Ο ελληνικός εμφύλιος στην οθόνη

«Σκέφτομαι τώρα  κάναμε το Γράμμο, το Βίτσι… πέρασαν 47 χρόνια. Τότε έλεγα αν τα καταφέρω κι επιζήσω δεν θα ξαναανέβω ποτέ σε βουνό.». Πλημμυρισμένος από τις αναμνήσεις μια ανελέητης εποχής ο σκηνοθέτης Μάνος Ζαχαρίας ζυγίζει αργά κάθε του λέξη μπροστά στην κάμερα του Ροβήρου Μανθούλη. Έχει ήδη αθετήσει την υπόσχεση του αφού εξιστορεί τα γεγονότα ανεβασμένος σε ένα ολάνθιστο βουνό με ένα λουλούδι στο χέρι.

Εξήντα δύο χρόνια από τη λήξη του εμφυλίου η Ταινιοθήκη συνεργάζεται με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας και το Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών για ένα εκτενές αφιέρωμα (9-14/2) το πρώτο στη χώρα μας με θέμα τον εμφύλιο. Η αμέσως επόμενη μεγάλη αξία του είναι ότι η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Θόδωρου Αγγελόπουλου για τον οποίο αυτό το κομμάτι της Ιστορίας υπήρξε κεντρική συνιστώσα του έργου του (θα προβληθούν οι ταινίες του Θίασος, Κυνηγοί, Μεγαλέξαντρος. Το Λιβάδι που Δακρύζει.)

«Ο εμφύλιος μπήκε στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου μέσα από τις ταινίες του Αγγελόπουλου και συγκεκριμένα το ‘Θίασο’» εξηγεί η Μαρία Κομνηνού, καθηγήτρια στο τμήμα ΕΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνεπιμελήτρια του αφιερώματος μαζί με την ιστορικό Ιωάννα Παπαθανασίου. « Σήμερα, εξήντα χρόνια αργότερα κι ακόμα δε συζητάμε νηφάλια για τον εμφύλιο. Κανείς δεν ξέρει κατά πόσον είναι ώριμη η κοινωνία για αυτό. Δείτε για παράδειγμα πως υποδέχτηκαν την τελευταία ταινία του Βούλγαρη ‘Ψυχή Βαθιά’. Ο σκηνοθέτης λέει με σαφήνεια πως έγιναν τα πράγματα - η σκηνή με τις ναπάλμ που πέφτουν βροχή δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολιών για το ποιον θεωρεί υπεύθυνο για το μακελειό. Από την άλλη, δε μπορεί να αποκρύψει κι ότι οι αντάρτες έστελναν μικρά παιδάκια για σκότωμα ενώ τα πράγματα είχαν τελειώσει οριστικά».

Τι σημαίνει όμως νηφαλιότητα; Να ακούμε και τις δύο πλευρές ακόμα κι όταν βλέπουμε βασανιστές (σσ. το διοικητή Σκαλούμπακα) να περιγράφουν τη Μακρόνησο σχεδόν ως χώρο αναψυχής στο ντοκιμαντέρ «Μακρόνησο» των Εύας Καραμπάτσου και Ηλία Γιαννακάκη. Ο τελευταίος λέει: « Ήταν σημαντικό να δει κάποιος το πρόσωπο των δεσμοφυλάκων. Ποτέ κανένας δεκανέας δεν είχε μιλήσει από εκείνη τη πλευρά. Επέλεξα τον Αλέξανδρο Βουλγάρη για το ρόλο του αφηγητή γιατί έχει μια βαθιά εσωτερικότητα, σα να βγαίνει η φωνή του μέσα από το χώμα».

Το πρόγραμμα:
Δεκαοχτώ ταινίες μυθοπλασίας, επτά ντοκιμαντέρ, σύντομα κινηματογραφικά επίκαιρα, αρχειακό υλικό από το συνεργείο του Δημοκρατικού Στρατού και μοναδικής ευκρίνειας σκηνές από τα Δεκεμβριανά, την οπισθοχώρηση των στρατευμάτων του ΕΛΑΣ, τη Συμφωνία της Βάρκιζας, το 7ο συνέδριο του ΚΚΕ, τις μεγαλειώδεις εκδηλώσεις της Αριστεράς σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι σκηνοθέτες της Νέας Γενιάς Κινηματογραφιστών (οι ταινίες δηλαδή των οποίων γυρίστηκαν από το ’75 και μετά) δεν αρνήθηκαν τις ιδεολογικές τους συγγένειες με την Αριστερά. Ταινίες από την οπτική της «άλλης πλευράς» είναι ο Γράμμος (Ηλίας Μαχαίρας, 1971) κι η Ελένη (Πίτερ Γέιτς, 1985).
« Θα είχαμε περισσότερες αλλά ζητήθηκαν υπέρογκα ποσά για τα δικαιώματα τους που η Ταινιοθήκη δεν διαθέτει» εξηγεί η Μαρία Κομνηνού.

