Christine Lagarde: Η πιο σικ γυναίκα στην παγκόσμια οικονομία

Δεν θέλεις να της βαρέσεις προσοχή. Θέλεις να τρέξεις να της ανοίξεις την πόρτα. Η γυναίκα που με την αποφασιστικότητα, την πυγμή και τη θηλυκότητα επαναπροσδιόρισε την πιο ισχυρή θέση στην παγκόσμια οικονομία.

Η θεαματική αναρρίχησή της σε αξιώματα που μέχρι τώρα καταλάμβαναν μόνο άνδρες, σίγουρα εντυπωσιάζει. Αλλά το ότι ταυτόχρονα ντύνει τη σιδηρά πυγμή της με τόση θηλυκότητα, αποτελεί την πραγματική έκπληξη.

Το ζήτημα κυκλώνεται καλύτερα με αντιπαραδείγματα. Ένα είναι η βασίλισσα της Αγγλίας. Επί 58 χρόνια στο θρόνο, ντύνεται με τον ίδιο απαράλλαχτο τρόπο και μάλιστα έτσι ώστε να μοιάζει με τόπι υφάσματος που κρατά τσάντα χειρός. Η Άνγκελα Μέρκελ πάλι, η Νο1 σύμφωνα με τη φετινή κατάταξη των ισχυρότερων γυναικών του κόσμου από το περιοδικό Forbes, δεν καταφέρνει ούτε καν αυτό. Ντύνεται, απλά, σαν τόπι. Αλλά και παλιότερα, τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα. Αρκεί μια γρήγορη αναζήτηση στο ίντερνετ φωτογραφιών προσωπικοτήτων σαν τη Σιμόν Βέιλ, τη Μάργκαρετ Θάτσερ ή τη Μαντλίν Ολμπράιτ, και ο «κανόνας» προκύπτει μόνος του με την πρώτη ματιά: μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συντριπτική τους πλειονότητα, οι γυναίκες που βρέθηκαν να κατέχουν οι ίδιες θεσμικές θέσεις εξουσίας, προτίμησαν να δημιουργήσουν μέσω του ντυσίματoς και γενικότερα του look τους μια στερεοτυπική εικόνα του εαυτού τους, η οποία ήταν αυστηρά αποστειρωμένη από κάθε ίχνος σεξαπίλ.

Ο σφιχτός κότσος και ο ακόμα πιο σφιχτός φιόγκος-λαιμοδέτης της Βέιλ, η γραμμή Α που προτιμούσε η Θάτσερ και που την «ελαχιστοποιούσε» σε γυναικείο κεφάλι στην κορυφή υφασμάτινης πυραμίδας, όπως και οι αδρές υφές των ομοιότυπων ταγέρ της Ολμπράιτ, που την έκαναν να θυμίζει δειγματολόγιο του Χυτήρογλου, είχαν σαν κύριο στόχο να λειτουργούν ως «καμουφλάζ» που απέκρυπταν τη γυναίκα που κατείχε το ρόλο.

Με άλλα λόγια, το «ένδυμα εξουσίας» μιας γυναίκας στην εξουσία δεν ήταν –ούτε είναι– «απελευθερωτικό» της θηλυκότητάς της (παρά το ότι μπορεί να ήταν –και να είναι– «αυτοεκφραστικό» της ίδιας).

Το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, ωθεί το φάσμα των βαθυστόχαστων ερωτημάτων σε δυσκολότερη πίστα: τι είναι επιτέλους αυτό που όλοι θεωρούν προφανές, αλλά την ίδια στιγμή παραμένει εντελώς απροσδιόριστο και το ονομάζουμε θηλυκότητα;

Ευτυχώς σ’ αυτό το κρίσιμο σημείο φτάνει, κομψότατη όπως πάντα, η Κριστίν Λαγκάρντ, για να βάλει ένα φρένο στον παροξυσμό εμβάθυνσης. Μπορεί η ίδια επισήμως να αδιαφορεί για τους ορισμούς αυτού του είδους, αλλά μας διαφωτίζει επί του θέματος με την «αντισυμβατικότητα» που τη διακρίνει σε σύγκριση με άλλες ηγέτιδες.

