«Telling the Bees» ατομική έκθεση της Κυριακής Γονής

Η γκαλερί The Breeder παρουσιάζει την ατομική έκθεση της Κυριακής Γονή, με τίτλο «Telling the Bees». Μια μεγάλης κλίμακας πολυμεσική εγκατάσταση εξαπλώνεται στον χώρο, παράλληλα με την παρουσίαση του «Telling the Bees (The Game)», ενός βιντεοπαιχνιδιού, που αναπτύχθηκε ως μέρος του ίδιου εξελισσόμενου καλλιτεχνικού σύμπαντος. Η καλλιτέχνης περιεργάζεται την έννοια της υποθετικής μυθοπλασίας (speculative fabulation) της Ντόνα Χάραγουεϊ βασισμένη σε επιτόπια έρευνα, λαϊκές παραδόσεις και φεμινιστική κριτική θεωρία. Η έκθεση ξεδιπλώνεται ως οικοσύστημα που ακροβατεί ανάμεσα σε μια μορφή νατουραλιστικής ακρίβειας που δεν επιδιώκει την πιστή αναπαράσταση, αλλά την ενσώματη κατανόηση και την ποιητική κοσμοπλασία, φέρνοντας στην επιφάνεια ζητήματα οικολογικής καταστροφής, συλλογικής φροντίδας και επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπινων και μη όντων.

Το έργο «Telling the Bees» είναι μία πολύπτυχη εγκατάσταση που περιλαμβάνει βίντεο, γλυπτά, σχέδια, σημειώσεις, υφάσματα, ήχους και τελετουργικά αντικείμενα. Η χρονικότητα ξεδιπλώνεται ως μη γραμμική, συνυφαίνοντας ιστορικές αναφορές, βιώματα και φανταστικά μέλλοντα με έναν τρόπο που θυμίζει τη δομή της προφορική αφήγησης. Το κοινό συναντά στο χώρο μια συλλογή υλικών: προσφορές, εργαλεία, φυλαχτά και ένα ερευνητικό αρχείο, στοιχεία που φέρουν αναμνήσεις και αντανακλούν τη δημιουργική διαδικασία της καλλιτέχνη, υποδηλώνοντας μια εξελισσόμενη αφήγηση παρά ένα οριστικό συμπέρασμα.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την αφήγηση έχει η πρωταγωνιστική φιγούρα της Beeseeker, η οποία με την ρετρο-φουτουριστική χειροποίητη στολή της, περιηγείται σε ένα τοπίο του Αιγαίου πελάγους, εξαντλημένο από τον μαζικό τουρισμό, την λειψυδρία και την περιβαλλοντική παρακμή. Εμπνευσμένη εξίσου από την αισθητική της επιστημονικής φαντασίας αλλά και την εφευρετικότητα της υπαίθρου, η αμφίεση της Beeseeker θυμίζει όχι μόνο εξοπλισμό επιβίωσης αλλά και παραδοσιακή τελετουργική ενδυμασία. Η έννοια  του προσανατολισμού αναδύεται ως βασικό μοτίβο σε όλη την εγκατάσταση, βασισμένο στον τρόπο με τον οποίο οι μέλισσες περιπλανιούνται στο χώρο, επικοινωνούν μέσα στο σμήνος και διατηρούν τη συλλογική διαβίωση μέσα στη κυψέλη.

Οι μέλισσες δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως σύμβολα, αλλά ως συνεργάτιδες και φορείς γνώσης. Το έργο της Γονή στρέφει τη προσοχή μας στην κυψέλη ως μια δυναμική κοινωνική δομή, στην οποία έμφυτα συστήματα επικοινωνίας, κίνησης και συνεργασίας υπερβαίνουν τις έννοιες της αποδοτικότητας και της απλής χρηστικότητας, συμβάλλοντας επίσης και στη συλλογική συναισθηματική ευημερία όλων των μελών της. Αυτές οι ιδιότητες εκδηλώνονται σε όλη την εγκατάσταση, από κεντημένα πανό που αποτυπώνουν τη γεωμετρία του χορού των μελισσών, έως βίντεο που συνδυάζουν επικεφαλίδες ειδήσεων, εικόνες τεχνητής νοημοσύνης και ηχογραφήσεις των ήχων που παράγουν οι μέλισσες. Σε ένα φορητό ναϊσκο αφιερωμένο στη μυθική θεότητα μισή γυναίκα μισή μέλισσα, συγκεντρώνονται υλικά όπως μελισσοκέρι, σπόροι, φυλαχτά και εργαλεία, όλα μαζί αυτά ενεργοποιούν τον εκθεσιακό χώρο μέσω της οσμής, της όρασης, της ακοής και της τελετουργίας.

