Γιατί μισούν τον Μακρόν;

Ήδη την 14η Ιουλίου 2020, την ημέρα της εθνικής γιορτής στη Γαλλία, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παραδέχτηκε απερίφραστα ότι είχε δώσει την εσφαλμένη εντύπωση ότι απευθυνόταν μόνο στους «καλύτερους», στους πιο μορφωμένους, στους πιο ενημερωμένους. Κι ότι αυτή η εντύπωση τον αποξένωνε από εκατομμύρια Γάλλους.

Η λέξη «μίσος» δεν είναι υπερβολική. Κανείς άλλος Γάλλος πρόεδρος δεν έχει γίνει αντικείμενο σκηνών όπου οι διαδηλωτές παρελαύνουν με κοντάρια στην κορυφή των οποίων είναι καρφωμένο το κεφάλι του προέδρου. Κι όμως, ο Εμανουέλ Μακρόν, από την άποψη της πολιτικής και της οικονομίας, δεν είναι ούτε αποτυχημένος, ούτε έχει στο παθητικό του σκάνδαλα, υπερβολές ή τρέλες. Είναι, αν τον δει κανείς με ψυχραιμία, ένας επαρκής πολιτικός που επανεξελέγη με σχετική άνεση και που διατηρεί τη φήμη του σκληρά εργαζομένου είτε συμφωνούμε μαζί του είτε όχι. Αλλά, αν και πάντοτε υπήρχαν τοξικές εκδηλώσεις απόρριψης εναντίον των προέδρων ―εναντίον του Σιράκ, εναντίον του Σαρκοζί— ο Μακρόν είναι ο πιο λαομίσητος. 

Πράγματι, όπως αναγνωρίζει και ο ίδιος, απέτυχε να συμφιλιώσει τους Γάλλους. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι φταίει προσωπικά: αν και η Γαλλία είναι κράτος δικαίου» —εξάλλου, αυτή είναι η θεμελιώδης ιδέα του «μακρονισμού» (της «μακρονίας» όπως την ονομάζουν οι εχθροί του)— η ιστορία της την εμποδίζει να συμφιλιωθεί με τον εαυτό της. Ο Μακρόν συμβολίζει την ατομική προσπάθεια, τη φιλοδοξία, το εργασιακό ήθος, την αριστεία· και παρότι, εφαρμόζει εν πολλοίς «αριστερή» πολιτική, σαφώς σοσιαλδημοκρατική, τα ιδεώδη του φαντάζουν στα μάτια των αριστερών Γάλλων ανεπίτρεπτα «δεξιά». Η γαλλική νοοτροπία δεν πιστεύει στη δημοκρατική αριστεία: πιστεύει, με αναχρονιστικό τρόπο, ότι η μοίρα του καθενός εξαρτάται ακόμα και στον 21ο αιώνα από το όνομά του, από την οικογένεια στην οποία έχει γεννηθεί, από τη θρησκεία, από το χρώμα του δέρματος. Όλα αυτά υποτίθεται ότι συνεχίζουν να παίζουν πρωταρχικό ρόλο στην κοινωνική άνοδο και επιτυχία. Οι Γάλλοι προσλαμβάνουν την κοινωνία σαν να μην έχει συμβεί καν η Γαλλική Επανάσταση. Σήμερα, ενώ η γαλλική κοινωνία είναι από τις πλέον επιτυχημένες στον κόσμο, οι Γάλλοι απαξιώνουν σε τέτοιο βαθμό το κράτος τους ώστε συχνά φαίνονται υπερβολικά απαισιόδοξοι, καταθλιπτικοί, γκρινιάρηδες και κακομαθημένοι. Ιδιαίτερα στα μάτια πολιτών από χώρες με περισσότερα και βασικότερα προβλήματα. Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει πέσει θύμα αυτής της νοοτροπίας και αυτού του θυμικού.

Το μίσος εναντίον του Μακρόν συνοδεύεται από το μίσος των Γάλλων μεταξύ τους. Αυτό το διπλό μίσος τροφοδοτείται από την αδεξιότητα και κάποιες φράσεις του προέδρου που έχουν ακουστεί «περίεργες»: αλλά, το θέμα είναι σε ποια αυτιά έχουν ακουστεί — όταν περιμένεις να ξεστομίσει ο πρόεδρος κάτι «ελιτίστικο» θα το ξεστομίσει. Είναι ζήτημα ερμηνείας.  Άλλωστε, η κυβέρνησή του Μακρόν έχει σχεδιαστεί για να καθησυχάζει τους μετριοπαθείς και για να κρατ΄άει μακριά από την εξουσία τη Μαρίν Λεπέν. Για να επιτύχει αυτόν τον δεύτερο στόχο είναι απαραίτητο να λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες και τις επιθυμίες του 25% των Γάλλων που στηρίζουν το Rassemblement National: με αυτή την τακτική, γίνεται ακόμα πιο μισητός στο 25% της άλλου άκρου του φάσματος, ενώ η δεξιά και η κεντροδεξιά τον σιιχαίνεται επειδή καταλαμβάνει τον χώρο της.

Για το μίσος υπάρχουν και μη πολιτικά αίτια: ο Μακρόν είναι ακόμα σχετικά νέος και η νιότη γενικά εμπνέει φθόνο· φαίνεται ισορροπημένος στην προσωπική του ζωή· είναι «τυχερός»· έχει αυτοπεποίθηση· διατηρεί απόσταση από κουτσομπολιά και τετριμμένες συζητήσεις· δύσκολα μπορείς να τον σατιρίσεις, ακόμα δυσκολότερη είναι η γελοιοποίησή του. Καθιστά τη σάτιρα άνοστη, ενώ ο Ζακ Σιράκ, ο Νικολά Σαρκοζί, ο Φρανσουά Ολάντ προσφέρονταν για αστεία· μπορούσαν εύκολα να γίνουν καρτούν. Ο Μακρόν ανθίσταται τόσο σ’ αυτή τη μεταχείριση ώστε τον παρομοιάζουν με τον Δία στην κορυφή του Ολύμπου κι αυτή η εικόνα τον καθιστά απεχθή: οι Γάλλοι θέλουν δύο αντίθετα πράγματα μαζί: έναν πρόεδρο με κύρος και ταυτοχρόνως ένα παιδί του λαού που δεν βρίσκεται στην κορυφή του Ολύμπου αλλά στους πρόποδές του.