Η γυναίκα που σήμερα κατέχει τη θέση της γενικής διευθύντριας του ΔΝΤ, επιβεβαιώνει με κάθε της εμφάνιση ότι η θηλυκότητα είναι μια ελευθερία. Είναι εκείνη η ανέμελη προσήλωση στις εναλλαγές του look. Είναι η χαρούμενη προτίμηση για το φίνο και το κολακευτικό. Είναι η επιλογή να γεμίζεις τις ντουλάπες σου με τον ανθό της παρισινής πασαρέλας και όχι με «στολές», που ράβει κάποια μυστική προσωπική μοδίστρα. Είναι η εμπιστοσύνη στο chic ως ανεξίτηλη αξία. Και ακόμα χειρότερα, θηλυκότητα είναι το θάρρος να τα πιστεύεις όλα αυτά, ακόμα κι όταν ξέρεις ότι είσαι καταδικασμένη να ποζάρεις σε όλες τις επίσημες φωτογραφίες σου με φόντο βλοσυρούς κυρίους με γκρίζα κοστούμια.

Η επίθεση της ζέβρας
Γενικότερα, τα γκρι κοστούμια λειτουργούν κάπως ανάστροφα για την Κριστίν. Μία από τις πρώτες αλλαγές που έκανε όταν ανέλαβε το Υπουργείο Οικονομικών της Γαλλίας, ήταν να βάλει στο γραφείο της ένα ασπρόμαυρο χαλί με μοτίβο δέρματος ζέβρας. Το προϋπάρχον κρίθηκε ακατάλληλο, γιατί το «συνολάκι» άνδρες με γκρίζα κοστούμια πάνω σε γκρι μοκέτα τής έπεφτε λίγο βαρύ για να το αντιμετωπίζει κάθε πρωί. Επίσης, με διάφορες αφορμές έχει δηλώσει ότι γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει «να βρεθείς μόνη σου σε μια αίθουσα, στην οποία όλοι γύρω σου φορούν σκούρα κοστούμια, και να αισθάνεσαι για μερικά δευτερόλεπτα φοβισμένη, ελαφρώς ταπεινωμένη και καθόλου ευπρόσδεκτη». Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η ίδια λέει ότι ηχεί μέσα της η φωνή της προπονήτριάς της στη συγχρονική κολύμβηση, τότε που ήταν 15 ετών και ετοιμαζόταν για αγώνα: «Σφίξε τα δόντια και χαμογέλα». Ωστόσο, η ευάλωτη πτυχή της δεν είναι αυτή που τη χαρακτηρίζει. Και επειδή έχει συμβεί να τη ρωτήσουν αν έτυχε ποτέ να νιώσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης στο εργασιακό περιβάλλον, η απάντηση που έδωσε τότε είναι ίσως πιο περιγραφική της δυναμικής που αναπτύσσεται ανάμεσα σε εκείνη και τα γκρίζα κοστούμια: «Όχι, παραείμαι ψηλή και υπήρξα για πολύ καιρό αθλήτρια. Ξέρουν ότι απλά θα τους έριχνα μπουνιά».

Του ύψους και του βάθους
Είναι πράγματι τόσο ψηλή η Κριστίν Λαγκάρντ, ώστε να προκαλεί φόβο ή δέος; Η απάντηση είναι: όχι και ναι. Το ακριβές ύψος της είναι 1,77800 μέτρα. Και επειδή συνήθως φοράει τακούνια 6 εκατοστών, στέκεται μετά βίας στο 1,83 από το εκάστοτε δάπεδο. Ως απόλυτη τιμή, αυτό δεν είναι κάτι το εξωφρενικό για να το συζητά κανείς. Είναι όμως ξερακιανή και εξαιρετικά ευθυτενής (κοινώς μπαστουνόρθια) και αυτό, μερικές φορές, εκλαμβάνεται ως τρομακτικό. Γενικότερα, η ακαμψία είναι κάτι που τη χαρακτηρίζει και στις διαπραγματεύσεις. Όσοι την έχουν γνωρίσει σ’ αυτό το πλαίσιο, λένε ότι εκεί μπορεί πραγματικά να προκαλέσει τρόμο. Υπερασπίζεται με μένος τις θέσεις της και φαίνεται πως διατηρεί μια ανεξήγητη στερεότητα, όταν οι αντιξοότητες πέφτουν κατά πάνω της απ’ όλες τις πλευρές. Ένα βασικό ατού της, χάρη στο οποίο εμπνέει σεβασμό στους γύρω της.

