Tα κοκκάλια, ο Iggy Pop και τα μαθήματα διπλωματίας του ελληνικού καλοκαιριού

Απλωμένος σε μια πετσέτα που παλεύει να βρει τη θέση της ανάμεσα στα λευκά βότσαλα της παραλίας, ο φίλος μου είναι βυθισμένος στις σελίδες του Λάσλο Κρασναχορκάι. Οι δυστοπικές, μακροσκελείς προτάσεις του Ούγγρου συγγραφέα για μια Ευρώπη σε παρακμή μοιάζουν σχεδόν απόκοσμες κάτω από το χρυσοκόκκινο φως του Αργοσαρωνικού. Σε μια άλλη πλευρά του νησιού οι Αυστριακοί φίλοι μου ανηφορίζουν το μονοπάτι για το μοναστήρι αναζητώντας πνευματικό καταφύγιο. Στην αγαπημένη μου κουζίνα της «χώρας» - σοβάς, σκούρο ξύλο και μια χαραμάδα ελιές και τζιτζίκια - η σκηνοθέτις της παρέας μιλάει για τον René Char, τη Μπουμπουλίνα και για τη γοητεία της απελευθερωμένης διανόησης σε μια Γαλλία βραχυκυκλωμένη πολιτικά και πολιτισμικά, όλα αυτά καθώς ψιλοκόβει μαϊντανό. Και στην κομψή εξέδρα ενός παραθαλάσσιου εστιατορίου, οι Αθηναίες φίλες μου τσουγκρίζουν ποτήρια με παγωμένο Chardonnay, παίρνοντας ινσταγκραμικες φωτογραφίες πάνω από ένα φίνο καρπάτσιο ψαριού.

Αυτή η συνύπαρξη δεν είναι απλώς μια θερινή ραστώνη· είναι ένας αθάνατος, σχεδόν μυστηριακός συγκρητισμός. Η σκέψη αυτή περνά από το μυαλό μου καθώς στέκομαι στην πέτρινη προβλήτα στις 8 το πρωί, αγοράζοντας φρέσκα κοκκάλια από το καΐκι ενός ψαρά, σε μια τελετουργία που επιβιώνει από την παλιά εποχή, τότε που οι θάλασσές μας αφθονούσαν. Τώρα, καθώς καθαρίζω τα ψάρια στην κουζίνα, οι επαναστατικοί ήχοι του Iggy Pop πλημμυρίζουν τον χώρο. Η πρωτόγονη ασυμβίβαστη ένταση του Livin' On The Edge Of The Night συγχωνεύεται απόλυτα με την αρμύρα του καϊκιού, την ταπεινότητα του αφρόψαρου και αυτή τη βαθιά ανάγκη του να χωράς τα αντίθετα στον ίδιο χώρο. Αυτό το πολιτισμικό κράμα, όπου η δυτική αντικουλτούρα συναντά την αρχέγονη παράδοση της Μεσογείου, κρύβει μια βαθιά φιλοσοφική διάσταση. Ο συγκρητισμος άλλωστε είναι μια υπαρξιακή στάση ζωής: η άρνηση του δογματισμού και η αποδοχή ότι το ανόμοιο μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά. Σε μια εποχή που ο πλανήτης φλέγεται από καταστροφικούς πολέμους και η γεωπολιτική πόλωση γεννά τείχη, το ελληνικό καλοκαίρι μάς προσφέρει ένα ζωντανό μάθημα διεθνούς διπλωματίας. Μας θυμίζει ότι η ειρήνη δεν επιτυγχάνεται με την ομοιομορφία, αλλά με την ικανότητα να συνυπάρχεις με τον «Άλλον» χωρίς να τον εκμηδενίζεις. Εντυπωσιακά, οι έρευνες συνεχίζουν να μας θυμίζουν ότι η πολυφωνία και η συμπεριληπτικότητα στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων αυξάνουν κατά 35% την πιθανότητα μακροημέρευσης μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.

