Ποιος ήταν ο Μπρούνο Λεόνι, ο φιλόσοφος που «βράβευσε» την Ελλάδα
Ο Ιταλός νομικός και πολιτικός φιλόσοφος συνείσφερε σημαντικά στην αναβίωση του φιλελευθερισμού στην ηπειρωτική Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο
Η Ελλάδα τιμήθηκε με το βραβείο Bruno Leoni 2025 για την οικονομική της εξυγίανση και ανάπτυξη
Πριν από λίγες ημέρες, το ιταλικό, φιλελεύθερο Ινστιτούτο Bruno Leoni βράβευσε το ελληνικό κράτος για τις μεταρρυθμίσεις που υλοποίησε λόγω της κρίσης με στόχο την εξυγίανση της οικονομικής του κατάστασης και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Μέχρι και πέρσι, το βραβείο Bruno Leoni απονεμόταν αποκλειστικά σε πρόσωπα (όπως ο νομπελίστας λογοτέχνης Μάριο Βάργκας Λιόσα) που, με το πνευματικό τους έργο ή με τη συμμετοχή τους στα κοινά, προωθούν τις αξίες της πολιτικής και οικονομικής ελευθερίας.
Έτσι, η βράβευση της Ελλάδας αποτελεί μια εξαίρεση με ισχυρό συμβολισμό: μια χώρα που πέρασε μια βαθιά κρίση και προχώρησε σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις, βραβεύεται στο όνομα ενός στοχαστή που αφιέρωσε τη ζωή του στην υπεράσπιση της ελευθερίας μέσα από το δίκαιο.
Ποιος ήταν όμως ο Μπρούνο Λεόνι και πώς σχετίζονται οι ιδέες του με το βραβείο;
Ο Μπρούνο Λεόνι (1913-1967) ήταν Ιταλός νομικός και πολιτικός φιλόσοφος, δίδαξε φιλοσοφία του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Παβία και συνείσφερε σημαντικά στην αναβίωση του φιλελευθερισμού στην ηπειρωτική Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο πιο γνωστό του έργο, «Η Ελευθερία και ο Νόμος» (1961), διατυπώνει μια εξελικτική θεωρία του δικαίου που δεν βασίζεται στον εξαναγκασμό ή στην υποτιθέμενη ευφυΐα των φορέων της εξουσίας, αλλά στην ιστορική εμπειρία, την παράδοση και εντέλει την κοινωνική πρακτική.
Ο Λεόνι προειδοποιεί πως όταν η νομοθεσία υπερκαλύπτει τον νόμο, η ατομική ελευθερία κινδυνεύει
Κεντρική ιδέα στο έργο του Λεόνι είναι η διάκριση ανάμεσα στον νόμο και τη νομοθεσία. Ο νόμος προκύπτει οργανικά από την κοινωνία, από τους κανόνες και τις συμπεριφορές που σταδιακά αποκρυσταλλώνονται μέσα από τις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις και τις δικαστικές αποφάσεις, όπως συνέβαινε στο αγγλικό κοινοδίκαιο και το ρωμαϊκό δίκαιο. Η νομοθεσία, αντίθετα, είναι προϊόν πολιτικής βούλησης, καθώς θεσπίζεται από τους κυβερνώντες και αλλάζει αναλόγως των διαθέσεων των εκάστοτε πλειοψηφιών. Ο Λεόνι προειδοποιεί πως όταν η νομοθεσία υπερκαλύπτει τον νόμο, η ατομική ελευθερία κινδυνεύει. Κανόνες που έχουν ωριμάσει μέσα από τη συλλογική εμπειρία αντικαθίστανται από αποφάσεις ανθρώπων που συχνά δεν διαθέτουν πλήρη γνώση των συνεπειών τους. Το αποτέλεσμα είναι ένας νομικός πληθωρισμός, που γεννά ανασφάλεια και καθιστά απρόβλεπτο το ίδιο το δίκαιο.
Ο Λεόνι υπήρξε σύγχρονος και συνομιλητής του Φρίντριχ Χάγιεκ, με τον οποίο μοιραζόταν την πεποίθηση ότι η ελευθερία δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς όρια στην πολιτική εξουσία και ότι οι θεσμοί λειτουργούν καλύτερα όταν αναπτύσσονται εξελικτικά, από τα κάτω προς τα πάνω, και όχι όταν επιβάλλονται άνωθεν από το κράτος.
Στο πνεύμα αυτό, ο Λεόνι μάς προτείνει να εμπνευστούμε ξανά από το ρωμαϊκό δίκαιο και το αγγλοσαξωνικό κοινοδίκαιο. Στα συστήματα αυτά, κύρια πηγή δικαίου δεν είναι οι νομοθετικές πράξεις αλλά η νομολογία. Ρόλος του δικαστή δεν είναι η απλή εφαρμογή του νόμου αλλά, ιδιαίτερα στις οριακές περιπτώσεις, η εξεύρεση της λύσης του εκάστοτε προβλήματος, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη νομολογία όσο και το πώς οι ιδιαίτερες παράμετροι της κάθε περίπτωσης τοποθετούνται εντός των γενικότερων κανόνων που διέπουν την κοινωνία. Έτσι, καθώς εμπλουτίζεται η νομολογία, ο νόμος προκύπτει ως το αποτέλεσμα μιας οργανικής εξελικτικής διαδικασίας και η επίλυση των νομικών προβλημάτων γίνεται όλο και πιο προβλέψιμη, και γι’ αυτό ευκολότερη.
Το βραβείο Bruno Leoni αποτελεί μια λαμπρή ευκαιρία για να σκύψουμε πάνω από το έργο του Ιταλού στοχαστή και να σκεφτούμε ποια από τα διδάγματά του μπορούμε να εφαρμόσουμε και στην περίπτωση της χώρας μας
Φυσικά ο σύγχρονος κόσμος είναι πιο πολύπλοκος από ό,τι στην εποχή των Ρωμαίων ή των Άγγλων στον Μεσαίωνα, αλλά η βασική αρχή παραμένει: ο νόμος, προκειμένου να είναι δίκαιος, προβλέψιμος και αποτελεσματικός, πρέπει να έχει ως κύρια πηγή του την κοινωνική πρακτική, να προκύπτει αποκεντρωμένα και να μην υπόκειται στην ανεξέλεγκτη πολιτική βούληση των εκάστοτε κυβερνώντων ή όσων μπορούν να τους ασκήσουν αποτελεσματικά επιρροή.
Η Ελλάδα, που χαρακτηρίζεται από πολυνομία και κακονομία, έχει πολλά να μάθει από αυτόν τον τρόπο σκέψης, τον τόσο ξένο στη σύγχρονη νομική μας παράδοση και πρακτική. Το βραβείο Bruno Leoni, πέρα από εξαιρετική τιμή, αποτελεί και μια λαμπρή ευκαιρία για να σκύψουμε πάνω από το έργο του μεγάλου Ιταλού στοχαστή και να σκεφτούμε ποια από τα διδάγματά του μπορούμε να εφαρμόσουμε και στην περίπτωση της χώρας μας.
17°