Θεωρείται, επίσης, ότι έχει μια μαγική ικανότητα να δημιουργεί συγκλίσεις απόψεων, εκεί όπου δεν υπάρχει πρόσφορο έδαφος. Αυτό της χάρισε διεθνή αναγνώριση στις συνόδους του G8 και του G20, ειδικά όταν λόγω της κρίσης του 2008 οι αποφάσεις έπρεπε να λαμβάνονται γρήγορα και τελεσίδικα.

Το προφίλ της γυναίκας που θα διοικεί ακόμα για καιρό σε μήκη και σε πλάτη ολοκληρώνεται, αν στα παραπάνω προστεθούν τα άψογα αγγλικά της (δεξιότητα σπάνια για Γαλλίδα), οι αξιοζήλευτες γνωριμίες της με ισχυρούς του κόσμου τούτου και τέλος το υποδόριο χιούμορ της. Αυτό ειδικότερα συμβαίνει να είναι τόσο υποδόριο που συχνά αναδύεται ως «αιχμές» στο λόγο της, οι οποίες δεν αποσκοπούν απαραίτητα στο γέλιο. Παράδειγμα, μια φράση της από συνέντευξη που έδωσε στην αμερικανική τηλεόραση: «Οι γυναίκες είναι σαν τα φακελάκια του τσαγιού. Αποκαλύπτουν τη δύναμή τους όταν τις βουτάς στο νερό».

Ευαγγελικές περικοπές για βραδινές ώρες
Η Κριστίν-Μαντλέν-Οντέτ Λαλουέτ γεννήθηκε στη Νορμανδία, αλλά μεγάλωσε στη Χάβρη. Προέρχεται από αυτό που στη Γαλλία ονομάζουν «μικροαστικό, καθολικό περιβάλλον, με αριστερίζουσες απόψεις». Επειδή η συγκεκριμένη περιγραφή δεν είναι ξεκάθαρη, ας σημειωθεί ότι οι δύο συστάσεις, που η Κριστίν άκουγε συχνότερα μεγαλώνοντας, ήταν εκείνη του πατέρα της, του κυρίου Λαλουέτ, ο οποίος της έλεγε «δεν έχεις κανένα δικαίωμα, έχεις μόνο υποχρεώσεις» και η άλλη, της μητέρας της, που επέμενε «να ολοκληρώνεις πάντα αυτό που ξεκινάς».

Έχει τρεις νεότερους απ’ αυτήν αδελφούς, εκ των οποίων ο μικρότερος, ο Ολιβιέ Λαλουέτ, κάνει καριέρα ως βαρύτονος. Χάρη σ’ αυτόν η Κριστίν αγάπησε την όπερα. Μια άλλη μεγάλη αγάπη της, η συγχρονική κολύμβηση, γεννήθηκε από το θαυμασμό της για την Έσθερ Γουίλιαμς, που «ήταν παχουλούτσικη κι αυτό την έκανε αξιαγάπητη». Η ενασχόλησή της με το σπορ την έφερε στο εθνικό πρωτάθλημα της Γαλλίας, όπου η ομάδα της κέρδισε το 1973 το μπρούτζινο μετάλλιο. Κατ’ επέκταση, αγαπά τρελά και τη θάλασσα, τόσο που πιστεύει πως σε κάποια άλλη ζωή πρέπει να υπήρξε δελφινάκι.

