιράζονται κοινούς πολιτικούς στόχους.
Ανάμεσά τους βρέθηκαν τα «Κίτρινα Γιλέκα», το κίνημα που εμφανίστηκε το 2018 και του οποίου αρκετοί υποστηρικτές έχουν δει τις συνθήκες διαβίωσής τους να επιδεινώνονται, αλλά και μαθητές λυκείου που ανησυχούν για το μέλλον τους. Σύμφωνα με την ανάλυση, η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί επέδειξε περιορισμένη κατανόηση απέναντι στις ανησυχίες των νεότερων διαδηλωτών.
Εκείνο, ωστόσο, που αναμένεται να αφήσει το εντονότερο αποτύπωμα είναι η βία που συνόδευσε τις κινητοποιήσεις. Λεηλασίες προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε εμπορικά καταστήματα, ενώ παράλληλα σημειώθηκαν επιθέσεις εναντίον συμβόλων της Γαλλικής Δημοκρατίας και εκπροσώπων της κρατικής εξουσίας.
Δημαρχεία και διοικητικές υπηρεσίες έγιναν στόχοι επιθέσεων, με ορισμένα κτίρια να παραδίδονται στις φλόγες. Στη Μασσαλία, διαδηλωτές προκάλεσαν καταστροφές στο δημαρχείο, όπου υπέστη ζημιές ακόμη και άγαλμα της Μαριάν, της συμβολικής γυναικείας μορφής που εκπροσωπεί τη Γαλλική Δημοκρατία. Στο Παρίσι, οι δυνάμεις ασφαλείας συγκρούστηκαν με ταραξίες σε απόσταση μικρότερη των 300 μέτρων από το Μέγαρο των Ηλυσίων.
Το τέλος του μακρονισμού και η αποδυνάμωση του πολιτικού κέντρου
Η πολιτική διάσταση των επεισοδίων συνδέεται, σύμφωνα με την ανάλυση, με τη ριζική αναδιάρθρωση του γαλλικού κομματικού συστήματος την τελευταία δεκαετία.
Από το 2017, τα δύο παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, το Σοσιαλιστικό Κόμμα και οι Ρεπουμπλικανοί, δεν κατάφεραν να επανακτήσουν την ηγετική τους θέση στους αντίστοιχους πολιτικούς χώρους. Την ίδια στιγμή, ο Εμανουέλ Μακρόν δεν δημιούργησε έναν σταθερό και ενιαίο πολιτικό σχηματισμό στο κέντρο, ικανό να διατηρήσει τη συνοχή του μετά την αποχώρησή του.
Σήμερα, δύο πολιτικοί διεκδικούν την πολιτική του κληρονομιά: ο πρώην πρωθυπουργός Εντουάρ Φιλίπ, επικεφαλής του κόμματος Οριζόν, και ο Γκαμπριέλ Ατάλ, που ηγείται της Αναγέννησης.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια ιδιότυπη κατάσταση για τον απερχόμενο πρόεδρο. Όταν ο Μακρόν εγκαταλείψει το Μέγαρο των Ηλυσίων τον Μάιο του 2027, θα αφήσει πίσω του έναν πολιτικό χώρο χωρίς σαφή ενιαία ηγεσία και χωρίς το ισχυρό κομματικό έρεισμα που θα μπορούσε να εξασφαλίσει τη συνέχιση της πολιτικής του επιρροής.
Η Ακροδεξιά και η ριζοσπαστική Αριστερά στο επίκεντρο
Το κενό που δημιουργήθηκε από την υποχώρηση των παραδοσιακών κομμάτων και την αποδυνάμωση του πολιτικού κέντρου ευνόησε την άνοδο δύο δυνάμεων που βρίσκονταν επί χρόνια στην αντιπολίτευση: του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού (RN) και της ριζοσπαστικής Αριστεράς της Ανυπότακτης Γαλλίας (LFI).
Παρότι εκπροσωπούν διαφορετικές και συχνά αντίθετες πολιτικές αντιλήψεις, η ανάλυση εντοπίζει ένα κοινό στοιχείο στη στρατηγική τους: την κεντρική θέση που καταλαμβάνει η πολιτική αντιπαράθεση.
Από την άλλη πλευρά, η Ανυπότακτη Γαλλία αμφισβητεί από το 2024 τη νομιμοποίηση της κυβέρνησης και την υπάρχουσα πολιτική τάξη, έχοντας υιοθετήσει μια στρατηγική διαρκούς σύγκρουσης. Η επιλογή της να μετατρέπει διαφορετικά πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα σε πεδία αντιπαράθεσης αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση, βασικό χαρακτηριστικό της πολιτικής της μεθόδου.
Οι δύο σχηματισμοί υπόσχονται, με διαφορετικούς τρόπους, να ανατρέψουν το υπάρχον πολιτικό σύστημα εφόσον αναλάβουν την εξουσία. Η αυξανόμενη απήχησή τους έχει ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης να καθορίζεται πλέον από τα ζητήματα και τις αντιπαραθέσεις που οι ίδιοι αναδεικνύουν.
Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν και το ζήτημα της πολιτικής ευθύνης για τη βία
Η σχέση ανάμεσα στη ρητορική της πολιτικής σύγκρουσης και στα βίαια επεισόδια αποτελεί ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που θέτει η ανάλυση.
Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί αποδίδει στον ηγέτη της Ανυπότακτης Γαλλίας, Ζαν-Λικ Μελανσόν, ευθύνη για την πολιτική βία που διαπράττεται από ομάδες της άκρας Αριστεράς.
Η Σεγκον, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι δεν μπορεί να καταλογιστεί στον Μελανσόν το σύνολο της ευθύνης για αυτές τις ενέργειες. Παράλληλα, θεωρεί ότι δεν πρέπει να παραβλέπεται η πιθανή επίδραση της συγκρουσιακής πολιτικής ρητορικής σε όσους θεωρούν δικαιολογημένη την καταστροφή ή τον εμπρησμό δημόσιων κτιρίων.
Η ίδια διατυπώνει αντίστοιχο προβληματισμό για τις συνέπειες που μπορεί να έχει ο φυλετικός και εθνοτικός στιγματισμός στους πληθυσμούς μεταναστευτικής καταγωγής.
Πρόκειται για διαφορετικά πολιτικά φαινόμενα, τα οποία η ανάλυση εξετάζει ως παράγοντες που ενδέχεται να εντείνουν τις κοινωνικές εντάσεις, χωρίς να τεκμηριώνεται ότι οι δύο πολιτικές οργανώσεις οργάνωσαν τα συγκεκριμένα επεισόδια.
Μια κυβέρνηση χωρίς πολιτικά και οικονομικά περιθώρια
Η ευθύνη για τη σημερινή κρίση δεν αποδίδεται αποκλειστικά στις δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφορά και τους χειρισμούς της κυβέρνησης Λεκορνί, ιδιαίτερα την αδυναμία της να αναπτύξει ουσιαστικό διάλογο με τους μαθητές και τη διαχείριση της δημόσιας τάξης κατά τις κινητοποιήσεις.
Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή οικονομική κρίση, χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία και με εξαιρετικά περιορισμένες δημοσιονομικές δυνατότητες.
Ο ίδιος ο Λεκορνί έχει χρησιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό «ο πιο αδύναμος πρωθυπουργός της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας», περιγράφοντας τη θέση του μέσα στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον.
Ο πρώην βουλευτής του κεντρώου Δημοκρατικού Κινήματος (MoDem), Ζαν-Λουί Μπουρλάνζ, περιγράφει μεταφορικά την κατάσταση λέγοντας ότι ο πρωθυπουργός «σπρώχνει τα βαγονέτα του στο βάθος του ορυχείου», θέλοντας να αποδώσει την εξαιρετικά δύσκολη αποστολή που έχει αναλάβει.
Μπροστά σε μια κοινωνία που εκφράζει συσσωρευμένη οργή και με το δημόσιο χρέος να περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα κυβερνητικών παρεμβάσεων, η εκτελεστική εξουσία καλείται ταυτόχρονα να διαχειριστεί το μαθητικό κίνημα και τις εσωτερικές και διεθνείς κρίσεις.
Όπως σημειώνει η ανάλυση, οι εξελίξεις παρακολουθούνται με ενδιαφέρον και από ρωσικά και αμερικανικά μέσα ενημέρωσης.
Προεδρικές εκλογές 2027: Ο κίνδυνος μιας νέας πολιτικής κρίσης
Η συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η Γαλλία πλησιάζει στις προεδρικές εκλογές του 2027 έχοντας ήδη περάσει μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικής ακινησίας.
Υπό διαφορετικές συνθήκες, η προεδρική αναμέτρηση θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για πολιτική αποσαφήνιση, ανανέωση και έξοδο από το αδιέξοδο. Ωστόσο, η εκρηκτική ολοκλήρωση της θητείας Μακρόν δημιουργεί, σύμφωνα με τη Σεγκον, τον κίνδυνο η προεκλογική συζήτηση να κυριαρχηθεί από τη σύγκρουση αντί από την αντιπαράθεση συγκεκριμένων πολιτικών προγραμμάτων.
Η ανάλυση προειδοποιεί επίσης ότι η εκλογή ενός προέδρου που προέρχεται από ριζοσπαστικό πολιτικό σχηματισμό θα μπορούσε, υπό αυτές τις συνθήκες, να εντείνει περαιτέρω τις διαιρέσεις της γαλλικής κοινωνίας.
Το ερώτημα που αναδεικνύεται δεν αφορά μόνο τη διαδοχή του Εμανουέλ Μακρόν, αλλά και το κατά πόσο το γαλλικό πολιτικό σύστημα μπορεί να ανακτήσει τη δυνατότητα συνεννόησης, σε μια περίοδο κατά την οποία η κοινωνική δυσαρέσκεια, η οικονομική πίεση και η πολιτική πόλωση ενισχύουν η μία την άλλη.
21°
