Τζον λε Καρέ: Γιατί οι πρώην επικεφαλής της MI6 θεωρούν ότι αδίκησε τον κόσμο των κατασκόπων
Ο Τζον λε Καρέμπορεί να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς κατασκοπικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα, όμως ένας πρώην επικεφαλής των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών έχει μια μάλλον διαφορετική άποψη για τον ρεαλισμό των έργων του. Ο σερ Ντέιβιντ Όμαντ, πρώην διευθυντής της GCHQ, υποστηρίζει ότι οι ιστορίες του δημιουργού του Τζορτζ Σμάιλι απέχουν σημαντικά από τον πραγματικό κόσμο της κατασκοπείας.
Μιλώντας στο Λογοτεχνικό Φεστιβάλ του Τσέλτεναμ, ο Όμαντ, ο οποίος έχει υπηρετήσει επίσης σε υψηλόβαθμες θέσεις πληροφοριών στο βρετανικό υπουργικό συμβούλιο και στο υπουργείο Εσωτερικών, συμβούλευσε τους αναγνώστες να μην αναζητούν στα μυθιστορήματα του λε Καρέ μια πιστή απεικόνιση των μυστικών υπηρεσιών.
«Ξεχάστε τον λε Καρέ», δήλωσε χαρακτηριστικά, σύμφωνα με την Telegraph. «Διαβάστε τον απλώς για ευχαρίστηση. Δεν είναι ρεαλιστικός».
«Καμία υπηρεσία πληροφοριών δεν θα μπορούσε να επιβιώσει με τόση δυσπιστία»
Στο επίκεντρο της κριτικής του Όμαντ βρίσκεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της λογοτεχνίας του λε Καρέ: η διαρκής καχυποψία ανάμεσα στους πράκτορες, η αμφισβήτηση των κινήτρων τους και η πιθανότητα προδοσίας ακόμη και από τους στενότερους συνεργάτες τους.
Για τον πρώην επικεφαλής της GCHQ, αυτή η εικόνα δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά οι πραγματικές υπηρεσίες πληροφοριών.
«Το επίπεδο δυσπιστίας που παρουσιάζει ο λε Καρέ είναι τέτοιο ώστε καμία υπηρεσία πληροφοριών δεν θα μπορούσε να επιβιώσει εάν υπήρχαν αυτού του είδους οι εσωτερικές συγκρούσεις», υποστήριξε.
Η παρατήρησή του αφορά την ίδια την αφηγηματική καρδιά βιβλίων όπως «Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο» και «Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι», στα οποία η εξαπάτηση, οι διπλοί πράκτορες και η αβεβαιότητα για το ποιον μπορεί κανείς να εμπιστευτεί αποτελούν βασικά στοιχεία της πλοκής.
Ο Όμαντ δεν αμφισβήτησε τη λογοτεχνική αξία του συγγραφέα, αλλά επέμεινε ότι η καλλιτεχνική επιτυχία των έργων του δεν πρέπει να συγχέεται με την πραγματικότητα της κατασκοπείας.
Αντί του λε Καρέ, ο πρώην επικεφαλής της GCHQ πρότεινε δύο άλλα σπουδαία ονόματα της βρετανικής λογοτεχνίας: τον Σόμερσετ Μομ και τον Γκράχαμ Γκριν.
Κατά την άποψή του, οι δύο συγγραφείς προσφέρουν πιο αξιόπιστες αναπαραστάσεις του κόσμου των μυστικών υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Γκριν, ο οποίος είχε υπηρετήσει στη βρετανική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών MI6 κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Ο Γκριν αξίζει να διαβαστεί. Αγγίζει το θέμα της κατασκοπείας. Υπηρέτησε στις μυστικές υπηρεσίες, στην MI6, κατά τη διάρκεια του πολέμου», σημείωσε.
