the PAPER
Πέντε γράμματα του Νίκου Νικολαΐδη
Πέντε γράμματα του Νίκου Νικολαΐδη
τεύχος: 315 - 14/09/2010 - σχόλια

Πέντε γράμματα του Νίκου Νικολαΐδη

Πέντε γράμματα του Νίκου Νικολαΐδη

EMAIL
FACEBOOK
TWITTER
MORE

Σκαλίζω τα χαρτιά μου. Από τα πέντε γράμματά του που έχω στα χέρια μου –ένα σταλμένο εδώ στην Αθήνα, τρία στη Στοκχόλμη κι ένα στην Αϊόβα Σίτι των ΗΠΑ–, το πρώτο φέρει την ημερομηνία «Φεβρουάριος 1980». Την προηγούμενη χρονιά είχαν προβληθεί «Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα», που τον μετέτρεψαν εν μία νυκτί σε θρύλο του πιο ανήσυχου και αντισυμβατικού κομματιού της νεολαίας. Τον είχα κι εγώ περί πολλού, και του έστειλα το πρώτο μου βιβλίο, «Κομματάκια», που βγήκε επίσης το ’79. Για να λάβω μια θερμή επιστολή του («Πάντως είσαι “μέσα” και πολύ μάλιστα, αν καταλαβαίνεις τι εννοώ»), και τον αριθμό τηλεφώνου του. Πήγα σύντομα και τον είδα, πού αλλού, στην Κηφισιά, που εκείνος την έγραφε πάντα «Κηφησιά». Από τότε, αν και κατά διαστήματα χανόμασταν τελείως, δεν έπαψα να τον βλέπω ή να μιλάμε στο τηλέφωνο.

Ήμουν είκοσι χρονών εκείνη την εποχή, και αργότερα τον συνάντησα ασφαλώς κι αλλού, κυρίως όμως στο σπίτι του τον θυμάμαι. Το ίδιο αυτό σπίτι που πρωταγωνιστούσε στα ελεγειακά «Κουρέλια», και που η γλυκόπικρη ατμόσφαιρα της ταινίας το είχε σφραγίσει στα μάτια μου ανεξίτηλα. Κι όμως, έβλεπα ένα χαλαρό, ευγενικό, τρυφερό, και την ίδια στιγμή πάντα αυτοσαρκαζόμενο και κυνικό Νίκο, να περιφέρεται εκεί μέσα σαν το ψάρι στο νερό. Συνήθως καθόμασταν στο γραφείο του, το στενόμακρο σαν διάδρομο, με τις βιβλιοθήκες και τα στερεοφωνικά απ’ τη μία, και τα ατέλειωτα τζάμια που έβλεπαν στον κήπο-κτήμα απ’ την άλλη. Θυμάμαι την πελώρια, σαν χαλκά βέρα του και την αγάπη του για τα φαρδιά σκούρα γυαλιά ηλίου. Κι ένα λυκόσκυλο τέρας, που το κρατούσε όταν με υποδεχόταν ή με ξεπροβόδιζε, επειδή το φοβόμουν. Όλ’ αυτά υπό την άλλοτε ορατή κι άλλοτε αόρατη σκέπη της γυναίκας του, της Μαρί-Λουίζ.

Θυμάμαι τη βαθιά απόλαυση που ένιωσα
διαβάζοντας το πρώτο του μυθιστόρημα, τον αμίμητο «Οργισμένο Βαλκάνιο». Ένας δημιουργός εμβληματικός στον κινηματογράφο, που επιπλέον έγραφε και μια ανάλογα τολμηρή και πρωτότυπη πρόζα. Ένας δημιουργός απροκάλυπτα επηρεασμένος από την αμερικάνικη μαζική κουλτούρα, όσο και οι επόμενες γενιές, όπως η δική μου. Μια διέξοδος στο ασφυκτικά πολιτικοποιημένο κλίμα της μεταπολίτευσης, όπου οι αναφορές στον Εμφύλιο και την Αριστερά είχαν καταντήσει του συρμού. Ειδικά για τον «Οργισμένο Βαλκάνιο» πίστευα ότι, αν ποτέ τον γύριζε σε ταινία, θα ήταν το αριστούργημά του. Εάν η ακαταμάχητη τεχνική του, η στιλιστική φαντασμαγορία του, επενδυόταν σε ένα τόσο βιωμένο (φαινομενικά), άμεσο και νεοελληνικό θέμα, το αποτέλεσμα θα ξεπερνούσε κάθε προηγούμενο.