ΠΕΜΠΤΗ 09/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
Είσοδος με προσκλήσεις
19.30 Στρογγυλή τράπεζα «Ο ελληνικός εμφύλιος στην οθόνη: η μυθοπλασία»
Είσοδος με προσκλήσεις
21.30 «Οι Κυνηγοί»Θόδωρος Αγγελόπουλος 165΄ Προλογίζει η Εύα Κοταμανίδου

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
17.30 Οι παράνομοι, Νίκος Κούνδουρος, 92΄
19.15 Χάππυ Νταίη, Παντελής Βούλγαρης, 100΄
21.00 Ο Μεγαλέξαντρος, Θόδωρος Αγγελόπουλος, 210΄

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Ο νέος Παρθενώνας, Ομάδα των 4 , 74’
22.00 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 1: Αθήνα-Το μήλον της έριδος, Ροβήρος Μανθούλης, 52΄

ΣΑΒΒΑΤΟ 11/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
18.00 Η κάθοδος των εννέα, Χρίστος Σιοπαχάς, 125΄
20.15 Ο Θίασος, Θόδωρος Αγγελόπουλος, 230΄ Προλογίζει η Αντουανέττα Αγγελίδη

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Άλλος δρόμος δεν υπήρχε, Σταύρος Ψυλλάκης, 87’
22.00 Μακρόνησος, Ηλίας Γιαννακάκης - Εύη Καραμπάτσου, 90’

ΚΥΡΙΑΚΗ 12/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
17.00 Ελένη, Peter Yates, 114΄, Ελεύθερη είσοδος
19.00 Τα παιδιά της Χελιδόνας, Κώστας Βρεττάκος, 118΄
21.00 Τριλογία: Το λιβάδι που δακρύζει, Θόδωρος Αγγελόπουλος, 170΄

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Η ζωή στους βράχους, Αλίντα Δημητρίου, 98’
22.00 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 2: Με τα παραδοθέντα όπλα παρά πόδα, Ροβήρος Μανθούλης 52΄

ΔΕΥΤΕΡΑ 13/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
17.30 Ούλοι εμείς εφέντη, Λεωνίδας Βαρδαρός, 105΄
19.30 Στρογγυλή τράπεζα «Ο ελληνικός εμφύλιος στην οθόνη: ντοκιμαντέρ και αρχειακά τεκμήρια» Είσοδος με προσκλήσεις
21.15 Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, Ροβήρος Μανθούλης, 55’
Τα ελληνόπαιδα, Radivoje Lola Đukić, 21΄
Η αλήθεια για τα παιδιά της Ελλάδος, Μάνος Ζαχαρίας, 26΄
Αδελφική βοήθεια, Trajče Popov- Žorž Skrigin, 23΄
Ελληνικός εμφύλιος: ψηφιακά αρχειακά τεκμήρια, 40΄

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 3: Τρούμαν εναντίον Μάρκου, Ροβήρος Μανθούλης 52΄
21.30 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 4: Κλιμάκωση ψυχρού & θερμού πολέμου, Ροβήρος Μανθούλης, 52΄

ΤΡΙΤΗ 14/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
17.45 Τα χρόνια της θύελλας, Νίκος Τζίμας, 113΄
19.45 Γράμμος, Ηλίας Μαχαίρας, 114’
21.45 Ψυχή βαθιά, Παντελής Βούλγαρης, 130΄

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Καπετάν Κεμάλ, ο σύντροφο, Φώτος Λαμπρινός, 72’
22.00 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 5: Ύστατη αδελφοκτονία, Ροβήρος Μανθούλης, 52΄

ΤΕΤΑΡΤΗ 15/02
ΑΙΘΟΥΣΑ Α
17.45 Βασιλική, Βαγγέλης Σερντάρης, 135΄
20.00 Καραβάν Σαράι, Τάσος Ψαρράς, 115΄
22.00 Πέτρινα χρόνια, Παντελής Βούλγαρης, 135΄

ΑΙΘΟΥΣΑ Β
20.00 Εμφύλιος λόγος, Διαμαντής Λεβεντάκος, 74΄
22.00 Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου 6: Η αρχή του τέλους, Ροβήρος Μανθούλης, 52΄
Στην προβολή των ταινιών θα παρευρεθούν οι σκηνοθέτες