Ο Όμαντ πρόσθεσε ότι, παρά τον μεγάλο αριθμό συγγραφέων που έχουν ασχοληθεί με τις ιστορίες κατασκόπων, τα περισσότερα έργα του είδους προορίζονται πρωτίστως για ψυχαγωγία.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η MI6 στρέφεται εναντίον του λε Καρέ
Η κριτική του Όμαντ δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Αντίστοιχες απόψεις είχε εκφράσει το 2019 και ο σερ Ρίτσαρντ Ντίαρλαβ, πρώην επικεφαλής της MI6 από το 1999 έως το 2004, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει την επίδραση του λε Καρέ «διαβρωτική».
Μιλώντας σε λογοτεχνικό φεστιβάλ, ο Ντίαρλαβ είχε υποστηρίξει ότι ο συγγραφέας παρουσίαζε μια παραμορφωμένη εικόνα των υπηρεσιών πληροφοριών, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στην προδοσία.
«Οι οργανισμοί πληροφοριών βασίζονται στην εμπιστοσύνη μεταξύ των συναδέλφων. Τα βιβλία του αφορούν αποκλειστικά την προδοσία», είχε δηλώσει.
Ο ίδιος είχε αναφέρει ότι πολλοί επαγγελματίες αξιωματικοί της MI6 αισθάνονταν έντονη ενόχληση για τον τρόπο με τον οποίο ο λε Καρέ παρουσίαζε την υπηρεσία.
Μάλιστα, είχε εκφράσει τη δυσαρέσκειά του επειδή ο συγγραφέας αξιοποίησε τη γνώση και τη φήμη που απέκτησε μέσα από την υπηρεσία του, ενώ, κατά την εκτίμησή του, έδειχνε να αντιπαθεί βαθιά τον οργανισμό.
«Κάτι πρέπει να του συνέβη όσο βρισκόταν εκεί, για να αναπτύξει τόσο κυνισμό», είχε σχολιάσει.
Η απάντηση του λε Καρέ: Οι κατάσκοποι είναι άνθρωποι, όχι αλάνθαστοι ήρωες
Ο Τζον λε Καρέ, ο οποίος πέθανε το 2020 σε ηλικία 89 ετών, γνώριζε από προσωπική εμπειρία τον κόσμο για τον οποίο έγραφε. Πριν αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, είχε εργαστεί τόσο στην MI5 όσο και στην MI6, μια διαδρομή που επηρέασε καθοριστικά τη συγγραφική του πορεία.
Ο ίδιος είχε απαντήσει στην κριτική του Ντίαρλαβ επικαλούμενος έναν άλλον πρώην επικεφαλής της MI6, τον σερ Ντέιβιντ Σπέντινγκ, ο οποίος, σύμφωνα με τον συγγραφέα, είχε εκφράσει εκτίμηση για το έργο του.
Όπως είχε αναφέρει ο λε Καρέ, ο Σπέντινγκ θεωρούσε ότι τα μυθιστορήματά του είχαν συμβάλει στη διαμόρφωση μιας πιο ουσιαστικής εικόνας της MI6 στη συνείδηση του κοινού: μιας υπηρεσίας ανθρώπινης, με αδυναμίες, φιλοδοξίες, αντιπαραθέσεις και πραγματικά προβλήματα.
Η διαφωνία ανάμεσα στους πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών και στον δημιουργό του Τζορτζ Σμάιλι αγγίζει τελικά ένα ενδιαφέρον ερώτημα: πόση αλήθεια οφείλει να περιέχει ένα κατασκοπικό μυθιστόρημα;
Για τον Όμαντ, η απάντηση είναι ότι η λογοτεχνία του λε Καρέ προσφέρει εξαιρετική ψυχαγωγία, όχι όμως μια αξιόπιστη περιγραφή του επαγγέλματος. Για τον ίδιο τον συγγραφέα, αντίθετα, οι αντιφάσεις και οι αδυναμίες των κατασκόπων ήταν αναπόσπαστο κομμάτι των ιστοριών που ήθελε να αφηγηθεί.
15°