Στα τέλη του ’83, πήραμε μέρος στην τηλεοπτική εκπομπή «Θέματα και βιβλία», μαζί με διάφορους άλλους συγγραφείς, από τον Τατσόπουλο ως τον Κουμανταρέα. Κι ο Νίκος, θυμάμαι, σηκώθηκε κάποια στιγμή νευριασμένος, κι εγώ δεν ξέρω πια με τι, και έφυγε από το πλατό, ενώ η εκπομπή συνεχίστηκε σαν να μην έτρεχε τίποτα! Το Μάιο του 1984 καταθέσαμε οι δυο μας μια ιδέα για ταινία με τον τίτλο «Το φυλάκιο», στο Κέντρο Κινηματογράφου, αλλά μας την έκοψαν. Ήταν μια ιστορία που ήθελα πολύ να γράψω και που υποτίθεται ότι αποτελεί τη συνέχεια του ημιτελούς μυθιστορήματός μου «Η αυτοκρατορική μνήμη του αίματος». Αργότερα πάλι, γύρω στο ’85, επί Βασιλικού στην ΕΡΤ, βρεθήκαμε να συζητάμε την περίπτωση να σκηνοθέτησει σε μίνι σίριαλ τα «Διόδια». Ο Βασιλικός πίστευε στο βιβλίο μου όσο κι ο Νίκος, αλλά ο τελευταίος απαιτούσε ένα επίπεδο κινηματογραφικής παραγωγής που δεν μπορούσε να προσφέρει η τηλεόραση. Ευτυχώς, τα σενάρια των έξι επεισοδίων που είχα προλάβει να γράψω, δουλεύοντας για καιρό μαζί με τον Νίκο (ένα απ’ αυτά χάθηκε, κατά την αποστολή του στην Κηφισιά!), μου φάνηκαν χρήσιμα στην τελική εκδοχή που σκηνοθέτησε αργότερα ο Κώστας Μαζάνης.

Θέλω να πω ότι ήρθαμε αρκετές φορές κοντά
, και παραλίγο να συνεργαστούμε. Ανάμεσα στα βιβλία που έλεγε ότι θέλει να κάνει ταινία, εκτός από «Τα τζιτζίκια» μου, ήταν «Οι κεκαρμένοι» και «Το θολάμι» του Νίκου Κάσδαγλη. Τον τρόμαζαν όμως τα πολλά εξωτερικά. Ήθελε να γυρίζει «ταινίες δωματίου», κι όχι τόσο επειδή βαριόταν τη φασαρία, όπως έλεγε. Ζούσε πολύ μέσα σε τέσσερις τοίχους, και τα έργα του δεν μπορούσαν παρά να μιλάνε γι’ αυτό του το βίωμα. Να γιατί πιστεύω ότι δεν γύρισε ποτέ του και τον «Οργισμένο Βαλκάνιο». Επειδή είχε περάσει πια σε μια άλλη φάση. Σε μια φάση όλο και πιο σκοτεινή και μοναχική, που φαίνεται ανάγλυφα στις τελευταίες του ταινίες, «Ο χαμένος τα παίρνει όλα» (όπου μετέτρεψε σε πρωταγωνιστή ακόμη και τον, ανήσυχο και ασυμβίβαστο όσο κι ο ίδιος, τραγουδοποιό Γιάννη Αγγελάκα) και “The zero years”.

Θυμάμαι το πτώμα του πατέρα, που ο ήρωας κρατάει άταφο μες στο διαμέρισμά του, στο δεύτερο μυθιστόρημά του «Γουρούνια στον άνεμο». Θυμάμαι τη Δώρα Μασκλαβάνου, που τη γνώρισα με αφορμή το ρόλο της στη «Γλυκιά συμμορία» και γίναμε για ένα διάστημα στενοί φίλοι (και με την ίδια και με τον τότε σύζυγό της, τον Νίκο Κυπουργό). Θυμάμαι τον Περιστεριώτη όπως κι εγώ, σκηνοθέτη Αντώνη Κόκκινο, που ήρθε να με βρει σταλμένος από τον Νίκο για να κοιτάξω το σενάριο του «Τέλους εποχής», όπου δανείστηκε στοιχεία από τα «Διόδια». Κι ένα βοηθό του Νίκου, τον Οδυσσέα Λάππα, που τον βοηθήσαμε με τον Τατσόπουλο στο σενάριο μιας μικρού μήκους, επιστημονικής φαντασίας, με τίτλο “Shablo” (εδώ βασίζεται η «Μέδουσα», που περιέλαβα αργότερα στο «Απέραντα άδειο σπίτι»).