Ο τίτλος, «Telling the Bees» αναφέρεται σε ένα παραδοσιακό λαϊκό έθιμο διάφορων πολιτισμών, σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι ενημέρωναν τις μέλισσες για αξιοσημείωτα γεγονότα, όπως γεννήσεις, θανάτους και αποχωρήσεις, πιστεύοντας ότι αν παρέλειπαν να το κάνουν οι μέλισσες θα εγκατέλειπαν την κυψέλη τους. Η καλλιτέχνης αξιοποιεί αυτό το έθιμο τόσο ως θεματικό σκελετό του έργου της όσο και ως μια ηθική πρόταση: μια παράκληση συμπερίληψης της μη ανθρώπινης ζωής σε συστήματα νοηματοδότησής, πένθους και εξέλιξης. ‘Ενα πλεκτό καλάθι γνωστό ως σμαρολόγος, που δόθηκε ως δώρο στην καλλιτέχνιδα πριν από χρόνια στο νησί της Ικαρίας, λειτουργεί ως κεντρικό αντικείμενο της εγκατάστασης. ‘Όπως αναφέρει η επιμελήτρια Νάντια Αργυροπούλου ο σμαρολόγος λειτουργεί ως δοχείο και φορέας σχέσεων. Οι συνδέσεις που κάνει η εικαστικός με το έργο της Ursula K. Le Guin, «Carrier Bag Theory of Fiction» είναι εμφανείς και προσφέρουν μια εναλλακτική ματιά στις ηρωικές αφηγήσεις υπέρ των ιστοριών γύρω από τη φροντίδα, τη συλλογικότητα και τη αλληλεγγύη.

Επεκτείνοντας αυτή την καλλιτεχνική έρευνα στον τομέα των διαδραστικών μέσων, η έκθεση παρουσιάζει παράλληλα το «Telling the Bees (The Game)», ένα βιντεοπαιχνίδι που αναπτύσσεται από την Γονή ως εξελισσόμενο μέρος του έργου. Το «Telling the Bees (The Game)» προκύπτει από την ανάγκη για φροντίδα του κλίματος και συναισθήματα αισιοδοξίας, συνδυάζοντας την εξιστόρηση σε διαφορετικές χρονικότητες με στοιχεία ρεαλισμού και λαϊκές παραδόσεις. Με φόντο ένα πλασματικό αρχιπέλαγος που διέπεται από οικολογική κατάρρευση και υπερτουρισμό, το παιχνίδι ακολουθεί την Beeseeker στην αναζήτησή της για το τελευταίο σμήνος άγριων μελισσών, που κινδυνεύει από εξαφάνιση.

Στο παρόν στάδιο, το παιχνίδι βρίσκεται σε αρχική φάση με την παρουσίαση της Beeseeker, η οποία λειτουργεί ως οδηγός και άβαταρ του παίκτη, ενώ o εξοπλισμός της δίνει τα πρώτα στοιχεία για το αρχιπέλαγος και την αφήγηση του βιντεοπαιχνιδιού. Οι επισκέπτες καλούνται να εξερευνήσουν τα εργαλεία, τα φυλαχτά και τις προσφορές της, αντικείμενα εμποτισμένα με ιστορία, δράση και συναισθηματική σημασία. Αυτά περιλαμβάνουν σπόρους αγριολούλουδων που προορίζονται για φύτευση, δοχεία για νερό για την ενυδάτωση των μελισσών, δράσεις όπως το βουητό ή η εκτέλεση του χορού των μελισσών ως μέσο επικοινωνίας με τη μη ανθρώπινη ζωή. Με αυτόν τον τρόπο, η αλληλεπίδραση στον κόσμο του παιχνιδιού πραγματοποιείται μέσω της παρατήρησης και της φροντίδας αντί της επέκτασης ή της κατάκτησης.

Απορρίπτοντας την κυρίαρχη λογική των βιντεοπαιχνιδιών που βασίζεται στην εκμετάλλευση, τον ανταγωνισμό και τη βία, το «Telling the Bees (The Game)» προτείνει μια εναλλακτική δυναμική στο τρόπο που εξελίσσεται το παιχνίδι. Όπως σημειώνει η καλλιτέχνης, οι μηχανισμοί του παιχνιδιού βασίζονται σε πράξεις τρυφερότητας, αμοιβαιότητας και χαράς, επαναπροσδιορίζοντας τη «νίκη» ως ευημερία και συνύπαρξη όλων των μορφών ζωής. Η φεμινιστική του προσέγγιση αμφισβητεί τις κανονιστικές παραδοχές της κουλτούρας των βιντεοπαιχνιδιών και τοποθετεί το παιχνίδι ως ένα ζωντανό, αέναο σύστημα, που δίνει προτεραιότητα στην παρατήρηση, την ακρόαση, τη συντροφικότητα και την αλληλεξάρτηση έναντι της επίλυσης ή της κυριαρχίας.