Η ισορροπία αυτή δοκιμάζεται σκληρά, όχι μόνο στα διπλωματικά τραπέζια αλλά και στα ίδια μας τα νερά. Το καΐκι του ψαρά παλεύει πλέον με άδεια δίχτυα, χτυπημένο από μια διπλή απειλή: την κλιματική κρίση και τον αλόγιστο υπερτουρισμό. Η ραγδαία υπερθέρμανση των νερών αναγκάζει τα θαλάσσια είδη σε μια βίαιη, σιωπηλή μετανάστευση, ευνοώντας την εισβολή ξένων ειδών που εκτοπίζουν τα ντόπια ψάρια και αλλοιώνουν - ανεπανόρθωτα ίσως - το εύθραυστο οικοσύστημα. Αυτή η υπόγεια, απελπισμένη μετακίνηση στον βυθό καθρεφτίζει με έναν τρόπο ανατριχιαστικό την άλλη μετανάστευση, εκείνη των ανθρώπων στην επιφάνεια. Η σκέψη μου πετάει στην άλλη άκρη της Μεσογείου, στη Θέουτα (Ceuta), εκεί όπου άλλοι μετανάστες, διωγμένοι από τη φτώχεια και τις κλιματικές καταστροφές των δικών τους πατρίδων, αγγίζουν τα συρματοπλέγματα της Ευρώπης. Όπως τα ψάρια αλλάζουν θάλασσες για να επιβιώσουν σε έναν πλανήτη που αλλάζει, έτσι και οι άνθρωποι σπάνε τα σύνορα αναζητώντας μια χαραμάδα ελπίδας. Η τραγωδία στα ισπανικά σύνορα είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος· η ζωντανή απόδειξη ότι τα τείχη που υψώνουμε δεν μπορούν να κρατήσουν την παγκόσμια κρίση μακριά από τις δικές μας - φαινομενικά - ασφαλείς ακτές.

Μέσα σε αυτό το κάδρο, ο Ίγκι Ποπ και ο ψαράς γίνονται συνοδοιπόροι που, με τον δικό τους τρόπο, περιγράφουν επίσης το σκοτάδι. Ο ένας τραγουδά για τη ζωή στο μεταίχμιο της νύχτας, για τις σκοτεινές, υπόγειες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης και της πόλης, για τον τρόμο της ‘μαύρης βροχής’, ενώ ο άλλος βλέπει το σκοτάδι να απλώνεται στον ίδιο τον βυθό, εκεί όπου η ζωή σβήνει βουβά και τα δίχτυα αδειάζουν. Και οι δύο, από διαφορετικές αφετηρίες, προειδοποιούν για το επερχόμενο κενό. Η ειρήνη, η αφθονία και η ομορφιά που απολαμβάνουμε, από το σκοτάδι της νύχτας μέχρι την αυγή του Σαρωνικού, δεν είναι δεδομένες. Ο Κρασναχορκάι στις λευκές πέτρες προειδοποιεί για το τέλος (χωρίς τελείες, μου λέει ο φίλος μου) των βεβαιοτήτων, το μοναστήρι μου θυμίζει την ανάγκη για έναν κοινό τόπο ψυχικής ηρεμίας, και το Chardonnay με το καρπάτσιο είναι τα προνόμια μιας εικονικής σταθερότητας που κινδυνεύει. Το τίμημα της επιβίωσης μας είναι η άρνηση να συμβιβαστούμε με βολικά ψέματα. Γιατί αν χαθεί η ικανότητά μας να συνυπάρχουμε, να κατανοούμε τη μετακίνηση, τη διάδραση και τη συμβίωση, αν χαθεί η θέληση μας να προστατεύουμε τον κόσμο μας, τότε το σκοτάδι που περιγράφουν ο συγγραφέας, ο μουσικός και ο ψαράς θα σκεπάσει οριστικά και τη δική μας αυγή. Αυτή που καθησυχάζει τα πνεύματα και τις σκιές όπως διαδέχεται την άκρη της νύχτας.

Και καθώς το βλέμμα μου στέκεται στο αποσβολωμένο μάτι του απολεπισμένου πια ψαριού, στο μυαλό ηχεί ο ποιητής μιας άλλης εποχής, αυτός που βίωσε μόνο πόλεμο και πέθανε τη χρονιά που ο άνθρωπος κατέκτησε την κορυφή του Έβερεστ: “Do not go gentle into that good night. Rage, rage against the dying of the light”.[1]

[1] Dylan Thomas, “Do Not Go Gentle Into That Good Night”.