Όμως, το «θεμελιακό επεισόδιο» που διαμόρφωσε οριστικά την προσωπικότητά της ήταν οι σπουδές της με υποτροφία στις ΗΠΑ, όταν έγινε 18 ετών. Εκεί θαμπώθηκε για πρώτη φορά από τις ιδέες του φιλελευθερισμού και εκεί της δόθηκαν οι πραγματικές ευκαιρίες να πετύχει. Ωστόσο, δεν απαρνήθηκε ποτέ την καθολική της ανατροφή και η βιογράφος της Μαρί Βιζό επιμένει ότι η Κριστίν «διαβάζει τακτικά το ευαγγέλιο και διατηρεί πάντα ζωντανή την πεποίθηση ότι οι άλλοι γύρω της είναι άνθρωποι και όχι εκτελεστικά όργανα».

Η Αμερικάνα
Η Λαγκάρντ έχει παντρευτεί και έχει χωρίσει δύο φορές. Όπως πολλές Γαλλίδες πολιτικοί, έχει διατηρήσει το όνομα του τέως συζύγου της, του οικονομικού αναλυτή Βιλφρίντ Λαγκάρντ, με τον οποίο απέκτησαν δύο αγόρια (23 και 25 χρονών σήμερα). Το γιατί μια τόσο ανεξάρτητη και δυναμική γυναίκα κρατά το επώνυμο του πρώην άντρα της, θα μπορούσε να αποδοθεί σε «πρακτικά αίτια», σχετικά με το image της: όταν μπαίνεις στην πολιτική αρένα προσδοκώντας καριέρα υπουργού, είναι κομψότερο να σε λένε Λαγκάρντ (ομόηχο του «η φρουρά») από το να σε λένε Λαλουέτ (ομόηχο του «ο κορυδαλλός»).

Από το 2006, σύντροφος της Κριστίν είναι ο Ξαβιέ Τζοκαντί, ένας 55χρονος (δηλαδή, συνομήλικός της) Κορσικανός γόης. Ο Ξαβιέ, με την αλά Σον Πεν ομορφιά του, είναι επιχειρηματίας του κτηματομεσιτικού κλάδου στη Μασσαλία, κάτι που (και λόγω της συγκεκριμένης πόλης, και λόγω του εργολαβικού αντικειμένου) προσθέτει στην αδιαμφισβήτητη αρρενωπότητά του. Με το ζόρι τον σέρνει εκείνη στην όπερα, αλλά με χαρά τον ακολουθεί σε βραδιές κορσικανού φολκλόρ. Περνάνε όμως όμορφα, παντού. Σίγουρα θα ήταν σήμερα παντρεμένοι, αν δεν είχε προκύψει αυτή η ρημάδα η οικονομική κρίση, που την τελευταία τριετία έχει υποχρεώσει την Κριστίν να κάνει κάθε τόσο το γύρο του κόσμου. Τώρα συναντιούνται τα σαββατοκύριακα, μαγειρεύουν, περιποιούνται τις αγαπημένες τριανταφυλλιές της Κριστίν, βλέπουν κανένα ντιβιντί, εν κατακλείδι αφήνονται στις απλές απολαύσεις του γουικέντ, για να ηρεμούν. Γενικότερα η Κριστίν δεν προέρχεται από τη γαλλική ελίτ, ούτε και είναι ιδιαιτέρως αποδεκτή από αυτήν. Το παρατσούκλι της, όταν βρέθηκε στον υπουργικό θώκο, ήταν «η Αμερικάνα», κάτι που είναι ακόμα και σήμερα περιφρονητικό όταν λέγεται από Γάλλους σε Γαλλίδα.

Λαγκάρντ-αρόμπα
Αν όμως είναι πράγματι τόσο «αμερικανιζέ» η ίδια, από πού πηγάζει όλη αυτή η γαλλική φινέτσα της; Η απάντηση δεν εκπλήσσει: από τη μαμά της! Η οποία, αν και φιλόλογος, υπήρξε εξ ανάγκης δεινή μοδίστρα. «Εκείνη μου μετέδωσε την αίσθηση και την αντίληψη της κομψότητας, με τα ελάχιστα μέσα που διέθετε. Ήταν μια τυπική Παριζιάνα, κατά το ρομαντικό πρότυπο που οι άνθρωποι φαντασιώνονται στο εξωτερικό».

