Explainer | Τι συμβαίνει με την κίνηση των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ ενώ είναι αποκλεισμένα

Ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών από τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει «εφαρμοστεί πλήρως» και μέσα σε μόλις ενάμιση 24ωρο έχει αναστείλει το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας της Τεχεράνης, σύμφωνα με τον επικεφαλής της US Central Command (CENTCOM).

«Υπολογίζεται ότι το 90% της ιρανικής οικονομίας βασίζεται στο διεθνές θαλάσσιο εμπόριο. Σε λιγότερο από 36 ώρες από την εφαρμογή του αποκλεισμού, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν σταματήσει πλήρως κάθε οικονομική δραστηριότητα που εισέρχεται ή εξέρχεται από το Ιράν μέσω θαλάσσης», δήλωσε ο ναύαρχος Brad Cooper σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το CENTCOM είχε δηλώσει νωρίτερα ότι κανένα πλοίο δεν έχει παραβιάσει τον αποκλεισμό από τη στιγμή που τέθηκε σε ισχύ. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, υπάρχουν αναφορές ότι ορισμένα εμπορικά πλοία συνεχίζουν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ— το στρατηγικό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.

Αυτό όμως δεν αναιρεί απαραίτητα τον ισχυρισμό του Cooper.

Δύο βασικά σημεία:

• Όπως διευκρίνισε το CENTCOM, ο αποκλεισμός αφορά όλα τα ιρανικά λιμάνια — τόσο εντός όσο και εκτός των Στενών του Ορμούζ — αλλά όχι το ίδιο το πέρασμα. Πλοία που δεν σχετίζονται με το Ιράν μπορούν να το διασχίζουν. Η επιβολή αποκλεισμού σε διεθνή θαλάσσια οδό θεωρείται παράνομη βάσει του ναυτικού δικαίου.
• Στο πλαίσιο εφαρμογής του αποκλεισμού, οι αμερικανικές δυνάμεις μπορούν να εντοπίζουν και να αναχαιτίζουν πλοία που μεταφέρουν φορτία συνδεδεμένα με το Ιράν ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ένα εμπορικό πλοίο μπορεί να στοχοποιηθεί σε διεθνή ύδατα πολύ μετά την έξοδό του από τα στενά.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει την επιβολή αποκλεισμού σε πολύ μεγάλες αποστάσεις.

«Οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να τοποθετήσουν πλοία στον Περσικό Κόλπο για να επιβάλουν αποκλεισμό στο Ιράν», δήλωσε ο Carl Schuster, πρώην πλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα περισσότερα από τα περισσότερα από 12 πλοία που συμμετέχουν στην επιχείρηση βρίσκονται εκτός των Στενών του Ορμούζ και διαθέτουν προηγμένα συστήματα εντοπισμού και αναγνώρισης, συνδεδεμένα με αεροπορικά και διαστημικά μέσα.

Επιπλέον, ειδικά τις πρώτες ημέρες του αποκλεισμού, τα δεξαμενόπλοια πετρελαίου δεν μπορούν να διαφύγουν εύκολα. Ένα πλήρως φορτωμένο τάνκερ κινείται με ταχύτητα μικρότερη των 32 χλμ./ώρα — σχεδόν όσο ένας μέσος ποδηλάτης.

Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ διαθέτει επίσης την ικανότητα να καταδιώκει οποιοδήποτε πλοίο για εβδομάδες, οπουδήποτε στον κόσμο, ακόμη και μετά την έξοδό του από τον Περσικό Κόλπο.

«Ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών δεν έχει συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αναχαιτίζουν πλοία σχεδόν οπουδήποτε σε διεθνή ύδατα μέχρι να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό», ανέφερε το Institute for the Study of War.

Νωρίτερα φέτος, στο πλαίσιο πιέσεων προς το καθεστώς του Μαδούρο στη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ κατέσχεσαν δεξαμενόπλοιο στον Ινδικό Ωκεανό — χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το λιμάνι προέλευσής του.

«Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην ερμηνεύουμε τον όρο “αποκλεισμός” πολύ κυριολεκτικά, ως φυσική παρεμπόδιση της διέλευσης από τα στενά», δήλωσε ο Bjorn Hojgaard, διευθύνων σύμβουλος της ναυτιλιακής Anglo-Eastern.

Το ISW σημείωσε επίσης ότι οι ΗΠΑ έχουν επιτρέψει εξαιρέσεις για ανθρωπιστικά φορτία, καθώς και μια απροσδιόριστη «περίοδο χάριτος» για ουδέτερα πλοία που βρίσκονταν ήδη σε ιρανικά λιμάνια.

Σύμφωνα με το CENTCOM, έξι πλοία που ενδέχεται να προσπάθησαν να προλάβουν τον αποκλεισμό σταμάτησαν και υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν.

Στρατιωτική παρουσία και δυνατότητες

Το CENTCOM ανακοίνωσε ότι για την επιβολή του αποκλεισμού χρησιμοποιούνται:

• περισσότερα από 12 πολεμικά πλοία
• πάνω από 100 αεροσκάφη
• περισσότερα από 10.000 στελέχη

Ο Schuster εξήγησε τους ρόλους των βασικών πλοίων:

• Αεροπλανοφόρο: Φέρει αεροσκάφη επιτήρησης και μαχητικά, καθώς και κέντρο διοίκησης και πληροφοριών.
• Αποβατικό ελικοπτεροφόρο: Μεταφέρει αεροσκάφη, κέντρο διοίκησης και εκατοντάδες πεζοναύτες για νηοψίες.
• Αποβατικό μεταφοράς: Μεταφέρει επιπλέον πεζοναύτες, ελικόπτερα και μεταγωγικά Osprey.
• Αποβατικό αποβατικής υποστήριξης: Διαθέτει βαρέα ελικόπτερα και επιπλέον δυνάμεις.
• Αντιτορπιλικά: «Έχουν τα συστήματα εντοπισμού, την ταχύτητα και τον οπλισμό για να εντοπίζουν, να αναχαιτίζουν και, αν χρειαστεί, να καταλαμβάνουν πλοία», είπε.
• Πλοία παράκτιας μάχης: Εκτελούν αποστολές ανίχνευσης ναρκών και παρακολούθησης.

Ο Schuster εκτιμά ότι η διάταξη αυτή, με δυνάμεις να επιχειρούν κυρίως μακριά από τα Στενά του Ορμούζ και τις ιρανικές ακτές, περιορίζει σημαντικά τις επιλογές αντίδρασης της Τεχεράνης.

Τα μικρά επιθετικά σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν είναι σχεδιασμένα για επιχειρήσεις σε κλειστά ύδατα, όπως τα στενά και ο Περσικός Κόλπος — όχι για ανοιχτές θάλασσες όπως η Αραβική Θάλασσα.

Το Ιράν πιθανόν διατηρεί ακόμη βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους κατά πλοίων, παρά τις εβδομάδες αμερικανικών αεροπορικών επιθέσεων. Ωστόσο, ακόμη και όταν διέθετε περισσότερα τέτοια όπλα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι κατάφερε να πλήξει αμερικανικά πολεμικά πλοία στην Αραβική Θάλασσα.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι το Ιράν εκτόξευσε 101 πυραύλους κατά του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln, αλλά όλοι αναχαιτίστηκαν.

Πηγή: CNN