Τουρκία - Ισραήλ: Η μάχη για επιρροή που ανεβάζει την ένταση στη Μέση Ανατολή

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ περνά σε νέα, πιο επικίνδυνη φάση, καθώς οι δύο χώρες διεκδικούν μεγαλύτερη επιρροή στη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Αφρική.

Το πιο πρόσφατο επεισόδιο σημειώθηκε στη Συρία, όπου το Ισραήλ βομβάρδισε ανενεργή αεροπορική βάση στο Αμπού αλ-Ντουχούρ, υποστηρίζοντας ότι ήθελε να αποτρέψει πιθανή ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων. Η Άγκυρα και η Δαμασκός αρνήθηκαν ότι υπήρχε τέτοιο σχέδιο, ενώ από την επίθεση δεν υπήρξαν νεκροί.

Η κίνηση αυτή θεωρείται ενδεικτική μιας αντιπαλότητας που μέχρι σήμερα εκφραζόταν κυρίως μέσω δηλώσεων, διπλωματικών κινήσεων και ανταγωνιστικών συμμαχιών.

Ερντογάν και Νετανιάχου σε ανοιχτή σύγκρουση

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει χαρακτηρίσει το Ισραήλ «τρομοκρατικό κράτος», έχει συγκρίνει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Χίτλερ και έχει αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ισραήλ.

Ο Νετανιάχου από την άλλη έχει αποκαλέσει τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν κατηγορήσει την Τουρκία ότι στηρίζει την τρομοκρατία και λειτουργεί ως «εχθρικό κράτος».

Παρά τη σκληρή ρητορική, και οι δύο χώρες παραμένουν στενοί εταίροι των ΗΠΑ, γεγονός που λειτουργεί μέχρι στιγμής ως ανάχωμα απέναντι σε μια ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση.

Η Συρία είναι το πιο επικίνδυνο μέτωπο

Η πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ στα τέλη του 2024 και η άνοδος του Άχμεντ αλ Σάρα στην εξουσία άλλαξαν τις ισορροπίες. Η Τουρκία στηρίζει πολιτικά και στρατιωτικά τη νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό και επιδιώκει μια σταθερή, ενιαία και κεντρικά ελεγχόμενη Συρία.

Το Ισραήλ, αντίθετα, αντιμετωπίζει με καχυποψία τη νέα συριακή ηγεσία και έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος του στρατιωτικού εξοπλισμού της χώρας, ενώ διατηρεί παρουσία σε περιοχές του νότου.

Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη σύγκρουση: η Τουρκία θέλει μια ισχυρότερη και λειτουργική Συρία, ενώ το Ισραήλ προτιμά μια αδύναμη και αποκεντρωμένη χώρα που δεν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε απειλή.

Ο πόλεμος στη Γάζα άλλαξε τις σχέσεις

Η μεγάλη επιδείνωση των σχέσεων ήρθε μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Γάζα. Η Άγκυρα καταδίκασε με σφοδρότητα τη στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ και ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα κατηγορήσει την ισραηλινή κυβέρνηση για γενοκτονία, ενώ έχει εκφράσει ανοιχτή πολιτική στήριξη προς τη Χαμάς.

Η ισραηλινή πλευρά θεωρεί ότι αυτή η στάση επιβεβαιώνει πως η Τουρκία έχει μετατραπεί από δύσκολο εταίρο σε στρατηγικό αντίπαλο.

Ανατολική Μεσόγειος: Ελλάδα και Κύπρος στο κάδρο

Ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται στη Συρία. Το Ισραήλ έχει ενισχύσει τη στρατιωτική και ενεργειακή συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κύπρο, δύο χώρες που έχουν διαχρονικές διαφορές με την Τουρκία.

Η Άγκυρα αντιμετωπίζει αυτές τις συνεργασίες με καχυποψία, βλέποντάς τες ως μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος συμμαχιών που περιορίζει την επιρροή της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντιπαράθεση και στο Κέρας της Αφρικής

Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται και στην Αφρική. Η Τουρκία έχει ισχυρή παρουσία στη Σομαλία, τόσο διπλωματική όσο και στρατιωτική.

Το Ισραήλ, αντίθετα, έγινε τον Δεκέμβριο η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη, την αποσχισθείσα περιοχή που έχει κηρύξει ανεξαρτησία από τη Σομαλία. Ο Ερντογάν χαρακτήρισε την αναγνώριση «παράνομη και απαράδεκτη».

Νέες συμμαχίες απέναντι στο Ισραήλ

Η Τουρκία υπέγραψε αυτόν τον μήνα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Αναλυτές θεωρούν ότι η συμφωνία έχει μεταξύ άλλων στόχο να δημιουργήσει ένα γεωπολιτικό αντίβαρο στην αυξανόμενη ισχύ του Ισραήλ στην περιοχή.

Παράλληλα, η Άγκυρα έχει εκφράσει έντονη αντίθεση στη στρατιωτική σύγκρουση των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να προκαλέσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση.

Ο φόβος ενός λάθους υπολογισμού

Οι περισσότεροι αναλυτές δεν θεωρούν πιθανό έναν άμεσο πόλεμο Τουρκίας - Ισραήλ. Ωστόσο, η αύξηση της στρατιωτικής δραστηριότητας και των δύο πλευρών μεγαλώνει τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού.

Ο Ζίγια Μεράλ, επικεφαλής της Raven Research and Advisory, προειδοποίησε ότι ακόμη και μια περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια με στόχο απλώς να «στείλει μήνυμα» στην άλλη πλευρά θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο.

Η αμερικανική διπλωματία προσπαθεί ήδη να αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη. Μετά τον βομβαρδισμό στη Συρία, ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ χαρακτήρισε την ενέργεια «αχρείαστη κλιμάκωση» και κάλεσε Τουρκία και Ισραήλ να επιστρέψουν στον διάλογο.