Έτσι, σήμερα η Κριστίν προτιμά: γόβες Louboutin, τσάντες Birkin και Kelly, καθώς και καρέ Hermès. Για τις βραδινές εμφανίσεις της επιλέγει φορέματα Chanel, ενώ στη δουλειά, παρά το ότι συχνά φορά ταγέρ-παντελόνι και ταγέρ-φούστα, δεν παραλείπει ποτέ να «σπάει» την αυστηρότητά τους με αξεσουάρ, εσάρπες στον ώμο και ακόμα συχνότερα με εντυπωσιακά μακρόταλα σκουλαρίκια, τα οποία το μήκος του λαιμού της τής επιτρέπει να φορά ανενδοίαστα. Αγαπημένα της χρώματα είναι το μαύρο και το άσπρο. Την κάνουν ευδιάκριτη, «κοντινή-απόμακρη», στο γκρι φόντο των ανδρών παρακαθήμενών της. Επίσης, την ωθούν εκεί όπου επιδιώκει να φτάσει: στην καταξίωσή της ως Παριζιάνα grande dame. Αυτό δεν σημαίνει ότι παραβλέπει την παστέλ παλέτα. Συχνά επίσης «τολμά» το ροζ και αφήνεται να φτάσει μέχρι και στους πιο φλογερούς τόνους του.

Η ομορφιά των μαλλιών της δεν οφείλεται στην προσδιοριζόμενη από τον αμερικανικό τύπο ως «ασημένια» απόχρωσή τους, αλλά στην περλέ λάμψη τους, η οποία, τα τελευταία 20 χρόνια τουλάχιστον που η τεχνολογία βαφών την τελειοποίησε, είναι στυλοβάτης του chic για πενηντάρες, στη Γαλλία. Η χωρίστρα δεν είναι σταθερή στο κεφάλι της, αλλά σε κάθε περίπτωση βρίσκεται σε σωστή θέση. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι το από πού αντλεί ιδέες για να ανανεώνει τόσο συχνά το look της. Είναι βέβαιο ότι η Κριστίν έχει το απαραίτητο χάρισμα. Είναι όμως άξιο απορίας το πότε προλαβαίνει να ασχολείται τόσο πολύ με την εμφάνισή της.

Για το μυστικό της πολυσυζητημένης της «κομψότητας» (ανακηρύχθηκε από το Vanity Fair μία από τις πιο καλοντυμένες γυναίκες του πλανήτη), δήλωσε στην αμερικάνικη Vogue: «Κατ’ αρχήν, είμαι τυχερή γιατί έχω μείνει σταθερή στο μέγεθός μου για πολλά χρόνια. Έπειτα, ψωνίζω από 3 συγκεκριμένα μέρη: πρώτο και πιο γνωστό ίσως, τη Chanel. Εκεί, μια υπέροχη γυναίκα, η Ζεραλντίν, ξέρει το γούστο μου, τον «προϋπολογισμό» μου και τι μου ταιριάζει, της τηλεφωνώ και της λέω πως θέλω να πάρω μερικά κομμάτια και μου ετοιμάζει εκείνη κάποια για να δω. Ύστερα είναι η Λίζα στο Ventilo, μια γαλλική φίρμα με εξαιρετικά ρούχα. Και τέλος ο εγγλέζικος οίκος Austin Reed, που σχεδιάζει εκπληκτικά κοστούμια, με αυστηρές γραμμές, που αντέχουν όμως και στα πολλά ταξίδια».

Το μυστικό είναι ότι πίσω από κάθε γυναίκα σαν την Κριστίν, κρύβεται μια γυναίκα σαν τη Μαριελά Μπερτεάς, την έμπιστή της, που σαν κέρβερος παρακολουθεί το πώς εξελίσσεται η ημερήσια ατζέντα της Μαντάμ Λαγκάρντ. Και κυρίως, απαιτεί με σθένος να τηρούνται με ακρίβεια τα διαλείμματα.

Και όλα αυτά είναι βέβαιο ότι έχουν μεγάλη σημασία, γιατί είναι σαφώς πιο ανεκτό να σου κάνει συνεχείς παρατηρήσεις για την αποτυχία σου στην επιδιόρθωση των δημοσιονομικών σου ελλειμμάτων μια υπέρκομψη Γαλλίδα, απ’ ό,τι μια στρουμπουλή Γερμανίδα.