Έμαθα το θάνατό του
–στις 5 Σεπτεμβρίου 2007, από πνευμονικό οίδημα, στα 67 του– από την εφημερίδα. Και ξεκοκάλισα το καλύτερό του ίσως, δημοσιευμένο μετά θάνατον, τρίτο και φαρμακερό μυθιστόρημά του «Μια στεκιά στο μάτι του Μοντεζούμα». Είχα προλάβει να του αποτίσω φόρο τιμής το 2003, στην «Επινόηση της πραγματικότητας», κι ας πρόκειται για έργο μυθοπλασίας. Εκεί τον αναφέρω ονομαστικά (μαζί με τη φράση-κλειδί για την Ελλάδα από τον «Οργισμένο Βαλκάνιο»: «Αυτή η χώρα είναι το πιο ανώμαλο ρήμα του κόσμου») ως έναν από τους ελάχιστους στις μέρες μας ασυμβίβαστους με το σύστημα.

Από τη γενιά του
, είναι διάφοροι κινηματογραφιστές που μ’ αρέσουν πολύ ή λίγο. Ο Νικολαΐδης, όμως, παραμένει ο αγαπημένος μου. Αυτός που δείχνοντας ένα πλατύφυλλο φυτό να το δέρνει η βροχή, κατόρθωνε να σου υποβάλει την αίσθηση της καταιγίδας. Αυτός που με ένα τηλεκατευθυνόμενο αυτοκινητάκι σού συνόψιζε την αίσθηση της Επόμενης –μετά την καταστροφή του πλανήτη– Μέρας. Αυτός που ήταν περισσότερο από κάθε άλλον λυρικός και μαζί σαρκαστικός, ο πιο ρομαντικός και ο πιο απελπισμένος.

Στην πραγματιστική και μαλθακή εποχή μας, την υποδουλωμένη στο χρήμα, μπορεί να φαινόταν ντεμοντέ. Αλλά όταν ξανάρθουν οι Νέοι Ρομαντικοί, ίσως τον χρίσουν πρίγκιπά τους γι’ άλλη μια φορά. Πού βλέπω δείγματα ή σπέρματα νεορομαντισμού; Στους οικολόγους, στο κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, ακόμα ακόμα και σε όσους επιδίδονται στην εσωτερική αναζήτηση. Δεν είναι προφητεία, το μέλλον παραμένει απρόβλεπτο και ανεξιχνίαστο. Λέω απλώς τους ευσεβείς μου πόθους.


Πρόσφατα άρθρα από ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ

Προδημοσίευση: Σημειώσεις για τις «Ιστορίες της Λίμνης»
Στον επίλογο της συγκεντρωτικής έκδοσης των «Ιστοριών της Λίμνης» (εκδόσεις Κέδρος)...
Ανοιχτές πληγές
O Βαγγέλης Ραπτόπουλος γράφει µε αφορµή την παράσταση στο θέατρο «Συνεργείο»...
Η επινόηση της πραγματικότητας με σάρκα και οστά
 Το μυθιστόρημα του Β. Ραπτόπουλου εμπνέει μία σειρά από περφόρμανς σε βιβλιοπωλεία.

Voice Choice

image
Άλλη μια μετωπική σύγκρουση με τη πραγματικότητα για το ελληνικό πολιτικό σύστημα
22/10/2014 - 14:09
image
Ποτάμια οι δρόμοι –πλημμύρισαν σπίτια, παρασύρθηκαν αυτοκίνητα
24/10/2014 - 18:37
image
Όπως τις ανεβάζουν οι χρήστες του Facebook
24/10/2014 - 20:35
image
Τον έφτασε στα όριά του όταν μπήκε η Άνιστον στη συζήτηση
24/10/2014 - 11:21
n
Η A.V. προτείνει: μουσική, σινεμά, γεύση, βόλτες
24/10/2014 - 19:21
image
Τελετή λήξης για το 27ο Πανόραμα ευρωπαϊκού κινηματογράφου
24/10/2014 - 13:35
image
Σόρκιν: Δεν χρειάστηκε ούτε οντισιόν
24/10/2014 - 15:13
image
Το «a glimpse of» είναι ένα βιβλίο/περιοδικό/αντικείμενο τέχνης.
24/10/2014 - 14:45

Smart Life

Advertisement

image
Η ετήσια εκπαιδευτική έκθεση για bartenders και επαγγελματίες των bars (4&5/11, Τεχνόπολις)
21/10/2014 - 18:46
image
Το καλύτερο δώρο αν είσαι πρωτοετής
14/10/2014 - 20:04

Σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό ή διαφημιστικό περιεχόμενο, καθώς και σχόλια άσχετα με το θέμα του άρθρου δεν επιτρέπονται και θα σβήνονται.

Πάρτε μέρος στη συζήτηση