Στο σύνολο του το έργο «Telling The Bees» πραγματεύεται την οικολογική καταστροφή  παρόλα αυτά αντιτίθεται στις αφηγήσεις της απελπισίας. Αντλώντας από τις τοπικές γνώσεις της Ανατολικής Μεσογείου και βασιζόμενη σε ευρύτερες επιστημονικές και πολιτισμικές έρευνες, η έκθεση προτείνει θεωρητικά σενάρια για το μέλλον που βασίζονται στη φροντίδα, τα τελετουργικά έθιμα και τη συλλογική ανθεκτικότητα. Δημιουργεί ένα «safe-space» εναρμόνισης μεταξύ ανθρώπινων και μη όντων, τεχνολογίας και παράδοσης, απώλειας και δυνατότητας.

Το «Telling the Bees» προσκαλεί τους επισκέπτες να σταθούν προκειμένου να παρατηρήσουν, να αφουγκραστούν, και να φανταστούν εναλλακτικούς τρόπους συμβίωσης σε έναν κόσμο ήδη πληγωμένο, αλλά όχι ακόμα καταδικασμένο.

Η πορεία του «Telling the Bees»

Το «Telling the Bees» ξεκίνησε από μια ανάθεση της επιμελήτριας Ηλιάνας Φωκιανάκη για την έκθεση «The One Straw Revolution» (Framer Framed, Άμστερνταμ, 2024) και συνεχίστηκε με μια ανάθεση της επιμελήτριας Νάντιας Αργυροπούλου για την έκθεση «the collective purr» (κτίριο Νόμπελ, Αθήνα, 2024). Η ιδέα του «Telling the Bees (The Game)» αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Onassis AiR και του ONX Residency το 2024. Ένα απόσπασμα του παρουσιάστηκε στην χειμερινή έκθεση του ONX τον Φεβρουάριο του 2025 στη Νέα Υόρκη.

Βιογραφικό της καλλιτέχνιδας

Η Κυριακή Γονή ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Η καλλιτεχνική πρακτική της είναι πολυδιάστατη καθώς χρησιμοποιεί ένα ευρύ φάσμα μέσων, συνδυάζοντας βίντεο CGI, υφάσματα, σχέδια, κώδικα, ήχο, ιστοσελίδες και γλυπτική για να δημιουργήσει πολυεπίπεδα και εμβυθιστικά περιβάλλοντα. Πρόσφατες ατομικές εκθέσεις της έχουν παρουσιαστεί στη γκαλερί The Breeder στην Αθήνα, στη γκαλερί Blenheim Walk στο Πανεπιστήμιο Τέχνης του Λιντς, στο Drugo More στη Ριέκα, στο SixtyEight Art Institute στην Κοπεγχάγη, στη συλλογή KVOST Art Collection Telekom στο Βερολίνο, στο Πολιτιστικό Κέντρο Ωνάση στην Αθήνα και στο Aksioma στη Λιουμπλιάνα. Το έργο της Γονή έχει επίσης παρουσιαστεί σε ομαδικές εκθέσεις όπως η Art and Technology Biennial INDEX, Μπράγκα, 1.5 Degrees στο Kunsthalle Mannheim, 2η Μπιενάλε της Βαρσοβίας, 8η Μπιενάλε Γκαρντένας, The New Digital Deal Ars Electronica, Modern Love στο EMST, 24η PhotoBiennale Θεσσαλονίκης, 13η Μπιενάλε της Σαγκάης, Transmediale2020, 5η Μπιενάλε Σχεδιασμού της Κωνσταντινούπολης. Η Γονή έχει λάβει αναθέσεις από αναγνωρισμένους οργανισμούς όπως η Μπιενάλε της Σαγκάης, η Μπιενάλε της Gherdeina, η Μπιενάλε της Βαρσοβίας, το Ίδρυμα Ωνάση, το PCAI, το Ars Electronica και η Art Collection Telekom. Το έργο της έχει αναγνωριστεί με βραβεία και υποτροφίες από την Allianz Kulturstiftung και την Bertelmanns Stiftung, την Ars Electronica και την Telekom, καθώς και από τον Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Εκτός από τις καλλιτεχνικές της δραστηριότητες, η Γονή δίνει συχνά διαλέξεις, γράφει και πραγματοποιεί ομιλίες. Είναι κάτοχος πτυχίου στις Εικαστικές Τέχνες και μεταπτυχιακού τίτλου στις Ψηφιακές Τέχνες από την Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Προηγουμένως, ολοκλήρωσε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική και Πολιτισμική Ανθρωπολογία στην Αθήνα και στο Λέιντεν της Ολλανδίας.

Εγκαίνια: Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026, 19:00 - 21:00