Γυναίκες «αόρατες» διά νόμου στο Αφγανιστάν

Στις 7 Μαΐου η κυβέρνηση των Ταλιμπάν επέβαλε στις γυναίκες του Αφγανιστάν να καλύπτουν το πρόσωπο, τα μαλλιά και το σώμα τους στον δημόσιο χώρο. Δυστυχώς, η επιβολή αυτής της απαγόρευσης δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο τόσο στην ιστορία του Αφγανιστάν όσο και άλλων ισλαμικών κρατών. Ωστόσο, το μέτρο γίνεται ακόμα πιο δύσκολο να αγνοηθεί από το γεγονός ότι όσες γυναίκες αρνούνται να καλυφθούν από την κορυφή έως τα νύχια, θα βλέπουν τους συζύγους τους ή άλλα άρρενα μέλη της οικογένειας να τιμωρούνται παραδειγματικά.

Η κατάφορη παραβίαση των δικαιωμάτων των Αφγανών γυναικών -παρά τις υποσχέσεις των Ταλιμπάν στα Ηνωμένα Έθνη, λίγους μήνες πριν, ότι θα σεβαστούν την ισότητα των φύλων- πέρασε με ψιλά γράμματα στον διεθνή Τύπο, σαν να ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Η επαναφορά της μπούρκας ήρθε σε μία στιγμή που η προσοχή της Δύσης είναι σχεδόν ολοκληρωτικά στραμμένη στην εισβολή στην Ουκρανία και το δράμα του ουκρανικού λαού. Μπροστά στις συγκλονιστικές αποκαλύψεις για τις φρικαλεότητες των βιασμών, των βασανιστηρίων, των ομαδικών τάφων στην Ουκρανία, η σοβαρότητα του θέματος της καταπίεσης και της στέρησης βασικών δικαιωμάτων των κοριτσιών και των γυναικών στο Αφγανιστάν φαίνεται να έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα.

Όσο για τους Βρετανούς, τους Αμερικάνους και τις υπόλοιπες Νατοϊκές δυνάμεις, είναι προφανές ότι η παρούσα στάση τους χαρακτηρίζεται από αμηχανία, καθώς η πολυετής παρουσία τους στην περιοχή φαίνεται ότι δεν είχε ουσιαστική επίδραση στον τρόπο που αντιμετωπίζονται ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το νέο καθεστώς. Aκόμα και για τα πιο απλά πράγματα, όπως για  παράδειγμα την μετακίνηση εκτός της περιοχής όπου κατοικούν, οι Αφγανές οφείλουν να ζητούν ειδική άδεια και να εξασφαλίζουν τη συνοδεία κάποιου μέλους της οικογένειάς τους, λες και πρόκειται για ανήλικα παιδιά που χρειάζονται επιτήρηση.

Άλλωστε μια από τις πρώτες απαγορεύσεις που επέβαλε η κυβέρνηση των Ταλιμπάν ήταν ο περιορισμός των γυναικείων ελευθεριών με πολλούς και ποικίλους τρόπους: περιορισμός της γυναικείας εργασίας στους τομείς της Υγείας και της Παιδείας -οι γυναίκες κρίνονται κατάλληλες μόνο για τις θέσεις της νοσοκόμας και της δασκάλας- καθώς και η απαγόρευση να πηγαίνουν σχολείο τα κορίτσια στην εφηβεία, άνω των δώδεκα ετών. Μπορεί η συγκεκριμένη απόφαση των Ταλιμπάν να προκάλεσε θλίψη και οργή σε μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας, αλλά οι αντιδράσεις υπήρξαν και σε αυτή την περίπτωση χλιαρές. Κατά τη διάρκεια της πρώτης διακυβέρνησης των Ταλιμπάν, από το 1996 έως το 2001, τα κορίτσια ήταν αποκλεισμένα από την εκπαίδευση και έτσι η απόφαση της νέας γενιάς Ταλιμπάν που ανέλαβε τη διακυβέρνηση τον Αύγουστο του 2021, φαίνεται ότι δεν προκάλεσε πραγματική έκπληξη σε κανέναν διεθνή φορέα.

Δεν είναι ίσως παράλογη η πρόταση να διακοπεί η ανθρωπιστική βοήθεια της Δύσης προς το Αφγανιστάν μέχρι να συμμορφωθεί η Κυβέρνηση των Ταλιμπάν και να σταματήσει η καταπίεση και ο εκφοβισμός των γυναικών. Ωστόσο, έχει βάρος και η ένσταση ότι, υιοθετώντας αυτή την τακτική, εκτός από τους Ταλιμπάν τιμωρούνται και εκατομμύρια Αφγανοί πολίτες που ζουν σε άθλιες συνθήκες αφού η οικονομία της χώρας τους τελευταίους μήνες έχει κυριολεκτικά καταρρεύσει. Κάτω από τον ζυγό του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και της σκληρής πατριαρχίας, οι γυναίκες στο Αφγανιστάν στερούνται το δικαίωμα να διαθέτουν όπως επιθυμούν το σώμα τους, το δικαίωμα να ζουν, να μορφώνονται, να κινούνται και να εκφράζονται όπως οι ίδιες επιθυμούν – (ξανα-)χάνουν σταδιακά «τη φωνή» τους.